Trong quá trình phân chia di sản thừa kế, nhiều gia đình thường băn khoăn không biết nên thực hiện thủ tục tại Văn phòng công chứng hay phải khởi kiện ra Tòa án để giải quyết. Việc lựa chọn sai phương án có thể khiến quá trình phân chia kéo dài, phát sinh tranh chấp, làm tăng thêm thời gian và chi phí cho các bên liên quan.
Vậy trong trường hợp nào cần công chứng văn bản phân chia di sản? Khi nào phải khởi kiện ra Tòa án? Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ.
CÔNG CHỨNG VĂN BẢN PHÂN CHIA DI SẢN LÀ GÌ?
Công chứng văn bản phân chia di sản thừa kế là việc công chứng viên xác nhận tính hợp pháp, xác thực của văn bản do những người thừa kế lập để thỏa thuận về việc phân chia phần di sản mà mình được hưởng từ người chết để lại.
Sau khi được công chứng hợp lệ, văn bản này có giá trị pháp lý làm căn cứ để:
– Đăng ký sang tên quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở;
– Đăng ký quyền sở hữu xe, tài sản khác;
– Xác lập quyền sở hữu, quyền sử dụng đối với tài sản thừa kế.
Theo Luật Công chứng 2024, pháp luật không còn tách riêng thủ tục:
– Khai nhận di sản;
– Thỏa thuận phân chia di sản.
Thay vào đó, các trường hợp này được thực hiện theo thủ tục chung là:
– Công chứng văn bản phân chia di sản.
Quy định này áp dụng cho cả:
– Thừa kế theo di chúc;
– Thừa kế theo pháp luật.
Khởi kiện vụ án dân sự về thừa kế là gì?
Theo Điều 168 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, khởi kiện vụ án dân sự là việc cá nhân, cơ quan, tổ chức tự mình hoặc thông qua người đại diện hợp pháp yêu cầu Tòa án bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp khi bị xâm phạm.
Đối với tranh chấp thừa kế, khởi kiện thường phát sinh khi các bên không thể thống nhất về:
– Người có quyền hưởng di sản;
– Giá trị hoặc tỷ lệ phân chia di sản;
– Hiệu lực di chúc;
– Xác định tài sản là di sản hay tài sản riêng/tài sản chung.
Nói đơn giản: khi phát sinh tranh chấp và không tự thỏa thuận được, các bên phải yêu cầu Tòa án giải quyết.
KHI NÀO CÔNG CHỨNG PHÂN CHIA DI SẢN THỪA KẾ?
Người thừa kế nên thực hiện thủ tục công chứng nếu thuộc trường hợp:
Không có tranh chấp giữa những người thừa kế:
Tất cả đồng thừa kế:
– Đồng ý việc phân chia;
– Thống nhất người nhận tài sản;
– Không tranh chấp về di chúc hoặc hàng thừa kế.
Ví dụ:
– Các anh chị em thống nhất để 01 người nhận nhà đất;
– Những người còn lại đồng ý nhận tiền hoặc từ chối nhận di sản.
Khi đó, căn cứ Điều 59 Luật Công chứng 2024, các bên có thể yêu cầu công chứng văn bản phân chia di sản tại tổ chức hành nghề công chứng.
Hồ sơ pháp lý đầy đủ, rõ ràng
Bao gồm:
– Giấy chứng tử;
– Giấy tờ nhân thân của người thừa kế;
– Giấy tờ chứng minh quan hệ thừa kế;
– Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất/quyền sở hữu tài sản;
– Di chúc (nếu có).
Mục đích để sang tên tài sản: Sau khi công chứng xong, người được hưởng di sản có thể:
– Sang tên Sổ đỏ;
– Sang tên xe;
– Chuyển quyền sở hữu tài sản khác.
Lưu ý: Nếu nhận thừa kế tài sản phải đăng ký quyền sở hữu, người nhận tài sản cần thực hiện đăng ký biến động đúng thời hạn theo quy định, tránh bị xử phạt hành chính.
>>> Dịch vụ Luật sư giải quyết tranh chấp Đất đai & Tài sản tại TP.HCM <<<
KHI NÀO PHẢI KHỞI KIỆN CHIA DI SẢN THỪA KẾ?
Người thừa kế cần khởi kiện khi có tranh chấp hoặc không đủ điều kiện công chứng.
Các trường hợp phổ biến gồm:
Có tranh chấp giữa những người thừa kế:
Ví dụ:
– Tranh chấp ai là người có quyền hưởng di sản;
– Tranh chấp tỷ lệ hưởng di sản;
– Không thống nhất người quản lý tài sản.
Tranh chấp về hiệu lực di chúc
Ví dụ:
– Di chúc bị cho là giả mạo;
– Người lập di chúc không minh mẫn;
– Di chúc không đúng hình thức pháp luật quy định.
Không xác định được đầy đủ người thừa kế
Ví dụ:
– Có người thừa kế ở nước ngoài;
– Không rõ địa chỉ cư trú;
– Chưa xác minh được quan hệ huyết thống.
Một hoặc nhiều người không hợp tác ký hồ sơ công chứng
Chỉ cần một đồng thừa kế không đồng ý hoặc không ký hồ sơ thì tổ chức công chứng thường không thể thực hiện thủ tục.
Lúc này, các bên phải yêu cầu Tòa án giải quyết.
THỦ TỤC KHỞI KIỆN CHIA DI SẢN THỪA KẾ HIỆN NAY?
Bước 1: Chuẩn bị hồ sơ khởi kiện
Hồ sơ gồm:
– Đơn khởi kiện theo mẫu;
– CCCD/CMND người khởi kiện;
– Giấy chứng tử;
– Di chúc (nếu có);
– Giấy tờ chứng minh quan hệ thừa kế;
– Giấy tờ tài sản (Sổ đỏ, đăng ký xe, sổ tiết kiệm…);
– Chứng cứ liên quan khác.
Bước 2: Nộp hồ sơ đến Tòa án có thẩm quyền
Có thể nộp:
– Trực tiếp tại Tòa án;
– Qua bưu điện;
– Trực tuyến (nếu Tòa có cổng thông tin điện tử).
Bước 3: Nộp tạm ứng án phí
Sau khi nhận thông báo của Tòa, người khởi kiện nộp tiền tạm ứng án phí và nộp lại biên lai cho Tòa.
Bước 4: Tòa án thụ lý và giải quyết
Thời hạn chuẩn bị xét xử sơ thẩm:
– Không quá 04 tháng;
– Có thể gia hạn thêm tối đa 02 tháng đối với vụ việc phức tạp.
NÊN CÔNG CHỨNG HAY KHỞI KIỆN?
Tùy từng trường hợp:
Nên công chứng nếu:
– Không có tranh chấp;
– Hồ sơ đầy đủ;
– Các bên hợp tác.
Ưu điểm:
– Nhanh chóng;
– Chi phí thấp;
– Hạn chế phát sinh mâu thuẫn.
Nên khởi kiện nếu:
– Có tranh chấp;
– Không thống nhất phân chia;
– Có tranh chấp về di chúc hoặc quyền thừa kế.
Ưu điểm:
– Có bản án/quyết định ràng buộc pháp lý;
– Giải quyết dứt điểm tranh chấp.
KẾT LUẬN: Việc lựa chọn công chứng hay khởi kiện chia di sản thừa kế phụ thuộc chủ yếu vào yếu tố quan trọng nhất: có tranh chấp hay không.
– Nếu các đồng thừa kế thống nhất được với nhau thì nên thực hiện công chứng văn bản phân chia di sản.
– Nếu phát sinh tranh chấp, mâu thuẫn hoặc không thể thỏa thuận thì cần khởi kiện ra Tòa án có thẩm quyền để được giải quyết theo quy định pháp luật.
Trên thực tế, mỗi vụ việc thừa kế đều có đặc thù riêng. Vì vậy, trước khi lựa chọn phương án xử lý, người dân nên rà soát kỹ hồ sơ và tình trạng tranh chấp để tránh mất thời gian, chi phí không cần thiết.
BẠN ĐANG CẦN HỖ TRỢ PHÁP LÝ?
Mọi thông tin trong bài viết đều được tham vấn chuyên môn bởi Luật sư Trần Duy Huy. Nếu bạn đang gặp vướng mắc về đất đai, ly hôn – quyền nuôi con hoặc các vụ án hình sự, hãy liên hệ ngay để được hỗ trợ kịp thời:
LUẬT SƯ TRẦN DUY HUY
Hotline: 0369151515
Địa chỉ: 286 Nguyễn Oanh, Gò Vấp, Hồ Chí Minh
