Tội giết người được quy định tại Điều 105 Bộ luật Hình sự 2026, thay cho Điều 123 Bộ luật Hình sự 2015, áp dụng từ ngày 01/3/2027. Mức phạt cao nhất là tử hình. Giết người là một trong 4 tội danh còn giữ hình phạt tử hình trong bộ luật mới.
Bài viết dưới đây, Luật sư Trần Duy Huy phân tích dấu hiệu pháp lý, khung hình phạt, cách phân biệt tội giết người với các tội dễ nhầm lẫn như cố ý gây thương tích dẫn đến chết người, vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng, vô ý làm chết người, và những việc một luật sư bào chữa tội giết người có thể làm cho người bị buộc tội hoặc cho phía bị hại.
Lưu ý về hiệu lực: Bộ luật Hình sự 2026 được Quốc hội thông qua ngày 20/11/2026 và có hiệu lực từ ngày 01/3/2027. Đến hết ngày 28/02/2027, hành vi phạm tội vẫn được xử lý theo Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017, 2025).
| Nội dung | Quy định |
|---|---|
| Điều luật mới | Điều 105 Bộ luật Hình sự 2026 |
| Điều luật cũ tương ứng | Điều 123 Bộ luật Hình sự 2015 |
| Ngày có hiệu lực | 01/3/2027 |
| Mức phạt | khoản 1: tù 12 năm–20 năm, tù chung thân, tử hình; khoản 2: tù 7 năm–15 năm; chuẩn bị phạm tội: tù 1 năm–5 năm |
| Loại tội phạm | khoản 1: đặc biệt nghiêm trọng; khoản 2: rất nghiêm trọng; chuẩn bị phạm tội: nghiêm trọng (Điều 9) |
| Thời hiệu truy cứu | khoản 1: 20 năm; khoản 2: 15 năm; chuẩn bị phạm tội: 10 năm (Điều 29) |
| Người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi | Chịu trách nhiệm hình sự khi thuộc khoản 1, khoản 2 (Điều 12); kể cả chuẩn bị phạm tội (Điều 14) |
| Pháp nhân thương mại | Không thuộc diện chịu trách nhiệm hình sự về tội này (Điều 79) |
Toàn văn Điều 105 Bộ luật Hình sự 2026
Điều 105. Tội giết người
1. Người nào giết người thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 12 năm đến 20 năm, tù chung thân hoặc tử hình:
a) Giết 02 người trở lên;
b) Giết người dưới 16 tuổi;
c) Giết phụ nữ mà biết là có thai;
d) Giết người đang thi hành công vụ hoặc vì lý do công vụ của nạn nhân;
đ) Giết ông, bà, cha, mẹ, người nuôi dưỡng, thầy giáo, cô giáo của mình;
e) Giết người mà liền trước đó hoặc ngay sau đó lại thực hiện một tội phạm rất nghiêm trọng hoặc tội phạm đặc biệt nghiêm trọng;
g) Để thực hiện hoặc che giấu tội phạm khác;
h) Để lấy bộ phận cơ thể của nạn nhân;
i) Thực hiện tội phạm một cách man rợ;
k) Bằng cách lợi dụng nghề nghiệp;
l) Bằng phương pháp có khả năng làm chết nhiều người;
m) Thuê giết người hoặc giết người thuê;
n) Có tính chất côn đồ;
o) Có tổ chức;
p) Tái phạm nguy hiểm;
q) Vì động cơ đê hèn.
2. Phạm tội không thuộc các trường hợp quy định tại khoản 1 Điều này, thì bị phạt tù từ 07 năm đến 15 năm.
3. Người chuẩn bị phạm tội này, thì bị phạt tù từ 01 năm đến 05 năm.
4. Người phạm tội còn có thể bị cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm, phạt quản chế hoặc cấm cư trú từ 01 năm đến 05 năm.
Nguồn: văn bản Bộ luật Hình sự được Quốc hội khóa XVI thông qua ngày 20/11/2026.
Điều 105 BLHS 2026 khác gì Điều 123 BLHS 2015?
Nội dung Điều 105 giữ nguyên Điều 123 Bộ luật Hình sự 2015: 16 tình tiết định khung ở khoản 1, các khung hình phạt và hình phạt bổ sung không thay đổi. Thay đổi trực tiếp là số điều. Một số quy định chung của bộ luật mới vẫn ảnh hưởng đến cách xử lý:
- Vẫn giữ hình phạt tử hình, cùng với tội phản bội Tổ quốc (Điều 91), tội sản xuất trái phép chất ma túy (Điều 234) và tội khủng bố (Điều 288).
- Không áp dụng cơ chế giảm án khi tự nguyện nhận tội tại Điều 57, vì điều này loại trừ tội phạm đặc biệt nghiêm trọng và tội phạm rất nghiêm trọng xâm phạm tính mạng, sức khỏe do cố ý.
- Bổ sung quy định về nhóm tội phạm có tổ chức (Điều 18) và tội thành lập, tham gia nhóm tội phạm có tổ chức (Điều 310), cần theo dõi với các vụ giết người có yếu tố băng nhóm.
Với hành vi xảy ra trước ngày 01/3/2027, nguyên tắc tại Điều 7 là áp dụng điều luật có hiệu lực tại thời điểm phạm tội, trừ quy định mới có lợi hơn cho người phạm tội.
Dấu hiệu pháp lý của tội giết người
Thực tiễn xét xử hiểu giết người là hành vi cố ý tước đoạt tính mạng của người khác một cách trái pháp luật. Để kết tội, cơ quan tiến hành tố tụng phải chứng minh đủ bốn yếu tố cấu thành:
- Khách thể: quyền sống, quyền được tôn trọng và bảo vệ tính mạng của con người. Nạn nhân phải là người khác, đang sống.
- Mặt khách quan: có hành vi tước đoạt tính mạng (đâm, chém, bắn, đầu độc, đẩy xuống nước…), kể cả không hành động khi có nghĩa vụ phải hành động, ví dụ cố ý bỏ đói người mình có nghĩa vụ chăm sóc. Hậu quả là nạn nhân chết, và cái chết phải là kết quả tất yếu của hành vi đó (quan hệ nhân quả).
- Mặt chủ quan: lỗi cố ý trực tiếp (mong muốn nạn nhân chết) hoặc cố ý gián tiếp (thấy trước cái chết có thể xảy ra nhưng vẫn để mặc). Động cơ, mục đích không bắt buộc, trừ khi là tình tiết định khung như động cơ đê hèn, để che giấu tội phạm khác.
- Chủ thể: người từ đủ 14 tuổi trở lên, có năng lực trách nhiệm hình sự (Điều 12, Điều 22).
Nếu nạn nhân không chết vì nguyên nhân ngoài ý muốn của người phạm tội, hành vi vẫn bị xử lý là giết người ở giai đoạn chưa đạt (Điều 15), không chuyển thành tội cố ý gây thương tích chỉ vì nạn nhân sống sót. Các giai đoạn chuẩn bị, chưa đạt được phân tích trong bài phạm tội chưa đạt và chuẩn bị phạm tội.
Các tình tiết định khung tăng nặng thường gặp
Khoản 1 có 16 tình tiết đưa hành vi lên khung 12 đến 20 năm tù, tù chung thân hoặc tử hình. Theo thực tiễn xét xử, một số tình tiết thường gây tranh luận được hiểu như sau:
- Có tính chất côn đồ (điểm n): coi thường tính mạng người khác, giết người vô cớ hoặc vì nguyên cớ nhỏ nhặt, thể hiện sự hung hãn, ngang ngược.
- Man rợ (điểm i): thủ đoạn gây đau đớn cao độ hoặc mất nhân tính, như hành hạ trước khi giết, phân xác nạn nhân.
- Vì động cơ đê hèn (điểm q): động cơ hèn hạ, bội bạc, ví dụ giết người đã cứu giúp mình, giết vợ hoặc chồng để kết hôn với người khác, giết để chiếm đoạt tài sản thừa kế.
- Thuê giết người hoặc giết người thuê (điểm m): áp dụng cho cả người thuê và người nhận tiền để giết.
- Để thực hiện hoặc che giấu tội phạm khác (điểm g): ví dụ giết người để cướp tài sản, giết nạn nhân hiếp dâm để bịt đầu mối. Khi đó người phạm tội còn bị xử lý thêm về tội kia.
- Giết phụ nữ mà biết là có thai (điểm c): người phạm tội phải biết nạn nhân đang mang thai; nếu thực sự không biết thì không áp dụng tình tiết này.
Nếu không có tình tiết nào ở khoản 1, hành vi thuộc khoản 2 với khung 07 đến 15 năm tù. Việc tranh luận có hay không một tình tiết định khung vì vậy ảnh hưởng rất lớn đến mức án.
Giết người hay cố ý gây thương tích dẫn đến chết người?
Đây là ranh giới dễ nhầm lẫn và gây tranh cãi nhất. Hai tội cùng có hậu quả nạn nhân chết nhưng khác nhau ở ý thức của người phạm tội đối với cái chết: giết người là mong muốn hoặc chấp nhận cái chết; cố ý gây thương tích dẫn đến chết người (điểm a khoản 4 Điều 116, tù 07 đến 14 năm) là chỉ muốn gây thương tích, cái chết nằm ngoài ý thức.
Vì không thể đọc được suy nghĩ, Tòa án đánh giá ý thức đó qua các dấu hiệu khách quan:
- Công cụ, phương tiện: dao nhọn, mã tấu, súng, vật nặng có khả năng gây chết người cao; hay tay chân, gậy nhỏ.
- Vị trí tác động: vùng trọng yếu như đầu, cổ, ngực, bụng; hay tay, chân, vùng không nguy hiểm.
- Cường độ, số lần: đâm nhiều nhát, dùng lực mạnh; hay một lần, lực vừa phải.
- Lời nói, diễn biến trước và sau: có tuyên bố đòi giết, truy đuổi đến cùng; hay dừng lại khi nạn nhân bị thương, tự đưa đi cấp cứu.
Ví dụ: hai người cãi nhau, A dùng gậy đánh một cái vào chân B rồi bỏ đi, B bị nhiễm trùng và tử vong sau đó, A thường bị xem xét về tội cố ý gây thương tích dẫn đến chết người. Ngược lại, A dùng dao nhọn đâm nhiều nhát vào ngực B thì dù B được cứu sống, A vẫn có thể bị truy tố về tội giết người chưa đạt. Không có dấu hiệu nào quyết định riêng lẻ; Tòa án đánh giá tổng hợp trong từng vụ việc.
Những trường hợp khác dễ nhầm với tội giết người
Giết người trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh (Điều 107)
Người phạm tội bị kích động mạnh, mất phần lớn khả năng tự chủ, do hành vi trái pháp luật nghiêm trọng của chính nạn nhân đối với họ hoặc người thân thích của họ, ví dụ bắt gặp nạn nhân đang hành hung cha mẹ mình. Nếu sự kích động không xuất phát từ hành vi trái pháp luật nghiêm trọng của nạn nhân, hoặc người phạm tội có đủ thời gian để bình tĩnh lại, hành vi vẫn có thể bị xử lý theo Điều 105. Mức cao nhất của Điều 107 chỉ là 07 năm tù.
Giết người do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng (Điều 108)
Điều kiện là đang có hành vi tấn công trái pháp luật và người phòng vệ chống trả rõ ràng quá mức cần thiết. Nếu chống trả tương xứng thì là phòng vệ chính đáng, không phạm tội (Điều 23). Nếu sự tấn công đã chấm dứt, kẻ tấn công đã bỏ chạy hoặc bị khống chế mà vẫn tiếp tục đánh, hành vi không còn là phòng vệ và có thể bị xử lý về tội giết người. Xem thêm bài phòng vệ chính đáng.
Vô ý làm chết người (Điều 110, Điều 111)
Người phạm tội không mong muốn và không chấp nhận cái chết: hoặc tin rằng hậu quả sẽ không xảy ra (vô ý vì quá tự tin), hoặc không thấy trước dù phải thấy trước (vô ý do cẩu thả). Ranh giới với giết người do cố ý gián tiếp là thái độ “để mặc” cho hậu quả xảy ra. Ví dụ: đặt bẫy điện quanh vườn dù biết có người qua lại thường được đánh giá là cố ý gián tiếp, không phải vô ý.
Cướp tài sản làm chết người (Điều 151) và giết người để cướp
Nếu người phạm tội chỉ dùng vũ lực để chiếm đoạt tài sản và việc nạn nhân chết nằm ngoài ý muốn, hành vi thuộc điểm c khoản 4 Điều 151 (tù 18 đến 20 năm hoặc tù chung thân). Nếu người phạm tội cố ý giết nạn nhân để lấy tài sản, họ bị xử lý về cả tội giết người (điểm g khoản 1 Điều 105) và tội cướp tài sản.
Tai nạn giao thông làm chết người (Điều 247)
Vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ dẫn đến chết người là lỗi vô ý. Nếu người điều khiển xe cố ý dùng xe đâm vào nạn nhân, chiếc xe là công cụ phạm tội và hành vi có thể bị xử lý về tội giết người.
Giết con mới đẻ, bức tử, xúi giục tự sát, đe dọa giết người
- Điều 106: chủ thể chỉ là người mẹ, nạn nhân là con mới đẻ trong 07 ngày tuổi, do ảnh hưởng nặng nề của tư tưởng lạc hậu hoặc hoàn cảnh khách quan đặc biệt.
- Điều 112, Điều 113: nạn nhân tự tước đoạt tính mạng do bị đối xử tàn ác, ngược đãi, hoặc bị kích động, giúp đỡ để tự sát.
- Điều 115: chỉ dừng ở lời đe dọa có căn cứ làm nạn nhân lo sợ; nếu đã bắt đầu thực hiện hành vi tước đoạt tính mạng thì là giết người chưa đạt.
Đồng phạm trong vụ án giết người
Vụ án giết người thường có nhiều người tham gia với vai trò khác nhau: người tổ chức, người thực hành, người xúi giục, người giúp sức (Điều 17). Người thuê giết và người giết thuê đều bị áp dụng điểm m khoản 1.
Người đồng phạm không chịu trách nhiệm về hành vi vượt quá của người thực hành (khoản 4 Điều 17). Ví dụ: cả nhóm chỉ bàn đánh dằn mặt, nhưng một người tự ý rút dao đâm chết nạn nhân, những người còn lại có thể chỉ bị xử lý về tội cố ý gây thương tích. Việc làm rõ nội dung bàn bạc ban đầu vì vậy rất quan trọng.
Khung hình phạt tội giết người theo Điều 105
| Khoản | Mức phạt | Loại tội phạm | Thời hiệu |
|---|---|---|---|
| Khoản 1 | tù 12 năm–20 năm, tù chung thân, tử hình | Đặc biệt nghiêm trọng | 20 năm |
| Khoản 2 | tù 7 năm–15 năm | Rất nghiêm trọng | 15 năm |
| Chuẩn bị phạm tội | tù 1 năm–5 năm | Nghiêm trọng | 10 năm |
Bảng phân biệt tội giết người với các tội có hậu quả chết người
Bảng dưới đây tóm tắt dấu hiệu nhận biết chính và mức hình phạt cao nhất của từng tội.
| Tội danh | Điều luật (BLHS 2026) | Điểm khác | Mức cao nhất |
|---|---|---|---|
| Tội giết hoặc vứt bỏ con mới đẻ | Điều 106 | Người mẹ giết con mới đẻ trong 07 ngày tuổi, do tư tưởng lạc hậu hoặc hoàn cảnh đặc biệt | 3 năm tù |
| Tội giết người trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh | Điều 107 | Bị kích động mạnh do hành vi trái pháp luật nghiêm trọng của nạn nhân | 7 năm tù |
| Tội giết người do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng hoặc do vượt quá mức cần thiết khi bắt giữ người phạm tội | Điều 108 | Đang chống trả sự tấn công nhưng rõ ràng vượt quá mức cần thiết | 5 năm tù |
| Tội làm chết người trong khi thi hành công vụ | Điều 109 | Người thi hành công vụ dùng vũ lực ngoài trường hợp pháp luật cho phép | 15 năm tù |
| Tội vô ý làm chết người | Điều 110 | Lỗi vô ý, không mong muốn và không chấp nhận cái chết | 10 năm tù |
| Tội bức tử | Điều 112 | Nạn nhân tự sát do bị đối xử tàn ác, ngược đãi | 12 năm tù |
| Tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác | Điều 116 | Chỉ cố ý gây thương tích, cái chết nằm ngoài ý muốn (khoản 4: 07–14 năm) | tù chung thân |
| Tội cướp tài sản | Điều 151 | Dùng vũ lực để chiếm đoạt tài sản, làm chết người ngoài ý muốn | tù chung thân |
| Tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ | Điều 247 | Vi phạm quy định giao thông, lỗi vô ý | 15 năm tù |
Câu hỏi thường gặp
Tội giết người bị phạt bao nhiêu năm tù?
Khung nhẹ nhất (khoản 2) là tù 7 năm–15 năm; mức cao nhất là tử hình (khoản 1). Mức cụ thể tùy hành vi, hậu quả và tình tiết của từng vụ việc.
Người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi có phải chịu trách nhiệm hình sự về tội giết người không?
Có. Theo khoản 2 Điều 12 Bộ luật Hình sự 2026, người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi phải chịu trách nhiệm hình sự về tội này. Hành vi chuẩn bị phạm tội cũng bị xử lý (khoản 3 Điều 14). Việc xử lý người dưới 18 tuổi còn theo Luật Tư pháp người chưa thành niên.
Thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự tội giết người là bao lâu?
20 năm với khoản 1; 15 năm với khoản 2; 10 năm với chuẩn bị phạm tội, tính từ ngày tội phạm được thực hiện (Điều 29). Nếu người phạm tội cố tình trốn tránh và đã có quyết định truy nã, thời hiệu được tính lại từ khi người đó ra đầu thú hoặc bị bắt, giữ.
Điều 105 Bộ luật Hình sự 2026 tương ứng điều nào của BLHS 2015?
Điều 123 Bộ luật Hình sự 2015. Từ ngày 01/3/2027, khi dẫn quy định về tội giết người cần dùng số Điều 105 theo bộ luật mới.
Đánh nhau làm chết người thì bị xử tội giết người hay cố ý gây thương tích?
Tùy ý thức của người gây án đối với cái chết. Tòa án đánh giá qua công cụ, vị trí tác động, cường độ, diễn biến trước và sau. Nếu chỉ muốn gây thương tích thì là tội cố ý gây thương tích dẫn đến chết người (khoản 4 Điều 116); nếu mong muốn hoặc chấp nhận cái chết thì là tội giết người.
Nạn nhân không chết thì có bị xử tội giết người không?
Có thể. Nếu chứng minh được ý định tước đoạt tính mạng, người phạm tội bị xử lý về tội giết người ở giai đoạn chưa đạt. Hình phạt được quyết định theo Điều 60: với khung có tử hình, chỉ áp dụng tù không quá 20 năm.
Tự vệ mà làm chết người có bị đi tù không?
Không, nếu là phòng vệ chính đáng (Điều 23). Nếu chống trả rõ ràng quá mức cần thiết thì bị xử lý về tội giết người do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng (Điều 108), mức cao nhất 05 năm tù.
Giết người có được hưởng án treo không?
Thực tế rất khó. Án treo chỉ áp dụng khi bị phạt tù không quá 03 năm (Điều 68), trong khi khung nhẹ nhất của Điều 105 là 07 năm tù. Chỉ các tội nhẹ hơn như Điều 107, 108 mới có thể xem xét.
Gia đình bồi thường cho nạn nhân có được giảm án không?
Có. Tự nguyện bồi thường, khắc phục hậu quả là tình tiết giảm nhẹ tại khoản 1 Điều 54; có ít nhất hai tình tiết giảm nhẹ tại khoản này thì Tòa án có thể xử dưới mức thấp nhất của khung, trong khung liền kề nhẹ hơn (khoản 1 Điều 57).
Giết người theo Bộ luật Hình sự 2026 có bị tử hình không?
Có. Tử hình là mức cao nhất của khoản 1 Điều 105. Tòa án không tuyên tử hình với người dưới 18 tuổi khi phạm tội, phụ nữ có thai hoặc nuôi con dưới 36 tháng tuổi và người đủ 75 tuổi trở lên (Điều 43).
Luật sư bào chữa và bảo vệ bị hại trong vụ án giết người
Kết quả một vụ án giết người phụ thuộc nhiều vào việc chứng cứ được thu thập, đánh giá ra sao ngay từ giai đoạn điều tra. Luật sư có thể tham gia từ khi người bị buộc tội bị tạm giữ hoặc khởi tố.
Với người bị buộc tội, luật sư bào chữa tội giết người thường tập trung vào:
- Tham gia từ giai đoạn tạm giữ, bảo đảm lời khai được lấy đúng thủ tục và có mặt luật sư.
- Đánh giá kết luận giám định pháp y về nguyên nhân chết, cơ chế hình thành thương tích, để làm rõ quan hệ nhân quả.
- Phân tích công cụ, vị trí tác động, diễn biến để đề nghị chuyển tội danh sang Điều 107, 108, 110 hoặc 116 khi có căn cứ.
- Phản bác các tình tiết định khung ở khoản 1 (côn đồ, man rợ, động cơ đê hèn…) khi không đủ chứng cứ.
- Làm rõ hành vi vượt quá của đồng phạm để loại trừ trách nhiệm cho thân chủ.
- Thu thập tình tiết giảm nhẹ theo Điều 54, hỗ trợ gia đình bồi thường và xin ý kiến đề nghị giảm nhẹ của gia đình bị hại.
Với phía bị hại, luật sư bảo vệ bị hại trong vụ án giết người giúp theo dõi tiến độ giải quyết, đề nghị điều tra đúng người, đúng tội, yêu cầu bồi thường thiệt hại về tính mạng (chi phí mai táng, tiền cấp dưỡng, bù đắp tổn thất tinh thần) và trình bày quan điểm tại phiên tòa.
Luật sư Trần Duy Huy
Thành viên Liên đoàn Luật sư Việt Nam · Công ty Luật TNHH Luật sư Tối Thượng (VN-LAW.VN)
Nhận bào chữa và bảo vệ quyền lợi bị hại trong các vụ án hình sự tại TP.HCM, Đồng Nai và Tây Ninh. Mỗi vụ việc được đánh giá trên hồ sơ cụ thể, không hứa hẹn trước kết quả.
Văn phòng: 286 Nguyễn Oanh, Gò Vấp, TP.HCM · Xem dịch vụ luật sư hình sự →