Chương IV Bộ luật Hình sự 2026 quy định về những trường hợp loại trừ trách nhiệm hình sự, gồm 8 điều (Điều 21–28), thuộc phần thứ nhất (những quy định chung).
Bộ luật được Quốc hội thông qua ngày 20/11/2026, có hiệu lực từ ngày 01/3/2027. Điều nào đã có bài phân tích riêng sẽ có nút Phân tích cạnh tên điều. Mục lục đầy đủ 417 điều xem tại trang toàn văn Bộ luật Hình sự 2026.
Lưu ý về hiệu lực: Bộ luật Hình sự 2026 được Quốc hội thông qua ngày 20/11/2026 và có hiệu lực từ ngày 01/3/2027. Đến hết ngày 28/02/2027, hành vi phạm tội vẫn được xử lý theo Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017, 2025).
Các điều trong Chương IV
Điều 21. Sự kiện bất ngờ
Điều 22. Tình trạng không có năng lực trách nhiệm hình sự
Điều 23. Phòng vệ chính đáng
Điều 24. Tình thế cấp thiết
Điều 25. Gây thiệt hại trong khi bắt giữ người phạm tội
Điều 26. Rủi ro trong nghiên cứu, thử nghiệm, áp dụng tiến bộ khoa học, kỹ thuật, công nghệ, thử nghiệm có kiểm soát hoặc thực hiện nhiệm vụ, giải pháp đổi mới, sáng tạo trong thực thi công vụ
Điều 27. Thi hành mệnh lệnh của người chỉ huy hoặc của cấp trên
Điều 28. Gây thiệt hại khi thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh, phòng, chống tội phạm
Toàn văn Chương IV
Điều 21. Sự kiện bất ngờ Phân tích
Người thực hiện hành vi gây hậu quả nguy hại cho xã hội trong trường hợp không thể thấy trước hoặc không buộc phải thấy trước hậu quả của hành vi đó, thì không phải chịu trách nhiệm hình sự.
Điều 22. Tình trạng không có năng lực trách nhiệm hình sự Phân tích
Người thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội trong khi đang mắc bệnh tâm thần, bệnh khác làm mất khả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi của mình, thì không phải chịu trách nhiệm hình sự.
Điều 23. Phòng vệ chính đáng Phân tích
1. Phòng vệ chính đáng là hành vi của người vì bảo vệ quyền hoặc lợi ích chính đáng của mình, của người khác hoặc lợi ích của Nhà nước, của cơ quan, tổ chức mà chống trả lại một cách cần thiết đối với người đang có hành vi gây thiệt hại hoặc đang đe dọa gây thiệt hại thực sự và ngay tức khắc các quyền hoặc lợi ích nói trên.
Phòng vệ chính đáng không phải là tội phạm.
2. Vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng là hành vi chống trả mà người thực hiện có đủ điều kiện nhận thức rõ ràng là quá mức cần thiết, không phù hợp với tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi xâm hại.
Người có hành vi vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng phải chịu trách nhiệm hình sự theo quy định của Bộ luật này.
3. Trường hợp chống trả lại người dùng vũ khí quân dụng đang tấn công mình hoặc tấn công người khác trái pháp luật gây thiệt hại hoặc đe dọa gây thiệt hại thực sự ngay tức khắc, nếu không được ngăn chặn kịp thời hoặc chống trả lại người đang thực hiện hành vi dùng vũ lực giết người đến khi hành vi xâm hại kết thúc thì không coi là vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng.
Điều 24. Tình thế cấp thiết Phân tích
1. Tình thế cấp thiết là tình thế của người vì muốn tránh xảy ra thiệt hại cho quyền, lợi ích hợp pháp của mình, của người khác hoặc lợi ích của Nhà nước, của cơ quan, tổ chức mà không còn cách nào khác là phải gây một thiệt hại nhỏ hơn thiệt hại cần ngăn ngừa.
Hành vi gây thiệt hại trong tình thế cấp thiết không phải là tội phạm.
2. Trong trường hợp thiệt hại gây ra rõ ràng vượt quá yêu cầu của tình thế cấp thiết, thì người gây thiệt hại đó phải chịu trách nhiệm hình sự.
Điều 25. Gây thiệt hại trong khi bắt giữ người phạm tội Phân tích
1. Hành vi của người để bắt giữ người thực hiện hành vi phạm tội mà không còn cách nào khác là buộc phải sử dụng vũ lực cần thiết gây thiệt hại cho người bị bắt giữ thì không phải là tội phạm.
2. Trường hợp gây thiệt hại do sử dụng vũ lực rõ ràng vượt quá mức cần thiết, thì người gây thiệt hại phải chịu trách nhiệm hình sự.
Điều 26. Rủi ro trong nghiên cứu, thử nghiệm, áp dụng tiến bộ khoa học, kỹ thuật, công nghệ, thử nghiệm có kiểm soát hoặc thực hiện nhiệm vụ, giải pháp đổi mới, sáng tạo trong thực thi công vụ Phân tích
1. Hành vi gây ra thiệt hại trong những trường hợp sau đây thì không phải là tội phạm:
a) Nghiên cứu, thử nghiệm, áp dụng tiến bộ khoa học, kỹ thuật và công nghệ mới mặc dù đã tuân thủ đúng quy trình, quy định và áp dụng đầy đủ biện pháp phòng ngừa;
b) Thử nghiệm có kiểm soát công nghệ, quy trình, giải pháp, sản phẩm, dịch vụ, mô hình kinh doanh mới mặc dù đã tuân thủ đúng các quy định về thử nghiệm có kiểm soát và áp dụng đầy đủ biện pháp phòng ngừa;
c) Đề xuất, tham mưu, thẩm định, thẩm tra, quyết định hoặc tổ chức thực hiện nhiệm vụ, giải pháp đổi mới, sáng tạo trong thực thi công vụ nhằm tháo gỡ khó khăn, vướng mắc của thực tiễn do chưa có quy định hoặc quy định không thống nhất, chưa phù hợp; đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt; vì lợi ích chung, đem lại hiệu quả thiết thực; không tham nhũng, không vụ lợi; đã thực hiện đúng thẩm quyền, trình tự, thủ tục; thiệt hại do nguyên nhân khách quan, không thể dự báo trước; thực hiện kịp thời và đầy đủ các biện pháp cần thiết để phòng ngừa, kiểm soát, giảm thiểu và khắc phục thiệt hại.
2. Người nào thực hiện hành vi không đáp ứng điều kiện quy định tại một trong các điểm a, b và c khoản 1 Điều này hoặc thực hiện nhiệm vụ, giải pháp đổi mới, sáng tạo trong thực thi công vụ mà trái với Cương lĩnh chính trị, Điều lệ Đảng, Hiến pháp; làm thay đổi, sai lệch nền tảng tư tưởng, lịch sử, văn hóa, giáo dục; gây phương hại đến quốc phòng, an ninh; làm thay đổi nguyên tắc, trình tự, thủ tục cơ bản trong tố tụng xâm phạm nghiêm trọng quyền con người, quyền công dân; can thiệp trái pháp luật vào hệ thống tiền tệ, dự trữ ngoại hối, ngân sách nhà nước, gây nguy cơ mất an ninh, an toàn tài chính quốc gia thì không được loại trừ trách nhiệm hình sự theo quy định của Điều này.
Điều 27. Thi hành mệnh lệnh của người chỉ huy hoặc của cấp trên Phân tích
Người thực hiện hành vi gây thiệt hại trong khi thi hành mệnh lệnh của người chỉ huy hoặc của cấp trên trong lực lượng vũ trang nhân dân để thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh nếu đã thực hiện đầy đủ quy trình báo cáo người ra mệnh lệnh nhưng người ra mệnh lệnh vẫn yêu cầu chấp hành mệnh lệnh đó, thì không phải chịu trách nhiệm hình sự. Trong trường hợp này người ra mệnh lệnh phải chịu trách nhiệm hình sự.
Quy định này không áp dụng đối với các trường hợp quy định tại khoản 2 Điều 409, khoản 2 Điều 410 và khoản 2 Điều 411 của Bộ luật này.
Điều 28. Gây thiệt hại khi thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh, phòng, chống tội phạm Phân tích
Người thuộc lực lượng vũ trang nhân dân được giao nhiệm vụ chuyên trách và trực tiếp thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, bảo vệ an ninh quốc gia và bảo đảm trật tự, an toàn xã hội, đấu tranh phòng, chống tội phạm mà đã thực hiện đúng và đầy đủ trách nhiệm theo quy định trong phạm vi chức trách, nhiệm vụ được giao nhưng vẫn gây thiệt hại, thì không phải chịu trách nhiệm hình sự.
← Chương III · Mục lục 417 điều · Chương V →
Nguồn: văn bản Bộ luật Hình sự được Quốc hội khóa XVI thông qua ngày 20/11/2026. Nội dung sẽ được đối chiếu lại khi văn bản đăng Công báo.
Luật sư hỗ trợ trong vụ án hình sự
Văn bản luật cho biết khung hình phạt; còn mức án cụ thể phụ thuộc vào chứng cứ, tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ và cách các bên trình bày trong từng giai đoạn tố tụng. Nếu bạn hoặc người thân đang liên quan đến một vụ án hình sự, nên trao đổi với luật sư càng sớm càng tốt.
Luật sư Trần Duy Huy
Thành viên Liên đoàn Luật sư Việt Nam · Công ty Luật TNHH Luật sư Tối Thượng (VN-LAW.VN)
Nhận bào chữa và bảo vệ quyền lợi bị hại trong các vụ án hình sự tại TP.HCM, Đồng Nai và Tây Ninh. Mỗi vụ việc được đánh giá trên hồ sơ cụ thể, không hứa hẹn trước kết quả.
Văn phòng: 286 Nguyễn Oanh, Gò Vấp, TP.HCM · Xem dịch vụ luật sư hình sự →