Điểm mới Bộ luật Hình sự 2026: những thay đổi người dân cần biết

21/11/2026

// Tác giả

admin

Bộ luật Hình sự 2026 có hiệu lực từ ngày 01/3/2027, gồm 417 điều và thay thế Bộ luật Hình sự 2015. Những thay đổi đáng chú ý nhất là: bỏ hình phạt tử hình với 6 tội (còn 4 tội), bổ sung 11 tội danh mới, cho phép xử dưới khung khi người phạm tội tự nguyện nhận tội, thêm chế định tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự và nâng ngưỡng định lượng ở nhiều tội xâm phạm sở hữu.

Dưới đây, Luật sư Trần Duy Huy tóm tắt từng nhóm thay đổi theo hướng người dân và doanh nghiệp cần biết gì, kèm đường dẫn tới toàn văn điều luật. Nếu bạn đang có vụ việc cụ thể, có thể xem dịch vụ luật sư hình sự để được đánh giá trên hồ sơ.

Lưu ý về hiệu lực: Bộ luật Hình sự 2026 được Quốc hội thông qua ngày 20/11/2026 và có hiệu lực từ ngày 01/3/2027. Đến hết ngày 28/02/2027, hành vi phạm tội vẫn được xử lý theo Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017, 2025).

Bỏ tử hình với 6 tội, còn 4 tội giữ hình phạt tử hình

Bộ luật mới bỏ hình phạt tử hình ở 5 điều luật và nhập tội khủng bố nhằm chống chính quyền nhân dân (Điều 113 cũ) vào tội khủng bố. Chi tiết xem bài các tội còn án tử hình theo Bộ luật Hình sự 2026.

Tội danhBLHS 2026BLHS 2015
Tội bạo loạnĐiều 95Điều 112
Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổiĐiều 124Điều 142
Tội mua bán trái phép chất ma túyĐiều 237Điều 251
Tội chống loài ngườiĐiều 410Điều 422
Tội phạm chiến tranhĐiều 411Điều 423
Tội khủng bố nhằm chống chính quyền nhân dânNhập vào Điều 288Điều 113

Bốn tội còn hình phạt tử hình: tội phản bội Tổ quốc (Điều 91), tội giết người (Điều 105), tội sản xuất trái phép chất ma túy (Điều 234) và tội khủng bố (Điều 288). Tám tội khác, trong đó có tham ô tài sản và nhận hối lộ, đã bỏ tử hình từ ngày 01/7/2025 theo Luật số 86/2025/QH15, không phải điểm mới của năm 2026.

11 tội danh mới trong Bộ luật Hình sự 2026

Các tội mới tập trung vào dữ liệu cá nhân, không gian mạng, tài sản mã hóa, quyền lợi người tiêu dùng và tội phạm có tổ chức:

Tội danh mớiĐiều luật
Tội tổ chức hoặc môi giới mua bán tinh trùng, noãn, phôi, bào thai ngườiĐiều 137
Tội vi phạm quy định về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùngĐiều 181
Tội vi phạm quy định về tài sản mã hóa và thị trường tài sản mã hóaĐiều 190
Tội tổ chức, môi giới khai thác thủy sản trái phépĐiều 228
Tội thu thập trái phép dữ liệu điện tử trên đường truyềnĐiều 273
Tội giả mạo liên quan đến hệ thống thông tin hoặc phương tiện điện tửĐiều 277
Tội xâm phạm dữ liệu cá nhânĐiều 280
Tội cản trở hoạt động bảo vệ dữ liệu cá nhânĐiều 281
Tội phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạtĐiều 290
Tội tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạtĐiều 291
Tội thành lập, tham gia nhóm tội phạm có tổ chứcĐiều 310

Phần chung có thêm ba chế định mới: nhóm tội phạm có tổ chức (Điều 18), gây thiệt hại khi thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh, phòng, chống tội phạm là trường hợp loại trừ trách nhiệm hình sự (Điều 28) và tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự (Điều 31).

Tự nguyện nhận tội có thể được xử dưới khung

Theo Điều 57 Bộ luật Hình sự 2026, Tòa án có thể xử dưới mức thấp nhất của khung, trong khung liền kề nhẹ hơn, khi người phạm tội tự nguyện nhận tội, chủ động khai báo đầy đủ trong giai đoạn khởi tố, điều tra và chấp nhận hình phạt được đề nghị trong giai đoạn truy tố, xét xử sơ thẩm. Nếu đã bồi thường, khắc phục ít nhất hai phần ba hậu quả, mức án có thể còn thấp hơn khung liền kề.

Cơ chế này không áp dụng với tội phạm đặc biệt nghiêm trọng và một số tội rất nghiêm trọng: xâm phạm an ninh quốc gia, xâm phạm tính mạng, sức khỏe do cố ý, về ma túy, về tham nhũng hoặc người giữ vai trò chủ mưu, cầm đầu, chỉ huy. Vì vậy, có nên nhận tội hay không cần được luật sư đánh giá trên hồ sơ cụ thể.

Tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự để khắc phục hậu quả

Điều 31 cho phép tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự khi hành vi gây thiệt hại về kinh tế nhưng vì lợi ích chung, không tham nhũng, và hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số chưa hoàn thành, chưa khắc phục được thiệt hại do nguyên nhân khách quan nhưng vẫn có khả năng khắc phục. Thời hạn tạm hoãn không quá 02 năm, có thể gia hạn một lần không quá 01 năm, và thời gian này không tính vào thời hiệu truy cứu.

Nâng ngưỡng định lượng ở các tội xâm phạm sở hữu và đánh bạc

Nhiều tội được nâng mức giá trị tài sản tối thiểu để bị truy cứu trách nhiệm hình sự (khoản 1), đồng thời nâng các mốc định khung và mức phạt tiền:

Tội danhBLHS 2015BLHS 2026
Trộm cắp tài sản (Điều 156)Từ 2 triệu đồngTừ 5 triệu đồng
Lừa đảo chiếm đoạt tài sản (Điều 157)Từ 2 triệu đồngTừ 5 triệu đồng
Công nhiên chiếm đoạt tài sản (Điều 155)Từ 2 triệu đồngTừ 5 triệu đồng
Lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản (Điều 158)Từ 4 triệu đồngTừ 10 triệu đồng
Hủy hoại, cố ý làm hư hỏng tài sản (Điều 161)Từ 2 triệu đồngTừ 5 triệu đồng
Đánh bạc (Điều 313)Từ 5 triệu đồngTừ 20 triệu đồng
Tham ô tài sản (Điều 345)Từ 2 triệu đồngTừ 5 triệu đồng (từ 2 triệu đồng nếu thuộc trường hợp luật định)

Dưới các ngưỡng này, hành vi vẫn có thể bị truy cứu nếu thuộc trường hợp luật định, ví dụ đã bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc đã bị kết án về hành vi tương tự mà chưa được xóa án tích. Mỗi bài điều luật trong loạt bài có bảng so sánh chi tiết các mốc cũ và mới.

Thay đổi với doanh nghiệp: pháp nhân thương mại và khu vực ngoài Nhà nước

  • Hình phạt chính đối với pháp nhân thương mại chỉ còn phạt tiền và đình chỉ hoạt động vĩnh viễn (Điều 36); bỏ đình chỉ hoạt động có thời hạn và bỏ hình phạt cấm huy động vốn.
  • Danh sách tội mà pháp nhân thương mại phải chịu trách nhiệm hình sự (Điều 79) mở rộng lên 59 điều luật. So với luật hiện hành, bổ sung 27 điều, trong đó có lừa đảo chiếm đoạt tài sản (Điều 157), nhận hối lộ (Điều 346), đưa hối lộ (Điều 354), khủng bố (Điều 288) và hai tội mới về dữ liệu cá nhân (Điều 280, 281). Ngược lại, tội hủy hoại nguồn lợi thủy sản (Điều 227, trước là Điều 242) không còn trong danh sách này.
  • Tham ô tài sản (Điều 345) và nhận hối lộ (Điều 346) trong doanh nghiệp, tổ chức ngoài Nhà nước được tách thành hai nhóm: công ty đại chúng, tổ chức tín dụng và tổ chức xã hội huy động tiền từ thiện xử lý như khu vực Nhà nước; các doanh nghiệp, tổ chức ngoài Nhà nước khác áp dụng khung hình phạt riêng, nhẹ hơn.

Một số thay đổi kỹ thuật cần lưu ý

  • Toàn bộ số điều thay đổi. Tội giết người nay là Điều 105 (cũ là 123), trộm cắp là Điều 156 (cũ là 173). Tra cứu tại bảng đối chiếu số điều BLHS 2015 và 2026.
  • Tỷ lệ tổn thương cơ thể được viết lại cho rõ ranh giới, ví dụ “từ 11% đến 30%” nay là “từ 11% đến dưới 31%” (Điều 116 và các tội liên quan).
  • Người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi không còn phải chịu trách nhiệm hình sự về ba tội công nghệ cao: truy cập trái phép hệ thống thông tin, can thiệp trái phép vào dữ liệu điện tử và can thiệp trái phép chức năng vận hành hệ thống thông tin (Điều 12).
  • Hành vi chuẩn bị phạm tội bị xử lý ở thêm 10 tội, trong đó có các tội về phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt (Điều 14).
  • Các quy định riêng về người dưới 18 tuổi phạm tội (Chương XII cũ) đã chuyển sang Luật Tư pháp người chưa thành niên 2024 từ ngày 01/01/2026, nên không còn trong bộ luật mới.

Vụ việc xảy ra trước ngày 01/3/2027 áp dụng luật nào?

Theo Điều 7, hành vi phạm tội áp dụng điều luật có hiệu lực tại thời điểm thực hiện. Tuy nhiên, theo khoản 3 Điều 7, quy định mới có lợi cho người phạm tội, như xóa bỏ hình phạt, quy định hình phạt nhẹ hơn hoặc tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự, được áp dụng cả với hành vi xảy ra trước ngày bộ luật có hiệu lực. Còn quy định bất lợi, như tội danh mới hoặc hình phạt nặng hơn, không áp dụng ngược lại. Cách áp dụng cụ thể trong giai đoạn chuyển tiếp sẽ theo Nghị quyết của Quốc hội về thi hành Bộ luật Hình sự.

Áp dụng chuyển tiếp: Hành vi thực hiện trước ngày 01/3/2027 được hưởng các điểm mới có lợi (bỏ tội danh, bỏ tử hình, nâng định lượng…), còn điểm mới bất lợi thì không áp dụng. Xem chi tiết tại bài hồi tố Bộ luật Hình sự 2026: trường hợp nào được hưởng?

Câu hỏi thường gặp

Bộ luật Hình sự 2026 có hiệu lực khi nào?

Từ ngày 01/3/2027 (Điều 414). Kể từ ngày này, Bộ luật Hình sự 2015 và các luật sửa đổi năm 2017, 2024, 2025 hết hiệu lực.

Bộ luật Hình sự 2026 còn bao nhiêu tội có án tử hình?

Còn 4 tội: phản bội Tổ quốc, giết người, sản xuất trái phép chất ma túy và khủng bố.

Trộm cắp bao nhiêu tiền thì bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo luật mới?

Từ 5 triệu đồng trở lên, hoặc dưới 5 triệu đồng nhưng thuộc trường hợp luật định như đã bị xử phạt hành chính, đã bị kết án mà chưa được xóa án tích (Điều 156). Đến hết ngày 28/02/2027 vẫn áp dụng ngưỡng 2 triệu đồng của luật hiện hành; từ ngày 01/3/2027, ngưỡng mới có lợi hơn được áp dụng cả với hành vi xảy ra trước đó (khoản 3 Điều 7), trừ khi Nghị quyết thi hành có quy định khác.

Doanh nghiệp còn bị đình chỉ hoạt động có thời hạn không?

Không. Bộ luật mới chỉ còn hai hình phạt chính với pháp nhân thương mại là phạt tiền và đình chỉ hoạt động vĩnh viễn.

Luật sư hỗ trợ áp dụng Bộ luật Hình sự 2026

Giai đoạn chuyển tiếp là lúc dễ phát sinh tranh luận về việc áp dụng luật cũ hay mới, nhất là với ngưỡng định lượng và hình phạt tử hình. Luật sư giúp người bị buộc tội, gia đình và doanh nghiệp xác định quy định có lợi hơn và đề nghị áp dụng đúng.

Luật sư Trần Duy Huy

Thành viên Liên đoàn Luật sư Việt Nam · Công ty Luật TNHH Luật sư Tối Thượng (VN-LAW.VN)

Nhận bào chữa và bảo vệ quyền lợi bị hại trong các vụ án hình sự tại TP.HCM, Đồng Nai và Tây Ninh. Mỗi vụ việc được đánh giá trên hồ sơ cụ thể, không hứa hẹn trước kết quả.

Văn phòng: 286 Nguyễn Oanh, Gò Vấp, TP.HCM · Xem dịch vụ luật sư hình sự →

Kiểm duyệt nội dung: Luật sư Trần Duy Huy – thành viên Liên đoàn Luật sư Việt Nam, Giám đốc Công ty Luật TNHH Luật sư Tối Thượng (VN-LAW.VN).
Bài viết mang tính tham khảo theo quy định pháp luật tại thời điểm đăng. Để được tư vấn cho trường hợp cụ thể, vui lòng liên hệ 0369 15 15 15.
GỌI GẤP GỌI GẤP Zalo Zalo