Điều 23 Bộ luật Hình sự 2026: phòng vệ chính đáng

21/11/2026

// Tác giả

admin

Điều 23 Bộ luật Hình sự 2026 quy định về phòng vệ chính đáng, thay cho Điều 22 Bộ luật Hình sự 2015, áp dụng từ ngày 01/3/2027.

Bài viết dưới đây trình bày toàn văn điều luật, điểm khác so với luật cũ và cách quy định này được áp dụng trong vụ án; phần cuối nêu khi nào nên cần luật sư bào chữa phòng vệ chính đáng.

Lưu ý về hiệu lực: Bộ luật Hình sự 2026 được Quốc hội thông qua ngày 20/11/2026 và có hiệu lực từ ngày 01/3/2027. Đến hết ngày 28/02/2027, hành vi phạm tội vẫn được xử lý theo Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017, 2025).

Nội dungQuy định
Điều luật mớiĐiều 23 Bộ luật Hình sự 2026
Điều luật cũ tương ứngĐiều 22 Bộ luật Hình sự 2015
Ngày có hiệu lực01/3/2027
ThuộcChương IV – NHỮNG TRƯỜNG HỢP LOẠI TRỪ TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ

Toàn văn Điều 23 Bộ luật Hình sự 2026

Điều 23. Phòng vệ chính đáng

1. Phòng vệ chính đáng là hành vi của người vì bảo vệ quyền hoặc lợi ích chính đáng của mình, của người khác hoặc lợi ích của Nhà nước, của cơ quan, tổ chức mà chống trả lại một cách cần thiết đối với người đang có hành vi gây thiệt hại hoặc đang đe dọa gây thiệt hại thực sự và ngay tức khắc các quyền hoặc lợi ích nói trên.

Phòng vệ chính đáng không phải là tội phạm.

2. Vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng là hành vi chống trả mà người thực hiện có đủ điều kiện nhận thức rõ ràng là quá mức cần thiết, không phù hợp với tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi xâm hại.

Người có hành vi vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng phải chịu trách nhiệm hình sự theo quy định của Bộ luật này.

3. Trường hợp chống trả lại người dùng vũ khí quân dụng đang tấn công mình hoặc tấn công người khác trái pháp luật gây thiệt hại hoặc đe dọa gây thiệt hại thực sự ngay tức khắc, nếu không được ngăn chặn kịp thời hoặc chống trả lại người đang thực hiện hành vi dùng vũ lực giết người đến khi hành vi xâm hại kết thúc thì không coi là vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng.

Nguồn: văn bản Bộ luật Hình sự được Quốc hội khóa XVI thông qua ngày 20/11/2026.

Điều 23 BLHS 2026 khác gì Điều 22 BLHS 2015?

So với Điều 22 Bộ luật Hình sự 2015 (đã sửa đổi, bổ sung đến năm 2025), Điều 23 có các thay đổi sau:

  • Bổ sung khoản 3: “Trường hợp chống trả lại người dùng vũ khí quân dụng đang tấn công mình hoặc tấn công người khác trái pháp luật gây thiệt hại hoặc đe dọa gây thiệt hại thực sự…”

Ngoài ra còn điều chỉnh câu chữ ở khoản 1, khoản 2. Xem toàn văn điều luật ở trên để đối chiếu đầy đủ.

Điểm mới quan trọng là khoản 3: chống trả người đang dùng vũ khí quân dụng tấn công trái pháp luật, hoặc chống trả người đang dùng vũ lực giết người cho đến khi hành vi xâm hại kết thúc, thì không bị coi là vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng. Quy định này bảo vệ người tự vệ trong tình huống nguy hiểm đến tính mạng.

Nội dung chính của Điều 23

Một hành vi chống trả được coi là phòng vệ chính đáng khi đáp ứng đủ các điều kiện:

  • Có hành vi xâm hại đang diễn ra hoặc đe dọa gây thiệt hại thực sự và ngay tức khắc đến quyền, lợi ích chính đáng của mình, của người khác, của Nhà nước, cơ quan, tổ chức.
  • Hành vi chống trả nhằm vào chính người đang xâm hại.
  • Việc chống trả là cần thiết, tương xứng với tính chất và mức độ nguy hiểm của hành vi xâm hại.

Nếu chống trả rõ ràng quá mức cần thiết, người phòng vệ vẫn phải chịu trách nhiệm hình sự nhưng về tội nhẹ hơn, như giết người do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng (Điều 108) hoặc cố ý gây thương tích do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng (Điều 118).

Phòng vệ chính đáng khác vượt quá giới hạn và cố ý phạm tội thế nào?

Tội danhĐiều luật (BLHS 2026)Điểm khácMức cao nhất
Tội giết người do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng hoặc do vượt quá mức cần thiết khi bắt giữ người phạm tộiĐiều 108Chống trả rõ ràng quá mức cần thiết dẫn đến chết người5 năm tù
Tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng hoặc do vượt quá mức cần thiết khi bắt giữ người phạm tộiĐiều 118Chống trả rõ ràng quá mức cần thiết gây thương tích3 năm tù
Tội giết ngườiĐiều 105Không có hành vi xâm hại đang diễn ra, hoặc tấn công khi nguy hiểm đã quatử hình

Câu hỏi thường gặp

Điều 23 Bộ luật Hình sự 2026 tương ứng điều nào của BLHS 2015?

Điều 22 Bộ luật Hình sự 2015. Từ ngày 01/3/2027, khi dẫn quy định về phòng vệ chính đáng cần dùng số Điều 23 theo bộ luật mới.

Đánh trả kẻ trộm đã bỏ chạy có phải phòng vệ chính đáng không?

Thường là không, vì hành vi xâm hại đã kết thúc. Khi đó việc đuổi theo thuộc trường hợp bắt giữ người phạm tội và chỉ được dùng vũ lực ở mức cần thiết; gây thương tích quá mức vẫn có thể bị xử lý hình sự.

Ai quyết định một vụ việc là phòng vệ chính đáng?

Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát và Tòa án đánh giá dựa trên toàn bộ chứng cứ: diễn biến, hung khí, tương quan lực lượng, thương tích. Camera và lời khai nhân chứng thường có ý nghĩa quyết định.

Luật sư bào chữa trong vụ án có yếu tố phòng vệ chính đáng

Khi quy định này được áp dụng trong vụ án, luật sư bào chữa phòng vệ chính đáng thường hỗ trợ:

  • Thu thập sớm camera, lời khai nhân chứng, dấu vết hiện trường chứng minh hành vi xâm hại đang diễn ra.
  • Phân tích tương quan lực lượng, hung khí và diễn biến để đề nghị xác định phòng vệ chính đáng, không phải tội phạm.
  • Nếu có vượt quá, đề nghị áp dụng đúng tội danh nhẹ hơn (Điều 108, Điều 118) thay vì giết người hoặc cố ý gây thương tích.
  • Viện dẫn khoản 3 Điều 23 khi người phòng vệ chống trả người dùng vũ khí quân dụng hoặc người đang giết người.

Luật sư Trần Duy Huy

Thành viên Liên đoàn Luật sư Việt Nam · Công ty Luật TNHH Luật sư Tối Thượng (VN-LAW.VN)

Nhận bào chữa và bảo vệ quyền lợi bị hại trong các vụ án hình sự tại TP.HCM, Đồng Nai và Tây Ninh. Mỗi vụ việc được đánh giá trên hồ sơ cụ thể, không hứa hẹn trước kết quả.

Văn phòng: 286 Nguyễn Oanh, Gò Vấp, TP.HCM · Xem dịch vụ luật sư hình sự →

← Điều 22 | Mục lục BLHS 2026 | Điều 24 →

Kiểm duyệt nội dung: Luật sư Trần Duy Huy – thành viên Liên đoàn Luật sư Việt Nam, Giám đốc Công ty Luật TNHH Luật sư Tối Thượng (VN-LAW.VN).
Bài viết mang tính tham khảo theo quy định pháp luật tại thời điểm đăng. Để được tư vấn cho trường hợp cụ thể, vui lòng liên hệ 0369 15 15 15.
GỌI GẤP GỌI GẤP Zalo Zalo