CÓ ĐƯỢC TỪ CHỐI NHẬN DI SẢN THỪA KẾ KHÔNG?

15/07/2026

// Tác giả

Cao Kỳ

Trả lời nhanh: CÓ, nhưng chỉ khi đáp ứng đủ điều kiện luật định. Quyền từ chối nhận di sản được ghi nhận tại Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015. Người thừa kế không bắt buộc phải nhận tài sản nếu không muốn. Tuy nhiên, có hai giới hạn quan trọng: không được từ chối để trốn tránh nghĩa vụ tài sản, và phải thực hiện trước khi di sản được phân chia. Bài viết dưới đây phân tích chi tiết toàn bộ quy định.

1. Căn cứ pháp lý hiện hành

Vấn đề từ chối nhận di sản được điều chỉnh bởi các điều khoản sau:

  • Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015: quyền từ chối nhận di sản.
  • Điều 622 Bộ luật Dân sự 2015: xử lý tài sản khi không có người nhận thừa kế.
  • Điều 615 Bộ luật Dân sự 2015: nghĩa vụ tài sản của người thừa kế.
  • Điều 59 Luật Công chứng 2014: công chứng văn bản từ chối nhận di sản.
  • Điều 611 Bộ luật Dân sự 2015: thời điểm mở thừa kế.

2. Ai có quyền từ chối nhận di sản?

Mọi người thừa kế đều có quyền từ chối, dù thừa kế theo di chúc hay theo pháp luật. Điều này được ghi nhận tại khoản 1 Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015.

Người thừa kế theo pháp luật gồm các hàng thừa kế theo Điều 651. Người thừa kế theo di chúc là người được chỉ định trong di chúc hợp pháp. Cả hai nhóm đều có quyền từ chối với điều kiện và giới hạn như nhau.

3. Hai điều kiện bắt buộc để từ chối hợp lệ

3.1. Không nhằm trốn tránh nghĩa vụ tài sản

Đây là điều kiện quan trọng nhất. Theo khoản 1 Điều 620, người thừa kế không được từ chối di sản nếu mục đích là để tránh trả nợ, tránh bồi thường thiệt hại, hoặc tránh thực hiện các nghĩa vụ tài sản khác đang có với người khác.

Ví dụ: anh A đang nợ ngân hàng 500 triệu đồng. Cha anh A mất để lại cho anh một căn nhà trị giá 2 tỷ đồng. Anh A không thể từ chối nhận căn nhà đó chỉ để tránh bị ngân hàng thu hồi tài sản.

Nếu cơ quan có thẩm quyền hoặc chủ nợ chứng minh được mục đích trốn tránh nghĩa vụ, văn bản từ chối sẽ bị vô hiệu. Người thừa kế vẫn phải thực hiện nghĩa vụ tài sản trong phạm vi di sản nhận được.

3.2. Phải thực hiện trước thời điểm phân chia di sản

Theo khoản 3 Điều 620, việc từ chối phải được thể hiện trước thời điểm phân chia di sản. Đây là điểm thay đổi quan trọng so với Bộ luật Dân sự 2005.

Trước đây, Điều 642 Bộ luật Dân sự 2005 quy định thời hạn từ chối là 6 tháng kể từ ngày mở thừa kế. Quy định này gây nhiều bất cập. Từ ngày 01/01/2017, Bộ luật Dân sự 2015 không giữ mốc 6 tháng cứng nhắc nữa. Thay vào đó, người thừa kế được từ chối bất kỳ lúc nào, miễn là trước khi di sản được chia.

4. Hiểu đúng “thời điểm phân chia di sản”

Đây là điểm nhiều người dễ nhầm lẫn nhất trên thực tế.

“Thời điểm phân chia di sản” không phải là lúc sang tên tài sản. Nó là thời điểm các đồng thừa kế đã xác lập xong thỏa thuận phân chia bằng văn bản. Ngay khi văn bản thỏa thuận phân chia di sản được công chứng và có hiệu lực, việc chia di sản được coi là hoàn tất về mặt pháp lý. Dù thủ tục sang tên chưa xong, người thừa kế không còn quyền từ chối nữa.

Nói cách khác, thời hạn từ chối kéo dài từ ngày mở thừa kế đến ngay trước khi văn bản phân chia di sản có hiệu lực. Người thừa kế nên hành động sớm, không chờ đến khi các đồng thừa kế khác xúc tiến chia tài sản.

5. Hình thức văn bản từ chối

Theo khoản 2 Điều 620, việc từ chối phải được lập thành văn bản. Không được từ chối bằng miệng. Văn bản từ chối phải được gửi đến ba đối tượng sau:

  • Người đang quản lý di sản.
  • Những người thừa kế khác cùng hàng.
  • Người được giao nhiệm vụ phân chia di sản (nếu có).

Điểm mới của Bộ luật Dân sự 2015 là không bắt buộc phải công chứng văn bản từ chối. Trước đây, Bộ luật Dân sự 2005 yêu cầu phải báo cho cơ quan công chứng hoặc UBND cấp xã. Quy định này đã được bãi bỏ.

Tuy nhiên, theo Điều 59 Luật Công chứng 2014, người thừa kế vẫn có thể yêu cầu công chứng văn bản từ chối nếu muốn. Việc công chứng giúp văn bản có giá trị pháp lý vững chắc hơn, tránh tranh chấp phát sinh sau này. Chi phí công chứng văn bản từ chối là 20.000 đồng theo Thông tư 257/2016/TT-BTC. Thù lao công chứng do hai bên thỏa thuận, không vượt mức trần của UBND cấp tỉnh.

6. Phần di sản bị từ chối sẽ được phân chia như thế nào?

Khi một người từ chối nhận di sản, phần di sản đó không tự nhiên biến mất. Nó được phân chia lại theo các nguyên tắc sau:

  • Phần di sản đó được chia cho những người thừa kế còn lại cùng hàng theo thứ tự pháp lý hoặc theo nội dung di chúc.
  • Nếu tất cả những người thuộc hàng thừa kế đó đều từ chối, di sản chuyển cho hàng thừa kế tiếp theo.
  • Nếu tất cả người có quyền hưởng di sản đều từ chối, tài sản còn lại sau khi thực hiện xong nghĩa vụ sẽ thuộc về Nhà nước. Căn cứ Điều 622 Bộ luật Dân sự 2015.

7. Có thể thay đổi quyết định từ chối sau khi đã từ chối không?

Đây là câu hỏi nhiều người đặt ra sau khi đã nộp văn bản từ chối. Bộ luật Dân sự 2015 không có điều khoản rõ ràng về vấn đề này.

Theo phân tích pháp lý hiện hành, người thừa kế có thể thay đổi quyết định từ chối nếu đáp ứng đồng thời hai điều kiện: di sản chưa được phân chia, và chưa có người thừa kế khác hoặc Nhà nước tiếp nhận phần di sản đó.

Nếu di sản đã được chia, hoặc đã có người khác chính thức nhận phần di sản đó, người từ chối trước đó không thể đòi lại quyền thừa kế.

8. Những trường hợp thường gặp trên thực tế

  1. Từ chối vì di sản có nhiều nợ hơn tài sản. Người thừa kế không muốn gánh thêm nghĩa vụ trả nợ từ người chết. Đây là lý do hợp lệ để từ chối.
  2. Từ chối để nhường phần thừa kế cho anh chị em. Ví dụ, người con trưởng có điều kiện tốt hơn muốn nhường phần thừa kế cho anh chị em khó khăn hơn. Đây là lý do hợp lệ nếu không có mục đích trốn tránh nghĩa vụ tài sản.
  3. Từ chối khi đang mang nợ để tránh chủ nợ. Đây là trường hợp không được phép. Văn bản từ chối có thể bị tuyên vô hiệu.
  4. Từ chối muộn sau khi di sản đã được phân chia. Văn bản từ chối không còn giá trị pháp lý. Công chứng viên sẽ từ chối công chứng.
  5. Chỉ muốn từ chối một phần di sản, giữ lại phần còn lại. Pháp luật không cho phép từ chối một phần. Chỉ có thể từ chối toàn bộ phần di sản được hưởng.
  6. Di sản là bất động sản, từ chối nhưng chưa thông báo cho cơ quan đăng ký đất đai. Cần thông báo để cơ quan có thẩm quyền điều chỉnh, cập nhật Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất theo Luật Đất đai 2024.

9. Quy trình thực hiện từ chối nhận di sản

  1. Xác định mình có quyền thừa kế và chưa có mục đích trốn tránh nghĩa vụ tài sản. Đây là điều kiện tiên quyết.
  2. Kiểm tra di sản đã được phân chia chưa. Nếu đã có văn bản thỏa thuận phân chia di sản có hiệu lực, không thể từ chối.
  3. Soạn thảo văn bản từ chối nhận di sản. Nêu rõ họ tên, quan hệ với người chết, phần di sản từ chối, và cam kết không nhằm trốn tránh nghĩa vụ tài sản.
  4. Gửi văn bản đến người quản lý di sản và các đồng thừa kế. Giữ lại bằng chứng đã gửi.
  5. Yêu cầu công chứng văn bản nếu muốn đảm bảo giá trị pháp lý vững chắc. Xuất trình giấy tờ chứng minh quan hệ thừa kế và giấy chứng tử của người để lại di sản.
  6. Thông báo cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền nếu di sản là đất đai. Phối hợp để cập nhật biến động theo Luật Đất đai 2024.

10. Hồ sơ cần chuẩn bị khi từ chối nhận di sản

Khi yêu cầu công chứng văn bản từ chối, cần chuẩn bị:

  • Văn bản từ chối nhận di sản (bản dự thảo, công chứng viên sẽ hỗ trợ hoàn thiện).
  • Giấy chứng tử của người để lại di sản.
  • Giấy tờ tùy thân của người từ chối, ví dụ căn cước công dân, hộ chiếu.
  • Giấy tờ chứng minh quan hệ thừa kế. Ví dụ giấy khai sinh, giấy đăng ký kết hôn, sổ hộ khẩu.
  • Di chúc (nếu thừa kế theo di chúc).
  • Giấy tờ liên quan đến tài sản trong di sản (nếu có yêu cầu).

11. Lưu ý thực tế quan trọng

  • Từ chối di sản là từ chối toàn bộ, không thể từ chối một phần. Nếu muốn chuyển phần di sản cho người thân, hãy nhận trước rồi làm thủ tục tặng cho sau khi đã khai nhận xong.
  • Không phải cứ “chưa sang tên” là còn quyền từ chối. Thời điểm chốt là thời điểm văn bản phân chia di sản có hiệu lực, không phải thời điểm hoàn tất thủ tục đăng ký.
  • Việc từ chối có thể ảnh hưởng đến con cái. Nếu người từ chối có con, và người từ chối được hưởng theo pháp luật, con của người đó có thể được thế vị nhận thừa kế. Cần cân nhắc kỹ trước khi từ chối.
  • Công chứng viên có quyền từ chối công chứng nếu xác định mục đích từ chối là trốn tránh nghĩa vụ tài sản, hoặc di sản đã được phân chia.
  • Nên lập văn bản từ chối sớm. Không nên chờ đến gần thời điểm chia di sản mới thực hiện.
  • Người từ chối không phải chịu các chi phí liên quan đến di sản sau khi từ chối hợp lệ. Nhưng vẫn phải chịu nghĩa vụ riêng của mình nếu có trước khi từ chối.

12. Tóm lại

Người thừa kế hoàn toàn có quyền từ chối nhận di sản. Điều kiện là không nhằm trốn tránh nghĩa vụ tài sản và phải thực hiện trước khi di sản được phân chia. Bộ luật Dân sự 2015 đã bỏ mốc thời hạn 6 tháng cứng nhắc, tạo sự linh hoạt hơn cho người thừa kế. Tuy nhiên, không phải vì vậy mà từ chối muộn màng. Khi di sản đã chia xong, quyền từ chối không còn nữa.

Mỗi quyết định từ chối có thể ảnh hưởng đến quyền lợi của nhiều người, kể cả con cái của người từ chối. Người dân nên liên hệ luật sư sớm để được tư vấn kỹ trước khi thực hiện. Việc cân nhắc kỹ và thực hiện đúng thủ tục giúp tránh tranh chấp và bảo vệ quyền lợi các bên liên quan.


Mọi thông tin trong bài viết đều được tham vấn chuyên môn bởi Luật sư Trần Duy Huy. Nếu bạn đang gặp vướng mắc về đất đai, di chúc – thừa kế, ly hôn – quyền nuôi con hoặc các vụ án hình sự, hãy liên hệ ngay để được hỗ trợ kịp thời:

LUẬT SƯ TRẦN DUY HUY

Hotline: 0369151515
Địa chỉ: 286 Nguyễn Oanh, Gò Vấp, Hồ Chí Minh

Kiểm duyệt nội dung: Luật sư Trần Duy Huy – thành viên Đoàn Luật sư TP Đồng Nai, Giám đốc Công ty Luật TNHH Luật sư Tối Thượng (VN-LAW.VN).
Bài viết mang tính tham khảo theo quy định pháp luật tại thời điểm đăng. Để được tư vấn cho trường hợp cụ thể, vui lòng liên hệ 0369 15 15 15.

Viết một bình luận

GỌI GẤP GỌI GẤP Zalo Zalo