Thực hiện thủ tục khai nhận hoặc phân chia di sản thừa kế tại tổ chức hành nghề công chứng là bước quan trọng để sang tên nhà đất, tài sản cho người thừa kế. Tuy nhiên, không phải hồ sơ nào cũng được tiếp nhận và công chứng.
Trong nhiều trường hợp, công chứng viên có quyền từ chối công chứng nếu phát hiện hồ sơ không đủ điều kiện hoặc có dấu hiệu vi phạm pháp luật. Vậy những trường hợp nào phòng công chứng được quyền từ chối công chứng thừa kế?
PHÒNG CÔNG CHỨNG CÓ QUYỀN TỪ CHỐI CÔNG CHỨNG THỪA KẾ KHÔNG?
Có.
Theo Luật Công chứng 2024, công chứng viên không chỉ có quyền mà còn có trách nhiệm từ chối công chứng khi phát hiện giao dịch không đủ điều kiện theo quy định pháp luật.
Mục đích của việc từ chối công chứng là bảo đảm tính hợp pháp của văn bản công chứng, bảo vệ quyền lợi của các bên liên quan và hạn chế tranh chấp phát sinh sau này.
Do đó, khi hồ sơ thừa kế có sai sót, thiếu căn cứ pháp lý hoặc tồn tại tranh chấp, tổ chức hành nghề công chứng có thể từ chối tiếp nhận hoặc từ chối thực hiện công chứng.
HỒ SƠ KHÔNG CHỨNG MINH ĐƯỢC QUYỀN SỞ HỮU, QUYỀN SỬ DỤNG TÀI SẢN
Đây là một trong những trường hợp bị từ chối phổ biến nhất.
Đối với di sản là nhà đất, người yêu cầu công chứng phải cung cấp giấy tờ chứng minh tài sản thuộc quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng hợp pháp của người chết.
Ví dụ:
– Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất;
– Giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà ở;
– Giấy tờ về tài sản được cấp hợp pháp theo quy định pháp luật.
Nếu không có căn cứ xác định tài sản thuộc người để lại di sản thì công chứng viên không có cơ sở để công chứng văn bản thừa kế.
KHÔNG CHỨNG MINH ĐƯỢC QUAN HỆ THỪA KẾ
Muốn khai nhận hoặc phân chia di sản, người yêu cầu công chứng phải chứng minh mình là người thừa kế.
Các giấy tờ thường được sử dụng gồm:
– Giấy khai sinh;
– Giấy đăng ký kết hôn;
– Quyết định công nhận việc nuôi con nuôi;
– Các tài liệu khác chứng minh quan hệ nhân thân.
Nếu hồ sơ không đủ căn cứ xác định hàng thừa kế hoặc có sự mâu thuẫn giữa các giấy tờ thì công chứng viên có thể yêu cầu bổ sung hoặc từ chối công chứng.
CÓ TRANH CHẤP VỀ DI SẢN THỪA KẾ
Theo thực tiễn công chứng, khi phát hiện tài sản đang có tranh chấp thì tổ chức hành nghề công chứng thường từ chối thực hiện công chứng. Các dấu hiện thường gặp sẽ là:
– Có đơn khiếu nại, tố cáo liên quan đến di sản;
– Có người thừa kế phản đối việc khai nhận di sản;
– Có vụ án đang được Tòa án thụ lý;
– Có văn bản ngăn chặn giao dịch của cơ quan có thẩm quyền.
Trong các trường hợp này, công chứng viên không thể xác định chính xác chủ thể có quyền đối với tài sản nên việc công chứng có thể làm ảnh hưởng đến quyền lợi của người khác.
CHƯA XÁC ĐỊNH ĐẦY ĐỦ NGƯỜI THỪA KẾ
Đây là lý do rất thường gặp trong hồ sơ thừa kế nhà đất. Theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015, việc xác định người thừa kế phải căn cứ vào:
– Di chúc hợp pháp;
– Hàng thừa kế theo pháp luật;
– Quan hệ hôn nhân;
– Quan hệ huyết thống;
– Quan hệ nuôi dưỡng.
Nếu công chứng viên nhận thấy hồ sơ còn thiếu người thừa kế hoặc có căn cứ cho rằng chưa xác minh đầy đủ những người có quyền hưởng di sản thì có thể yêu cầu bổ sung tài liệu.
Trường hợp không thể làm rõ thì hồ sơ có thể bị từ chối.
DI CHÚC CÓ DẤU HIỆU KHÔNG HỢP PHÁP
Đối với trường hợp thừa kế theo di chúc, công chứng viên phải kiểm tra tính hợp pháp của di chúc trước khi thực hiện công chứng văn bản thừa kế. Có một số trường hợp thường gặp như:
– Di chúc không đáp ứng điều kiện về hình thức;
– Người lập di chúc không minh mẫn;
– Có dấu hiệu bị lừa dối, cưỡng ép;
– Nội dung di chúc vi phạm điều cấm của luật;
– Có nhiều bản di chúc mâu thuẫn nhau.
Khi không đủ căn cứ xác định di chúc hợp pháp, công chứng viên có thể từ chối công chứng và hướng dẫn các bên yêu cầu Tòa án giải quyết.
HỒ SƠ CÓ DẤU HIỆU GIẢ MẠO
Theo Luật Công chứng 2024, công chứng viên phải kiểm tra tính xác thực của hồ sơ. Nếu phát hiện hoặc có căn cứ nghi ngờ:
– Giấy tờ giả;
– Chữ ký giả;
– Giấy tờ bị sửa chữa;
– Giấy tờ bị tẩy xóa;
– Nội dung khai báo không trung thực;
Thì công chứng viên có quyền từ chối công chứng.
Trong trường hợp cần thiết, hồ sơ có thể được chuyển cho cơ quan có thẩm quyền để xác minh hoặc xử lý theo quy định pháp luật.
NGƯỜI YÊU CẦU CÔNG CHỨNG KHÔNG CÓ NĂNG LỰC HÀNH VI DÂN SỰ PHÙ HỢP
Người tham gia giao dịch phải có đầy đủ năng lực hành vi dân sự theo quy định của Bộ luật Dân sự.
Nếu người yêu cầu công chứng:
– Không nhận thức được hành vi của mình;
– Không làm chủ được hành vi;
– Có dấu hiệu bị ép buộc;
– Có dấu hiệu bị lừa dối;
Thì công chứng viên có quyền từ chối công chứng.
Đây là cơ chế nhằm bảo vệ người yếu thế và hạn chế tranh chấp phát sinh sau này.
KHÔNG THỰC HIỆN ĐÚNG THỦ TỤC NIÊM YẾT THỪA KẾ
Đối với văn bản khai nhận di sản hoặc văn bản thỏa thuận phân chia di sản, pháp luật yêu cầu phải thực hiện thủ tục niêm yết theo quy định.
Nếu:
– Chưa niêm yết;
– Niêm yết chưa đủ thời gian;
– Niêm yết không đúng địa điểm;
– Có khiếu nại, tố cáo trong thời gian niêm yết;
Thì hồ sơ có thể chưa đủ điều kiện để công chứng.
Việc niêm yết nhằm tạo điều kiện cho những người có quyền, lợi ích liên quan biết và thực hiện quyền phản đối nếu cần thiết.
CĂN CỨ PHÁP LÝ
Các trường hợp từ chối công chứng thừa kế hiện nay được xem xét trên cơ sở các quy định sau:
– Bộ luật Dân sự 2015;
– Luật Công chứng 2024;
– Nghị định 104/2025/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Công chứng;
– Các văn bản pháp luật liên quan về đất đai, hộ tịch và đăng ký tài sản.
KẾT LUẬN
Không phải mọi hồ sơ thừa kế đều được tổ chức hành nghề công chứng chấp nhận ngay. Trên thực tế, nhiều hồ sơ bị từ chối do không chứng minh được quyền sở hữu tài sản, chưa xác định đầy đủ người thừa kế, có tranh chấp, có dấu hiệu giả mạo hoặc chưa đáp ứng điều kiện niêm yết theo quy định.
Để tránh kéo dài thời gian giải quyết, người dân nên rà soát kỹ hồ sơ trước khi nộp và tham khảo ý kiến luật sư đối với các trường hợp phức tạp. Việc chuẩn bị đúng ngay từ đầu sẽ giúp thủ tục khai nhận hoặc phân chia di sản thừa kế được thực hiện nhanh chóng và hạn chế tối đa các rủi ro pháp lý.
LUẬT SƯ TƯ VẤN THỦ TỤC THỪA KẾ NHÀ ĐẤT
Luật sư Trần Duy Huy hỗ trợ khách hàng:
– Kiểm tra điều kiện công chứng thừa kế;
– Rà soát hồ sơ khai nhận di sản;
– Xác định đầy đủ người thừa kế;
– Đánh giá hiệu lực của di chúc;
– Hỗ trợ thủ tục công chứng và sang tên nhà đất;
– Giải quyết tranh chấp thừa kế tại Tòa án.
Trường hợp cần tư vấn hoặc hỗ trợ thực hiện thủ tục thừa kế nhà đất, bạn có thể liên hệ trực tiếp với Luật sư Trần Duy Huy để được hướng dẫn cụ thể.
Xem thêm:
>>> DỊCH VỤ KHAI NHẬN DI SẢN THỪA KẾ NHANH CHÓNG TẠI TP.HCM
>>> DỊCH VỤ LUẬT SƯ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP ĐẤT ĐAI & TÀI SẢN TẠI TP.HCM
>>> DỊCH VỤ LY HÔN NHANH, TRỌN GÓI TẠI GÒ VẤP & TP.HCM
BẠN ĐANG CẦN HỖ TRỢ PHÁP LÝ?
Mọi thông tin trong bài viết đều được tham vấn chuyên môn bởi Luật sư Trần Duy Huy. Nếu bạn đang gặp vướng mắc về đất đai, ly hôn – quyền nuôi con hoặc các vụ án hình sự, hãy liên hệ ngay để được hỗ trợ kịp thời:
LUẬT SƯ TRẦN DUY HUY
Hotline: 0369151515
Địa chỉ: 286 Nguyễn Oanh, Gò Vấp, Hồ Chí Minh
