Có, nhưng rất khó. Di chúc miệng chỉ hợp pháp khi người lập di chúc đang bị cái chết đe dọa, không thể viết di chúc, nói ý chí cuối cùng trước ít nhất hai người làm chứng hợp lệ, và lời nói đó được ghi lại, ký tên rồi công chứng hoặc chứng thực trong 5 ngày làm việc. Thiếu một điều kiện, di chúc miệng có thể bị Tòa án tuyên không hợp pháp và di sản sẽ chia theo pháp luật.
Trên thực tế, nhiều gia đình tin rằng lời trăng trối của cha mẹ trước khi mất “là di chúc”, rồi phát sinh tranh chấp khi chia nhà đất. Bài viết dưới đây giải thích khi nào được lập di chúc miệng, các điều kiện để có hiệu lực, những lỗi thường gặp và việc người thân nên làm. Nếu gia đình bạn đang có tranh chấp liên quan, có thể tham khảo dịch vụ luật sư di chúc để được rà soát cụ thể.
Di chúc miệng là gì và khi nào được lập?
Di chúc miệng là việc một người dùng lời nói để thể hiện ý chí chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết. Theo Điều 627 Bộ luật Dân sự 2015 (BLDS), di chúc phải được lập thành văn bản; chỉ khi không thể lập được di chúc bằng văn bản thì mới có thể di chúc miệng.
Khoản 1 Điều 629 BLDS giới hạn thêm: chỉ người đang bị cái chết đe dọa (ví dụ bệnh nặng nguy kịch, tai nạn) và không thể lập di chúc bằng văn bản mới được di chúc miệng. Như vậy, một người khỏe mạnh, đủ sức viết hoặc đến phòng công chứng mà chỉ dặn dò bằng lời với con cháu thì lời dặn đó thường không được coi là di chúc miệng hợp pháp.
Điều kiện để di chúc miệng hợp pháp
Di chúc miệng phải đáp ứng đồng thời các điều kiện chung của mọi di chúc và các điều kiện riêng tại khoản 5 Điều 630 BLDS.
Điều kiện chung (khoản 1 Điều 630 BLDS)
- Người lập di chúc minh mẫn, sáng suốt khi lập di chúc; không bị lừa dối, đe dọa, cưỡng ép.
- Nội dung không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội; hình thức không trái quy định của luật.
Điều kiện riêng của di chúc miệng (khoản 5 Điều 630 BLDS)
- Ít nhất hai người làm chứng: người lập di chúc phải nói ý chí cuối cùng trước mặt tối thiểu hai người làm chứng.
- Ghi chép ngay: ngay sau khi người lập di chúc nói xong, người làm chứng phải ghi chép lại nội dung, cùng ký tên hoặc điểm chỉ.
- Công chứng hoặc chứng thực trong 5 ngày làm việc: kể từ ngày người di chúc thể hiện ý chí cuối cùng, bản ghi phải được công chứng viên hoặc cơ quan có thẩm quyền chứng thực xác nhận chữ ký hoặc điểm chỉ của người làm chứng.
Lưu ý, công chứng viên hoặc cơ quan chứng thực xác nhận chữ ký của người làm chứng, không phải của người lập di chúc. Hiện nay, việc chứng thực chữ ký thường được thực hiện tại Ủy ban nhân dân cấp xã hoặc tổ chức hành nghề công chứng; theo Báo Luật sư Việt Nam, từ ngày 01/11/2025 người dân có thể chứng thực chữ ký, di chúc tại UBND xã, phường bất kỳ, không phụ thuộc nơi cư trú.
Ai không được làm chứng cho di chúc miệng?
Đây là điểm khiến nhiều di chúc miệng bị vô hiệu nhất. Theo Điều 632 BLDS, mọi người đều có thể làm chứng cho việc lập di chúc, trừ:
- Người thừa kế theo di chúc hoặc theo pháp luật của người lập di chúc (vợ, chồng, con, cha mẹ, và trong nhiều trường hợp cả anh chị em, ông bà, cháu).
- Người có quyền, nghĩa vụ tài sản liên quan đến nội dung di chúc.
- Người chưa thành niên, người mất năng lực hành vi dân sự, người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi.
Khi một người nguy kịch trong bệnh viện hay ở nhà, những người có mặt thường là con cháu, vợ chồng, tức là người thừa kế. Nếu chỉ có họ làm chứng, di chúc miệng có nguy cơ không hợp pháp dù nội dung đúng ý người mất. Vì vậy, nên mời người ngoài như hàng xóm, nhân viên y tế, bạn bè không có quyền lợi liên quan. Vấn đề này tương tự với di chúc tự viết, xem thêm bài nhờ người thân làm chứng di chúc tự viết.
Khi nào di chúc miệng hết hiệu lực hoặc không được công nhận?
Theo khoản 2 Điều 629 BLDS, sau 3 tháng kể từ thời điểm di chúc miệng mà người lập di chúc vẫn còn sống, minh mẫn, sáng suốt thì di chúc miệng mặc nhiên bị hủy bỏ. Lý do là lúc đó họ đã có điều kiện lập di chúc bằng văn bản. Nếu vẫn muốn giữ ý chí cũ, người đó nên lập lại di chúc có công chứng hoặc chứng thực.
Ngoài ra, Tòa án có thể không công nhận di chúc miệng trong các trường hợp thường gặp sau:
- Không có bản ghi chép, chỉ có lời kể lại của người thân.
- Bản ghi chép được lập nhiều ngày sau, hoặc không có đủ chữ ký của người làm chứng.
- Chứng thực chữ ký sau thời hạn 5 ngày làm việc, hoặc không chứng thực.
- Người làm chứng thuộc diện bị cấm theo Điều 632 BLDS.
- Có căn cứ cho thấy người lập di chúc không còn minh mẫn (hôn mê, dùng thuốc an thần mạnh) hoặc bị người khác tác động.
Khi di chúc không hợp pháp, phần di sản đó được chia theo pháp luật (điểm b khoản 1 Điều 650 BLDS). Bạn có thể xem cách chia trong bài cha mẹ mất không để lại di chúc, chia đất như thế nào.
Cần làm gì để di chúc miệng có giá trị pháp lý?
Nếu người thân đang nguy kịch và muốn để lại di chúc, gia đình có thể làm theo các bước sau:
- Ưu tiên lập di chúc bằng văn bản nếu người đó còn ký hoặc điểm chỉ được; có thể mời công chứng viên đến tận nơi (bệnh viện, nhà riêng).
- Nếu không thể lập văn bản, mời ít nhất hai người làm chứng không phải người thừa kế, không có quyền lợi liên quan.
- Ngay khi người lập di chúc nói xong, người làm chứng ghi lại đầy đủ: họ tên người lập, thời gian, địa điểm, tài sản, người được hưởng; rồi cùng ký tên hoặc điểm chỉ.
- Trong 5 ngày làm việc, đưa bản ghi đến UBND cấp xã hoặc tổ chức hành nghề công chứng để xác nhận chữ ký, điểm chỉ của người làm chứng.
- Có thể ghi âm, ghi hình bổ sung để làm chứng cứ về tình trạng minh mẫn và ý chí của người lập; tuy nhiên bản ghi này không thay thế các thủ tục bắt buộc ở trên.
Với tình huống người bệnh vẫn còn tỉnh táo nhưng sức khỏe yếu, xem thêm bài di chúc lập trên giường bệnh: khi nào có giá trị.
Câu hỏi thường gặp
Người còn khỏe mạnh có được lập di chúc miệng không?
Thông thường là không. Theo Điều 627 và khoản 1 Điều 629 BLDS, di chúc miệng chỉ áp dụng khi tính mạng một người bị cái chết đe dọa và không thể lập di chúc bằng văn bản. Người khỏe mạnh nên lập di chúc bằng văn bản, tốt hơn là có công chứng hoặc chứng thực.
Ghi âm, quay video lời trăng trối có thay được di chúc miệng không?
Không thay được. Pháp luật yêu cầu di chúc miệng có người làm chứng ghi chép, ký tên và được chứng thực chữ ký trong 5 ngày làm việc. File ghi âm, ghi hình chỉ là chứng cứ hỗ trợ để Tòa án đánh giá ý chí và tình trạng của người lập di chúc.
Con cái có được làm chứng cho di chúc miệng của cha mẹ không?
Không. Con là người thừa kế theo pháp luật ở hàng thứ nhất của cha mẹ, nên thuộc diện không được làm chứng theo Điều 632 BLDS. Điều này áp dụng cả khi người con không được nhắc đến trong lời di chúc.
Quá 5 ngày làm việc mới chứng thực thì di chúc miệng có còn giá trị không?
Có nguy cơ cao không được công nhận. Thời hạn 5 ngày làm việc là một điều kiện tại khoản 5 Điều 630 BLDS; chứng thực trễ hạn có thể khiến di chúc miệng bị xem là không hợp pháp và di sản được chia theo pháp luật. Tùy hồ sơ cụ thể, nên nhờ luật sư đánh giá trước khi khai nhận di sản.
Di chúc miệng hợp pháp có làm mất phần của vợ, cha mẹ, con chưa thành niên không?
Không hẳn. Giống di chúc bằng văn bản, di chúc miệng vẫn chịu quy định tại Điều 644 BLDS về người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc. Chi tiết xem bài người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc.
Luật sư hỗ trợ lập và giải quyết tranh chấp di chúc
Di chúc miệng có thể hợp pháp nhưng điều kiện rất chặt và chỉ nên dùng trong tình huống bất khả kháng. Khi gia đình đã có lời trăng trối, cần kiểm tra ngay người làm chứng, bản ghi chép và thời hạn chứng thực trước khi chia di sản để tránh tranh chấp kéo dài.
Luật sư Trần Duy Huy, thành viên Đoàn Luật sư TP Đồng Nai, Công ty Luật TNHH Luật sư Tối Thượng (VN-LAW.VN), tư vấn lập di chúc, đánh giá tính hợp pháp của di chúc và tham gia giải quyết tranh chấp tại TP.HCM, TP. Đồng Nai và tỉnh Tây Ninh. Xem thêm dịch vụ luật sư di chúc hoặc liên hệ hotline/Zalo 0369 15 15 15, văn phòng tại 286 Nguyễn Oanh, Gò Vấp, TP.HCM.