Điều 24 Bộ luật Hình sự 2026 quy định về tình thế cấp thiết, thay cho Điều 23 Bộ luật Hình sự 2015, áp dụng từ ngày 01/3/2027. Gây thiệt hại nhỏ hơn để tránh một thiệt hại lớn hơn có thể không phải là tội phạm.
Bài viết dưới đây trình bày toàn văn điều luật, điểm khác so với luật cũ và cách quy định này được áp dụng trong vụ án; phần cuối nêu khi nào nên cần luật sư bào chữa loại trừ trách nhiệm hình sự.
Lưu ý về hiệu lực: Bộ luật Hình sự 2026 được Quốc hội thông qua ngày 20/11/2026 và có hiệu lực từ ngày 01/3/2027. Đến hết ngày 28/02/2027, hành vi phạm tội vẫn được xử lý theo Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017, 2025).
| Nội dung | Quy định |
|---|---|
| Điều luật mới | Điều 24 Bộ luật Hình sự 2026 |
| Điều luật cũ tương ứng | Điều 23 Bộ luật Hình sự 2015 |
| Ngày có hiệu lực | 01/3/2027 |
| Thuộc | Chương IV – NHỮNG TRƯỜNG HỢP LOẠI TRỪ TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ |
Toàn văn Điều 24 Bộ luật Hình sự 2026
Điều 24. Tình thế cấp thiết
1. Tình thế cấp thiết là tình thế của người vì muốn tránh xảy ra thiệt hại cho quyền, lợi ích hợp pháp của mình, của người khác hoặc lợi ích của Nhà nước, của cơ quan, tổ chức mà không còn cách nào khác là phải gây một thiệt hại nhỏ hơn thiệt hại cần ngăn ngừa.
Hành vi gây thiệt hại trong tình thế cấp thiết không phải là tội phạm.
2. Trong trường hợp thiệt hại gây ra rõ ràng vượt quá yêu cầu của tình thế cấp thiết, thì người gây thiệt hại đó phải chịu trách nhiệm hình sự.
Nguồn: văn bản Bộ luật Hình sự được Quốc hội khóa XVI thông qua ngày 20/11/2026.
Điều 24 BLHS 2026 khác gì Điều 23 BLHS 2015?
Nội dung Điều 24 về cơ bản giữ nguyên Điều 23 Bộ luật Hình sự 2015; bộ luật mới chỉ điều chỉnh câu chữ ở khoản 1, không thay đổi mức phạt và dấu hiệu định tội.
Nội dung chính của Điều 24
Tình thế cấp thiết có các điều kiện:
- Có nguy cơ thiệt hại thực tế cho quyền, lợi ích hợp pháp của mình, người khác, Nhà nước hoặc cơ quan, tổ chức.
- Không còn cách nào khác để tránh thiệt hại đó.
- Thiệt hại gây ra nhỏ hơn thiệt hại cần ngăn ngừa.
Ví dụ: phá cửa nhà hàng xóm để dập lửa, cứu người mắc kẹt. Nếu thiệt hại gây ra rõ ràng vượt quá yêu cầu của tình thế cấp thiết thì người gây thiệt hại phải chịu trách nhiệm hình sự (khoản 2). Khác với phòng vệ chính đáng (Điều 23), tình thế cấp thiết không nhằm chống lại hành vi tấn công của người khác mà để tránh một nguy cơ, có thể do thiên tai, sự cố.
Câu hỏi thường gặp
Điều 24 Bộ luật Hình sự 2026 tương ứng điều nào của BLHS 2015?
Điều 23 Bộ luật Hình sự 2015. Từ ngày 01/3/2027, khi dẫn quy định về tình thế cấp thiết cần dùng số Điều 24 theo bộ luật mới.
Tình thế cấp thiết khác phòng vệ chính đáng ở đâu?
Phòng vệ chính đáng là chống trả người đang có hành vi xâm phạm; tình thế cấp thiết là gây thiệt hại cho một lợi ích khác để tránh một nguy cơ lớn hơn. Tình thế cấp thiết đòi hỏi thiệt hại gây ra phải nhỏ hơn thiệt hại cần ngăn ngừa.
Gây thiệt hại trong tình thế cấp thiết có phải bồi thường không?
Không phải chịu trách nhiệm hình sự, nhưng nghĩa vụ bồi thường dân sự có thể đặt ra theo quy định của Bộ luật Dân sự về bồi thường thiệt hại trong tình thế cấp thiết.
Luật sư bào chữa theo hướng loại trừ trách nhiệm hình sự
Khi quy định này được áp dụng trong vụ án, luật sư bào chữa loại trừ trách nhiệm hình sự thường hỗ trợ:
- Chứng minh nguy cơ thiệt hại là có thật và không còn cách nào khác.
- So sánh thiệt hại gây ra với thiệt hại cần ngăn ngừa để đề nghị áp dụng Điều 24.
- Đề nghị xác định đúng khoản 2 (vượt quá) thay vì tội danh thông thường khi có căn cứ.
Luật sư Trần Duy Huy
Thành viên Liên đoàn Luật sư Việt Nam · Công ty Luật TNHH Luật sư Tối Thượng (VN-LAW.VN)
Nhận bào chữa và bảo vệ quyền lợi bị hại trong các vụ án hình sự tại TP.HCM, Đồng Nai và Tây Ninh. Mỗi vụ việc được đánh giá trên hồ sơ cụ thể, không hứa hẹn trước kết quả.
Văn phòng: 286 Nguyễn Oanh, Gò Vấp, TP.HCM · Xem dịch vụ luật sư hình sự →