Trông coi nhà đất cha mẹ để lại có được tính công sức không?

17/11/2026

// Tác giả

admin

Có. Người trông coi nhà đất cha mẹ để lại có thể được Tòa án tính công sức giữ gìn, bảo quản di sản và trích một khoản cho họ trước khi chia phần còn lại cho các đồng thừa kế. Mức được tính không cố định, mà tùy thời gian quản lý, việc có làm tăng giá trị tài sản hay không và lợi ích người đó đã hưởng từ nhà đất.

Vấn đề này đang được nhiều người quan tâm sau khi báo chí đưa tin về một vụ chia thừa kế nhà đất trị giá hơn 134 tỷ đồng tại Đà Nẵng. Bài viết dưới đây giải thích căn cứ pháp lý, cách Tòa án thường xem xét và những việc người đang trông coi di sản nên làm để tránh thiệt thòi hoặc tranh chấp về sau.

Vụ chia thừa kế 134 tỷ đồng: người trông coi được tính công sức thế nào?

Theo Báo VietnamNet (13/11/2026), một cụ ông mua thửa đất lớn tại Đà Nẵng từ năm 1946, có con với hai người vợ và qua đời năm 1983 không để lại di chúc. Nhiều thập kỷ sau đó, nhà đất do ông A. (con của người vợ đầu, bị khuyết tật) trực tiếp quản lý, sử dụng. Các anh chị em cùng cha khác mẹ khởi kiện yêu cầu chia thừa kế; ông A. cho rằng đã được cha giao nhà đất và yêu cầu chia đã hết thời hiệu.

Theo bản án phúc thẩm năm 2019 của TAND cấp cao tại Đà Nẵng mà báo dẫn lại, Tòa xác định giấy tờ năm 1975 chỉ giao quyền ở và nộp thuế thay, không phải tặng cho nhà đất; yêu cầu chia thừa kế vẫn còn thời hiệu. Về công sức, Tòa ghi nhận ông A. giữ gìn nhà đất gần 50 năm, hoàn cảnh khó khăn, nhưng không có công tôn tạo làm tăng giá trị và đã hưởng lợi từ việc cho thuê đất. Vì vậy, tỷ lệ công sức được điều chỉnh từ 40% (sơ thẩm) xuống 30% giá trị di sản, tương đương hơn 40 tỷ đồng. Một gia đình khác sống trên một phần nhà đất từ năm 1982 cũng được tính công sức bảo quản hơn 2 tỷ đồng.

Phần di sản còn lại sau khi trích công sức được chia đều cho bảy suất thừa kế. Vụ việc cho thấy hai điều người dân cần biết: trông coi lâu năm không làm mình trở thành chủ sở hữu, nhưng công sức đó cũng không bị bỏ qua.

Căn cứ pháp lý để tính công sức trông coi di sản

Bộ luật Dân sự 2015 (BLDS) không dùng cụm từ “công sức trông coi”, nhưng có các quy định làm nền tảng cho việc này:

  • Điều 616 BLDS: khi những người thừa kế chưa cử được người quản lý di sản, người đang chiếm hữu, sử dụng, quản lý di sản tiếp tục quản lý cho đến khi cử được người khác.
  • Điều 618 BLDS: người đang chiếm hữu, sử dụng, quản lý di sản được hưởng thù lao theo thỏa thuận với những người thừa kế và được thanh toán chi phí bảo quản di sản; nếu không thỏa thuận được mức thù lao thì được hưởng một khoản thù lao hợp lý.
  • Khoản 3 Điều 658 BLDS: chi phí cho việc bảo quản di sản được ưu tiên thanh toán ở thứ tự thứ ba, chỉ sau chi phí mai táng và tiền cấp dưỡng còn thiếu, tức là được trừ ra trước khi chia di sản.

Trên thực tế, khi giải quyết tranh chấp, Tòa án thường gọi khoản này là “trích công sức giữ gìn, tôn tạo di sản”. Pháp luật hiện chưa quy định tỷ lệ hay công thức tính cụ thể, nên mức được hưởng phụ thuộc nhiều vào chứng cứ và đánh giá của Hội đồng xét xử trong từng vụ.

Tòa án xem xét những yếu tố nào khi tính công sức?

Qua các vụ việc được công bố, có thể thấy Tòa án thường cân nhắc các yếu tố sau:

  • Thời gian quản lý: trông coi vài năm khác với trông coi vài chục năm.
  • Giữ gìn hay tôn tạo: chỉ ở và giữ cho tài sản không mất mát là “giữ gìn”; còn xây sửa, nâng cấp, kè móng, hoàn thiện giấy tờ giúp tài sản tăng giá trị là “tôn tạo” và thường được tính cao hơn.
  • Chi phí thực tế đã bỏ ra: thuế đất, sửa chữa, chống lấn chiếm, chi phí lấy lại tài sản từ người chiếm giữ trái phép.
  • Lợi ích đã hưởng: người trông coi đã ở miễn phí hoặc cho thuê thu tiền thì phần lợi ích này có thể được tính trừ, như trong vụ việc ở Đà Nẵng.
  • Hoàn cảnh của các bên: sức khỏe, hoàn cảnh khó khăn, nhu cầu chỗ ở cũng có thể được Tòa án cân nhắc.

Vì không có tỷ lệ cố định, cùng là trông coi nhà đất nhưng có vụ được tính vài phần trăm, có vụ được tính đến 30–40% giá trị di sản. Chứng cứ càng đầy đủ thì khả năng được ghi nhận càng rõ.

Trông coi lâu năm có được đứng tên nhà đất cha mẹ để lại không?

Thông thường là không. Việc được giao ở, giao nộp thuế hay tự trông coi không đồng nghĩa với việc được tặng cho. Muốn chứng minh đã được cha mẹ cho riêng nhà đất, người trông coi cần có văn bản tặng cho hợp pháp hoặc chứng cứ rõ ràng khác; nếu không, nhà đất vẫn là di sản chung của những người thừa kế.

Một trường hợp đặc biệt liên quan đến thời hiệu chia di sản. Theo Điều 623 BLDS, thời hiệu yêu cầu chia di sản là bất động sản là 30 năm kể từ thời điểm mở thừa kế; hết thời hạn này thì di sản thuộc về người thừa kế đang quản lý di sản. Với người mất trước ngày 10/9/1990, thời hiệu được tính từ ngày 10/9/1990 theo hướng dẫn của Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao. Đây là lý do trong vụ ở Đà Nẵng, đơn khởi kiện năm 2018 vẫn còn trong thời hiệu.

Cách tính thời hiệu có nhiều trường hợp ngoại lệ (ví dụ các đồng thừa kế đã thừa nhận di sản chưa chia), vì vậy nên nhờ luật sư kiểm tra trước khi kết luận. Bạn có thể tham khảo thêm cách chia đất khi cha mẹ mất không để lại di chúc.

Người đang trông coi di sản không được làm gì?

Theo Điều 617 BLDS, người đang chiếm hữu, sử dụng, quản lý di sản có nghĩa vụ bảo quản di sản và không được tự ý bán, trao đổi, tặng cho, cầm cố, thế chấp hoặc định đoạt di sản bằng hình thức khác. Nếu làm hư hỏng, mất mát di sản do lỗi của mình thì có thể phải bồi thường.

Những việc làm dễ dẫn đến tranh chấp và bất lợi khi ra Tòa gồm: tự ý cho thuê dài hạn mà không báo các đồng thừa kế, xây dựng lớn khi chưa có sự đồng ý, hoặc tìm cách làm thủ tục đứng tên một mình. Khi anh chị em đã có mâu thuẫn, xem thêm hướng xử lý trong bài đất đứng tên cha mẹ nhưng anh chị em tranh chấp.

Việc nên làm để công sức trông coi nhà đất được ghi nhận

  • Lập văn bản thỏa thuận giữa các đồng thừa kế về việc cử người quản lý, mức thù lao và việc sử dụng, cho thuê nhà đất.
  • Lưu giữ chứng từ: biên lai nộp thuế đất, hóa đơn sửa chữa, hợp đồng thi công, giấy phép xây dựng, ảnh chụp hiện trạng trước và sau.
  • Ghi chép minh bạch khoản tiền thu được nếu có cho thuê, và thông báo cho các đồng thừa kế.
  • Thu thập xác nhận của hàng xóm, tổ dân phố về thời gian và việc mình trực tiếp trông coi.
  • Không trì hoãn việc chia di sản quá lâu; thỏa thuận phân chia sớm thường ít tốn kém hơn một vụ kiện kéo dài.

Với các đồng thừa kế không trực tiếp ở, nên yêu cầu người trông coi thông báo định kỳ về tình trạng nhà đất và các khoản thu chi, để sau này dễ đối chiếu khi Tòa án xác định công sức.

Câu hỏi thường gặp

Người trông coi nhà đất có được chia thêm một suất thừa kế không?

Không hẳn. Thông thường Tòa án không cộng thêm “một suất” mà trích một khoản công sức (bằng tiền hoặc tỷ lệ giá trị) cho người trông coi trước, sau đó mới chia phần còn lại theo di chúc hoặc theo pháp luật. Người trông coi vẫn được hưởng suất thừa kế của mình nếu thuộc diện thừa kế.

Người không phải con cháu mà ở và giữ nhà có được tính công sức không?

Có thể. Quyền được thanh toán chi phí bảo quản và hưởng thù lao theo Điều 618 BLDS gắn với việc thực tế quản lý di sản, không bắt buộc người đó phải là người thừa kế. Trong vụ ở Đà Nẵng, một gia đình sống trên một phần nhà đất từ năm 1982 cũng được tính công sức bảo quản.

Đã ở nhà và cho thuê nhiều năm thì có bị trừ bớt công sức không?

Có khả năng. Khi người trông coi đã được ở hoặc thu tiền cho thuê từ di sản, Tòa án có thể xem đó là lợi ích đã hưởng và giảm tỷ lệ công sức, như cách tòa phúc thẩm đã điều chỉnh từ 40% xuống 30% trong vụ việc nêu trên.

Tranh chấp chia thừa kế nhà đất có phải hòa giải ở UBND xã trước không?

Không bắt buộc. Tranh chấp chia di sản thừa kế là quyền sử dụng đất được xem là tranh chấp liên quan đến quyền sử dụng đất, không thuộc loại phải hòa giải tại UBND cấp xã trước khi khởi kiện. Chi tiết xem bài hòa giải tại UBND xã trước khi khởi kiện tranh chấp đất.

Luật sư hỗ trợ tranh chấp chia thừa kế nhà đất

Trông coi nhà đất cha mẹ để lại là công sức thật và có thể được Tòa án ghi nhận, nhưng mức được hưởng phụ thuộc rất nhiều vào chứng cứ và cách trình bày yêu cầu. Ngược lại, các đồng thừa kế không trực tiếp ở cũng cần biết cách bảo vệ phần di sản của mình khi người trông coi yêu cầu tỷ lệ công sức quá cao.

Luật sư Trần Duy Huy, thành viên Đoàn Luật sư TP Đồng Nai, Công ty Luật TNHH Luật sư Tối Thượng (VN-LAW.VN), tư vấn và tham gia tố tụng trong các vụ chia thừa kế nhà đất tại TP.HCM, TP. Đồng Nai và tỉnh Tây Ninh: rà soát giấy tờ, đánh giá thời hiệu, thu thập chứng cứ về công sức và đề xuất phương án chia phù hợp. Liên hệ hotline/Zalo 0369 15 15 15 hoặc đến văn phòng tại 286 Nguyễn Oanh, Gò Vấp, TP.HCM.

Kiểm duyệt nội dung: Luật sư Trần Duy Huy – thành viên Liên đoàn Luật sư Việt Nam, Giám đốc Công ty Luật TNHH Luật sư Tối Thượng (VN-LAW.VN).
Bài viết mang tính tham khảo theo quy định pháp luật tại thời điểm đăng. Để được tư vấn cho trường hợp cụ thể, vui lòng liên hệ 0369 15 15 15.

Viết một bình luận

GỌI GẤP GỌI GẤP Zalo Zalo