Công nghệ AI giúp tạo video giả ngày càng dễ dàng. Chỉ cần vài phút thao tác trên điện thoại, ai cũng có thể ghép mặt người khác vào video. Nhiều người lợi dụng công nghệ này để bôi nhọ, xúc phạm danh dự người khác. Hành vi này không hề vô hại như nhiều người nghĩ. Bài viết dưới đây phân tích rõ các quy định pháp luật áp dụng cho hành vi này.
1. Dùng AI tạo video giả bôi nhọ người khác là gì?
Đây là hành vi sử dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo, thường gọi là deepfake. Kẻ xấu ghép khuôn mặt, giọng nói của một người vào video hoặc hình ảnh không phải do họ thực hiện. Mục đích thường nhằm bôi nhọ danh dự, tạo dựng tình huống nhạy cảm, hoặc gán ghép phát ngôn sai sự thật.
Video giả có độ chân thực rất cao. Người xem thông thường khó phân biệt bằng mắt thường. Hậu quả có thể khiến nạn nhân mất uy tín, mất việc làm, hoặc bị xã hội xa lánh.
2. Pháp luật hiện hành xử lý hành vi này ra sao?
2.1. Khoảng trống pháp lý hiện tại
Bộ luật Hình sự hiện hành chưa có tội danh riêng cho hành vi dùng AI, deepfake để tạo nội dung giả mạo. Việc xử lý hiện nay dựa vào hậu quả thực tế thông qua các tội danh liên quan. Đây được xem là khoảng trống cần được bổ sung sớm.
Bộ Công an đang lấy ý kiến dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi năm 2026. Dự thảo đề xuất bổ sung hành vi “phát tán deepfake” thành tội danh riêng. Đồng thời, một dự thảo nghị định xử phạt hành chính riêng cho lĩnh vực an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân cũng đang được xây dựng. Các quy định này khi ban hành sẽ có chế tài cụ thể hơn cho hành vi lợi dụng AI, deepfake.
2.2. Quyền dân sự bị xâm phạm
Trước khi xét đến trách nhiệm hình sự, cần biết hành vi này xâm phạm quyền dân sự cơ bản. Điều 32 Bộ luật Dân sự 2015 bảo vệ quyền của cá nhân đối với hình ảnh. Việc sử dụng hình ảnh người khác mà không có sự đồng ý là hành vi vi phạm.
Ngoài ra, mỗi cá nhân còn có quyền được bảo vệ danh dự, nhân phẩm, uy tín. Người bị xâm phạm có quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại về vật chất và tinh thần theo quy định của Bộ luật Dân sự.
3. Xử phạt hành chính đối với hành vi dùng AI bôi nhọ người khác
Từ ngày 01/7/2026, Nghị định 174/2026/NĐ-CP chính thức có hiệu lực. Nghị định này thay thế Nghị định 15/2020/NĐ-CP (đã sửa đổi bởi Nghị định 14/2022/NĐ-CP). Đây là căn cứ chính để xử phạt hành chính khi hành vi chưa đến mức truy cứu hình sự.
Theo Điều 95 Nghị định 174/2026/NĐ-CP, hành vi cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, sai sự thật, xúc phạm danh dự, nhân phẩm cá nhân bị phạt từ 20 đến 30 triệu đồng. Nếu gây hoang mang dư luận hoặc ảnh hưởng nghiêm trọng hơn, mức phạt có thể lên đến 50 triệu đồng. Mức phạt này áp dụng cho tổ chức. Cá nhân vi phạm chịu mức phạt bằng một phần hai mức trên.
Ngoài phạt tiền, người vi phạm còn bị buộc gỡ bỏ nội dung vi phạm.
4. Khi nào bị truy cứu trách nhiệm hình sự?
Nếu hành vi gây hậu quả nghiêm trọng, người vi phạm có thể bị xử lý hình sự theo một trong các tội danh sau.
4.1. Tội làm nhục người khác
Căn cứ Điều 155 Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi 2017. Áp dụng khi video giả mạo xúc phạm nghiêm trọng danh dự, nhân phẩm của nạn nhân. Ví dụ như ghép mặt vào nội dung khiêu dâm, đồi trụy.
Khung cơ bản: phạt cảnh cáo, phạt tiền từ 10 triệu đến 30 triệu đồng. Hoặc cải tạo không giam giữ đến 3 năm. Lưu ý, khung này chỉ bị khởi tố khi có yêu cầu của người bị hại.
Khung tăng nặng: nếu sử dụng mạng máy tính hoặc phương tiện điện tử để phạm tội, mức phạt tù từ 3 tháng đến 2 năm. Đây là tình tiết áp dụng trực tiếp cho hành vi phát tán video deepfake trên mạng.
Khung cao nhất: nếu gây rối loạn tâm thần cho nạn nhân với tỷ lệ tổn thương từ 61% trở lên, hoặc khiến nạn nhân tự sát, mức phạt tù từ 2 năm đến 5 năm.
4.2. Tội vu khống
Căn cứ Điều 156 Bộ luật Hình sự 2015. Áp dụng khi người vi phạm bịa đặt hoặc loan truyền thông tin biết rõ là sai sự thật. Việc dựng video deepfake gán ghép hành vi, phát ngôn không có thật cho nạn nhân thuộc trường hợp này. Mức phạt tù cao nhất có thể lên đến 7 năm.
4.3. Tội đưa hoặc sử dụng trái phép thông tin mạng máy tính, mạng viễn thông
Căn cứ Điều 288 Bộ luật Hình sự 2015. Áp dụng khi việc phát tán video giả gây thiệt hại từ 100 triệu đồng trở lên. Hoặc gây dư luận xấu làm giảm uy tín nghiêm trọng. Khung cơ bản phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm. Khung tăng nặng phạt tù từ 2 năm đến 7 năm nếu gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự xã hội.
4.4. Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản (nếu có mục đích chiếm đoạt tiền)
Căn cứ Điều 174 Bộ luật Hình sự 2015. Nếu dùng deepfake giả giọng nói, hình ảnh người thân để lừa nạn nhân chuyển tiền, đây là hành vi dùng thủ đoạn gian dối chiếm đoạt tài sản. Với số tiền lớn và thủ đoạn có tổ chức, mức phạt cao nhất có thể lên đến tù chung thân.
5. Các trường hợp thường gặp trên thực tế
- Ghép mặt người khác vào video khiêu dâm, đồi trụy để bôi nhọ, tống tiền.
- Dựng video giả mạo lãnh đạo, người nổi tiếng phát biểu thông tin sai lệch.
- Giả giọng nói người thân qua điện thoại để lừa đảo chuyển tiền.
- Cắt ghép hình ảnh cá nhân, đăng tải nội dung xúc phạm danh dự trên mạng xã hội.
- Dùng deepfake tạo tin giả bôi nhọ ứng cử viên trong các đợt bầu cử, vận động.
- Sử dụng hình ảnh người nổi tiếng để quảng cáo sai sự thật cho sản phẩm, dịch vụ.
6. Các bước xử lý khi phát hiện bị bôi nhọ bằng video AI giả mạo
- Lưu giữ chứng cứ ngay lập tức. Chụp màn hình, quay lại toàn bộ nội dung video, đường link, thời gian đăng tải trước khi bị gỡ.
- Lập vi bằng nếu cần thiết. Đây là bước quan trọng để chứng cứ có giá trị pháp lý cao hơn khi tranh chấp hoặc khởi kiện.
- Gửi yêu cầu gỡ bỏ đến nền tảng mạng xã hội. Các nền tảng như Facebook, TikTok, YouTube đều có cơ chế báo cáo vi phạm quyền hình ảnh, quyền riêng tư.
- Gửi thông báo pháp lý đến người đăng tải (nếu xác định được). Yêu cầu gỡ bỏ nội dung và xin lỗi công khai.
- Trình báo cơ quan công an. Nộp đơn tại Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05), hoặc công an địa phương.
- Khởi kiện dân sự yêu cầu bồi thường thiệt hại. Áp dụng song song hoặc sau khi có kết quả xử lý hành chính, hình sự.
- Theo dõi và phối hợp với luật sư xuyên suốt quá trình. Đảm bảo quyền lợi được bảo vệ đầy đủ ở mọi giai đoạn.
7. Chứng cứ cần chuẩn bị
- Ảnh chụp màn hình, video ghi lại nội dung vi phạm kèm thời gian, đường link cụ thể.
- Vi bằng do văn phòng thừa phát lại lập (nếu có), giúp chứng cứ có giá trị pháp lý vững chắc hơn.
- Bằng chứng chứng minh quyền sở hữu hình ảnh, giọng nói gốc bị sử dụng trái phép.
- Thông tin tài khoản đăng tải: tên hiển thị, ID, số lượt xem, chia sẻ.
- Bằng chứng thiệt hại thực tế: giảm thu nhập, mất việc làm, ảnh hưởng sức khỏe tinh thần.
- Giấy tờ tùy thân của người bị hại.
- Đơn trình báo hoặc đơn tố giác tội phạm (nên nhờ luật sư soạn thảo).
8. Lưu ý thực tế quan trọng
Việc phân biệt video thật và video do AI tạo ra ngày càng khó khăn bằng mắt thường. Vì vậy, việc lập vi bằng và lưu giữ chứng cứ càng sớm càng tốt là yếu tố quyết định. Nội dung trên mạng xã hội có thể bị xóa bất cứ lúc nào, khiến việc chứng minh trở nên khó khăn hơn.
Với tội làm nhục người khác theo khung cơ bản, cơ quan chức năng chỉ khởi tố khi có yêu cầu của người bị hại. Vì vậy, nạn nhân cần chủ động trình báo và có yêu cầu xử lý rõ ràng bằng văn bản.
Pháp luật hiện hành vẫn đang trong quá trình hoàn thiện để theo kịp tốc độ phát triển của công nghệ AI. Một số hành vi cụ thể liên quan đến deepfake có thể chưa được quy định chi tiết, dẫn đến việc xử lý dựa nhiều vào hậu quả thực tế thay vì bản chất hành vi. Đây là lý do người bị hại nên tham khảo ý kiến luật sư để xác định đúng tội danh, hướng xử lý phù hợp với vụ việc cụ thể.
Nạn nhân tuyệt đối không nên tự ý trả tiền hoặc thỏa hiệp với đối tượng tống tiền bằng video giả mạo. Điều này có thể khiến đối tượng tiếp tục lợi dụng, đe dọa nhiều lần hơn.
9. Kết luận
Dùng AI tạo video giả nhằm bôi nhọ người khác là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng. Tùy tính chất, mức độ, người vi phạm có thể bị xử phạt hành chính từ 10 đến 50 triệu đồng. Hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 155, Điều 156, Điều 288, thậm chí Điều 174 Bộ luật Hình sự, với mức phạt tù cao nhất có thể lên đến chung thân trong trường hợp lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Pháp luật đang tiếp tục hoàn thiện để xử lý hiệu quả hơn loại hình vi phạm công nghệ cao này.
Nếu bạn là nạn nhân của video deepfake bôi nhọ, đừng chần chừ. Hãy lưu giữ chứng cứ ngay và liên hệ luật sư sớm để được tư vấn hướng xử lý phù hợp, bảo vệ tối đa quyền và lợi ích hợp pháp của mình.
Mọi thông tin trong bài viết đều được tham vấn chuyên môn bởi Luật sư Trần Duy Huy. Nếu bạn đang gặp vướng mắc về đất đai, di chúc – thừa kế, ly hôn – quyền nuôi con hoặc các vụ án hình sự, hãy liên hệ ngay để được hỗ trợ kịp thời:
LUẬT SƯ TRẦN DUY HUY
Hotline: 0369151515
Địa chỉ: 286 Nguyễn Oanh, Gò Vấp, Hồ Chí Minh
