1. Thế nào là ly hôn có yếu tố nước ngoài?
Theo khoản 25 Điều 3 Luật HN&GĐ 2014, quan hệ hôn nhân và gia đình có yếu tố nước ngoài khi thuộc một trong ba trường hợp:
| Trường hợp | Ví dụ thực tế |
| Ít nhất một bên là người nước ngoài hoặc người Việt Nam định cư ở nước ngoài | Vợ là Việt kiều Mỹ, chồng ở Việt Nam |
| Cả hai là công dân Việt Nam nhưng căn cứ xác lập, chấm dứt quan hệ theo pháp luật nước ngoài hoặc phát sinh ở nước ngoài | Hai người Việt kết hôn và sống tại Đức, nay ly hôn |
| Tài sản liên quan đến quan hệ hôn nhân ở nước ngoài | Tranh chấp nhà đất đang ở Nhật Bản |
Trong phạm vi bài này, tập trung vào tình huống phổ biến nhất: một bên vợ hoặc chồng là công dân Việt Nam đang cư trú/sinh sống/làm việc ở nước ngoài.
2. Thay đổi thẩm quyền từ 01/7/2025 – điểm cốt lõi cần nắm
Trước 01/7/2025
TAND cấp tỉnh có thẩm quyền sơ thẩm ly hôn có yếu tố nước ngoài (điểm c khoản 1 Điều 37 BLTTDS 2015 cũ).
Từ 01/7/2025 trở đi
Theo Luật 81/2025/QH15 và Luật 85/2025/QH15:
| Cấp Tòa án | Vai trò mới |
| TAND khu vực (thay TAND cấp huyện) | Sơ thẩm tất cả vụ ly hôn, kể cả có yếu tố nước ngoài |
| TAND cấp tỉnh | Phúc thẩm; công nhận bản án ly hôn nước ngoài; giám đốc thẩm, tái thẩm |
| TAND Tối cao | Giám đốc thẩm, tái thẩm phức tạp |
3. Xác Định Tòa Án Có Thẩm Quyền và Nộp Đơn Ở Đâu?
3.1. Nguyên tắc xác định thẩm quyền theo lãnh thổ
| Tình huống | Nộp đơn tại |
| Ly hôn đơn phương — biết nơi cư trú của bị đơn | TAND khu vực nơi bị đơn cư trú hoặc làm việc |
| Ly hôn đơn phương — bị đơn ở nước ngoài, không xác định được địa chỉ | TAND khu vực nơi nguyên đơn cư trú |
| Ly hôn đơn phương — không biết nơi cư trú cuối cùng của bị đơn | TAND khu vực nơi bị đơn cư trú cuối cùng trước khi xuất cảnh |
| Thuận tình ly hôn | TAND khu vực nơi một trong hai bên cư trú hoặc làm việc |
| Hai đương sự thỏa thuận | TAND khu vực nơi nguyên đơn cư trú (nếu có thỏa thuận) |
3.2. Trường hợp biên giới (ngoại lệ)
Ly hôn giữa công dân Việt Nam cư trú ở khu vực biên giới với công dân nước láng giềng cùng cư trú ở khu vực biên giới: TAND khu vực nơi cư trú của công dân Việt Nam.
4. Bốn tình huống thực tế và hướng xử lý
Tình huống 1: Một bên ở Việt Nam, một bên đang sinh sống/làm việc ở nước ngoài (Phổ biến nhất)
Đây là trường hợp rất nhiều gia đình gặp phải — chồng/vợ xuất khẩu lao động, du học, định cư, hoặc lấy chồng/vợ ngoại quốc và hiện đang ở nước ngoài.
Bên ở Việt Nam có thể khởi kiện ly hôn đơn phương tại TAND khu vực nơi mình cư trú mà không cần chờ bên kia về nước. Tòa án sẽ tiến hành ủy thác tư pháp để tống đạt văn bản cho bên ở nước ngoài.
Tình huống 2: Cả hai đều đang ở nước ngoài
Lựa chọn A (Ly hôn tại Việt Nam): Một trong hai người về nước làm thủ tục, hoặc ủy quyền cho người đại diện hợp pháp tại Việt Nam thực hiện thủ tục (lưu ý: ủy quyền thuận tình ly hôn bị hạn chế hơn so với ủy quyền đơn phương).
Lựa chọn B (Ly hôn tại nước ngoài): Ly hôn theo pháp luật nước sở tại, sau đó về Việt Nam làm thủ tục công nhận bản án ly hôn nước ngoài và ghi chú hộ tịch (xem Phần VII).
Tình huống 3: Công dân Việt Nam ly hôn với người nước ngoài đang ở Việt Nam
Thủ tục tương tự ly hôn thông thường nhưng cần thêm bước hợp pháp hóa lãnh sự giấy tờ của người nước ngoài. Tòa án Việt Nam có thẩm quyền khi bị đơn (người nước ngoài) đang cư trú tại Việt Nam.
Tình huống 4: Không liên lạc được với vợ/chồng ở nước ngoài
Theo Điều 10 Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP, khi bị đơn không rõ địa chỉ:
- Tòa án liên hệ người thân thích của bị đơn để hỏi địa chỉ
- Yêu cầu Cục Quản lý Xuất Nhập cảnh cung cấp thông tin xuất cảnh
- Nếu vẫn không xác định được: Tòa án giải quyết theo thủ tục niêm yết và có thể xét xử vắng mặt
5. Hồ sơ cần chuẩn bị
5.1. Thuận tình ly hôn (cả hai đồng ý)
| STT | Tài liệu | Lưu ý |
| 1 | Đơn yêu cầu công nhận thuận tình ly hôn | Theo mẫu của Tòa án, có chữ ký của cả hai bên |
| 2 | Giấy đăng ký kết hôn (bản chính hoặc bản sao có chứng thực) | Nếu mất cần xin trích lục tại nơi đăng ký |
| 3 | CCCD/CMND/Hộ chiếu của cả hai bên (bản sao công chứng) | Bản ở nước ngoài cần hợp pháp hóa lãnh sự |
| 4 | Sổ hộ khẩu hoặc giấy xác nhận cư trú (nếu còn) | Hoặc giấy tờ thể hiện nơi cư trú hiện tại |
| 5 | Giấy khai sinh của con (bản sao công chứng) | Nếu có con chung chưa thành niên |
| 6 | Tài liệu về tài sản chung (nếu có yêu cầu phân chia) | Sổ đỏ, đăng ký xe, tài khoản ngân hàng… |
| 7 | Thỏa thuận giải quyết các vấn đề (con cái, tài sản, nợ chung) | Bằng văn bản, có chữ ký hai bên |
| 8 | Văn bản ủy quyền (nếu một bên không thể có mặt) | Phải công chứng/chứng thực, hợp pháp hóa lãnh sự nếu ký ở nước ngoài |
5.2. Ly hôn đơn phương (một bên không đồng ý hoặc không liên lạc được)
Ngoài các tài liệu 1–6 ở trên, cần bổ sung:
| STT | Tài liệu bổ sung | Lưu ý |
| 7 | Đơn khởi kiện ly hôn đơn phương | Nêu rõ lý do, yêu cầu cụ thể |
| 8 | Địa chỉ liên lạc của bị đơn ở nước ngoài | Cần tên quốc gia, địa chỉ đầy đủ để ủy thác tư pháp |
| 9 | Chứng cứ về tình trạng hôn nhân đổ vỡ | Tin nhắn, ghi âm, nhân chứng, biên bản công an… |
| 10 | Tờ khai xuất nhập cảnh hoặc xác nhận cư trú nước ngoài | Nếu bị đơn không xác định được địa chỉ |
Lưu ý về giấy tờ từ nước ngoài: Mọi giấy tờ do cơ quan nước ngoài cấp (hộ chiếu nước ngoài, giấy cư trú, giấy chứng nhận…) đều phải được hợp pháp hóa lãnh sự và dịch sang tiếng Việt có công chứng trước khi nộp Tòa án Việt Nam, trừ trường hợp điều ước quốc tế miễn yêu cầu này.
6. Quy trình giải quyết từng bước
Bước 1: Chuẩn bị và nộp hồ sơ
Chuẩn bị đầy đủ hồ sơ theo danh mục tương ứng. Nộp tại TAND khu vực có thẩm quyền. Tòa án tiếp nhận, kiểm tra sơ bộ trong 5 ngày làm việc.
Bước 2: Tòa án thụ lý thông báo nộp tạm ứng án phí
Nếu hồ sơ hợp lệ, Tòa ra thông báo thụ lý và yêu cầu nộp tạm ứng án phí. Mức tạm ứng án phí dân sự sơ thẩm thông thường: 300.000 đồng (vụ không tranh chấp tài sản). Sau khi nộp, giao biên lai cho Tòa án.
Bước 3: Ủy thác tư pháp quốc tế (đặc trưng của ly hôn có yếu tố nước ngoài)
Đây là bước mất nhiều thời gian nhất. Tòa án gửi văn bản tống đạt (thông báo về vụ kiện) đến bị đơn ở nước ngoài thông qua kênh ủy thác tư pháp, thông thường qua Bộ Tư pháp Việt Nam gửi đến Bộ Tư pháp nước sở tại.
Thời gian ủy thác tư pháp ước tính:
| Quốc gia | Có Hiệp định TTTP với VN | Thời gian ước tính |
| Trung Quốc, Lào, Campuchia | Có | 3–6 tháng |
| Nga, Ukraine, Séc, Hungary | Có | 4–8 tháng |
| Hàn Quốc | Không (áp dụng có đi có lại) | 6–12 tháng |
| Nhật Bản, Đài Loan | Không | 8–18 tháng |
| Mỹ, Úc, Canada, EU | Không | 12–24 tháng |
Lưu ý: Việt Nam hiện có Hiệp định Tương trợ Tư pháp (TTTP) với khoảng 20 quốc gia. Với nước không có Hiệp định, ủy thác theo nguyên tắc có đi có lại – thời gian dài hơn và không chắc chắn.
Bước 4: Hòa giải tại Tòa
Sau khi tống đạt thành công, Tòa án triệu tập các bên để hòa giải. Nếu bị đơn ở nước ngoài có thể tham gia trực tuyến(theo quy định hiện hành cho phép sử dụng phương tiện điện tử trong tố tụng). Trường hợp bị đơn vắng mặt có đơn xin xét xử vắng mặt, Tòa án vẫn tiến hành được.
Bước 5: Xét xử sơ thẩm
Tòa án mở phiên tòa. Bị đơn ở nước ngoài có thể:
- Ủy quyền cho người đại diện: tham gia phiên tòa tại Việt Nam
- Có đơn xin xét xử vắng mặt: Tòa vẫn xét xử theo Điều 228 BLTTDS 2015
- Vắng mặt lần đầu không có lý do: Tòa hoãn phiên tòa
- Vắng mặt lần thứ hai: Tòa có thể xét xử vắng mặt
Bước 6: Kháng cáo (nếu có) và bản án có hiệu lực
Sau khi Tòa tuyên án, các bên có 15 ngày để kháng cáo. Nếu không kháng cáo, bản án có hiệu lực pháp luật sau thời hạn này.
Bước 7: Ghi chú hộ tịch tại UBND cấp xã/phường (mới từ 01/7/2025)
Theo Nghị định 120/2025/NĐ-CP, thẩm quyền ghi chú ly hôn chuyển từ UBND cấp huyện xuống UBND cấp xã/phường nơi đương sự thường trú. Thời hạn giải quyết chỉ còn 5 ngày làm việc (tối đa 8 ngày nếu cần xác minh).
7. Công nhận bản án ly hôn của tòa án nước ngoài tại việt nam
Nếu bạn đã ly hôn hợp pháp theo pháp luật nước ngoài và muốn bản án đó có hiệu lực tại Việt Nam, cần thực hiện thủ tục công nhận và cho thi hành.
7.1. Hai con đường
Con đường 1: Yêu cầu TAND cấp tỉnh công nhận (khi cần thi hành tài sản tại Việt Nam hoặc theo Hiệp định TTTP):
| Bước | Nội dung | Thời hạn |
| 1 | Nộp hồ sơ tại TAND cấp tỉnh nơi cư trú hoặc nơi đăng ký kết hôn | — |
| 2 | Tòa kiểm tra điều kiện công nhận | — |
| 3 | Tòa ra quyết định công nhận hoặc không công nhận | 5 tháng từ ngày nhận đủ hồ sơ |
| 4 | Ghi chú ly hôn tại UBND cấp xã/phường | 5 ngày làm việc |
Thời hiệu yêu cầu: 3 năm kể từ ngày bản án ly hôn nước ngoài có hiệu lực pháp luật (Điều 424 BLTTDS 2015).
Con đường 2: Ghi chú trực tiếp tại UBND cấp xã/phường (khi chỉ cần cập nhật hộ tịch, không thi hành tài sản, từ 01/7/2025 theo Nghị định 120/2025/NĐ-CP):
Đây là con đường mới, đơn giản và nhanh hơn nhiều, dành cho những người chỉ cần xác nhận tình trạng hôn nhân đã chấm dứt trong hồ sơ hộ tịch Việt Nam.
7.2. Điều kiện để bản án ly hôn nước ngoài được công nhận
Bản án ly hôn nước ngoài được công nhận tại Việt Nam khi đáp ứng đủ các điều kiện:
- Việt Nam và nước đó có điều ước quốc tế về TTTP, hoặc nước đó cam kết có đi có lại
- Bản án đã có hiệu lực pháp luật theo pháp luật nước tuyên bản án
- Bản án không trái với các nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam
- Người phải thi hành hoặc tài sản liên quan đang ở Việt Nam
- Vụ việc không thuộc thẩm quyền riêng biệt của Tòa án Việt Nam
7.3. Hồ sơ yêu cầu công nhận
- Đơn yêu cầu (ghi rõ thông tin vụ việc, căn cứ yêu cầu)
- Bản sao bản án ly hôn của nước ngoài có xác nhận của cơ quan có thẩm quyền
- Văn bản xác nhận bản án đã có hiệu lực pháp luật
- Bản dịch tiếng Việt có công chứng của tất cả văn bản trên
- Giấy tờ tùy thân của người yêu cầu
8. Thời gian giải quyết thực tế
| Loại thủ tục | Thời gian pháp lý | Thực tế thường gặp |
| Thuận tình ly hôn – cả hai có thể có mặt hoặc ủy quyền | 2–4 tháng | 3–5 tháng |
| Đơn phương ly hôn – bị đơn ở quốc gia có Hiệp định TTTP | 4–6 tháng chuẩn bị + ủy thác | 8–14 tháng |
| Đơn phương ly hôn — bị đơn ở quốc gia không có Hiệp định | 4–6 tháng chuẩn bị + ủy thác | 12–24 tháng |
| Đơn phương — không tìm được địa chỉ bị đơn (niêm yết) | Thêm thời gian xác minh | 14–30 tháng |
| Công nhận bản án ly hôn nước ngoài | 5 tháng | 5–8 tháng |
| Ghi chú hộ tịch (từ 01/7/2025) | 5 ngày làm việc | 5–8 ngày |
BẠN ĐANG CẦN HỖ TRỢ PHÁP LÝ?
Mọi thông tin trong bài viết đều được tham vấn chuyên môn bởi Luật sư Trần Duy Huy. Nếu bạn đang gặp vướng mắc về đất đai, ly hôn – quyền nuôi con hoặc các vụ án hình sự, hãy liên hệ ngay để được hỗ trợ kịp thời:
- Hotline/Zalo: 0369151515
- Website: Luatsutranduyhuy.vn | LUẬTSƯ.NET
Văn phòng làm việc: 286 Nguyễn Oanh, Phường Gò Vấp, TP.HCM