Có. Di chúc lập lâu năm vẫn còn hiệu lực, vì pháp luật không quy định thời hạn sử dụng của di chúc: một bản di chúc lập 10 hay 20 năm trước vẫn có hiệu lực từ thời điểm người lập di chúc qua đời. Di chúc chỉ mất hiệu lực khi người lập đã sửa đổi, thay thế, hủy bỏ, hoặc khi người thừa kế, tài sản ghi trong di chúc không còn vào thời điểm mở thừa kế.
Trong bài này, Luật sư Trần Duy Huy giải thích di chúc có hiệu lực từ khi nào, những trường hợp một bản di chúc cũ không còn được áp dụng, và cách xử lý khi gia đình tìm thấy nhiều bản di chúc. Nếu bạn cần rà soát một bản di chúc đã lập từ lâu, có thể tham khảo dịch vụ luật sư di chúc của văn phòng.
Di chúc có hiệu lực từ khi nào và trong bao lâu?
Theo khoản 1 Điều 643 Bộ luật Dân sự 2015, di chúc có hiệu lực từ thời điểm mở thừa kế, tức là thời điểm người có tài sản chết (Điều 611 Bộ luật Dân sự 2015). Khi người lập di chúc còn sống, di chúc chưa phát sinh hiệu lực, nên người được nhận di sản chưa có quyền gì đối với tài sản đó.
Bộ luật Dân sự không đặt ra “hạn dùng” cho di chúc bằng văn bản. Vì vậy, khoảng cách giữa ngày lập di chúc và ngày người lập qua đời dài hay ngắn không làm thay đổi giá trị pháp lý của di chúc. Điều quyết định là di chúc có hợp pháp tại thời điểm lập hay không, theo các điều kiện tại Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015: người lập minh mẫn, sáng suốt, tự nguyện; nội dung không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội; hình thức đúng quy định.
Một điểm hay bị nhầm: “di chúc có hiệu lực bao lâu” khác với “thời hiệu yêu cầu chia di sản”. Sau khi người lập di chúc mất, người thừa kế có 30 năm đối với bất động sản và 10 năm đối với động sản, kể từ thời điểm mở thừa kế, để yêu cầu chia di sản (khoản 1 Điều 623 Bộ luật Dân sự 2015). Chi tiết xem bài thời điểm mở thừa kế và thời hiệu yêu cầu chia di sản.
Ngoại lệ: di chúc miệng chỉ có giá trị trong 3 tháng
Quy tắc “không có thời hạn” áp dụng cho di chúc bằng văn bản. Riêng di chúc miệng, chỉ được lập khi tính mạng một người bị cái chết đe dọa và không thể lập di chúc bằng văn bản. Theo khoản 2 Điều 629 Bộ luật Dân sự 2015, sau 03 tháng kể từ thời điểm di chúc miệng mà người lập vẫn còn sống, minh mẫn, sáng suốt thì di chúc miệng mặc nhiên bị hủy bỏ.
Do đó, nếu người thân đã qua cơn nguy kịch và muốn giữ nguyên ý nguyện, nên lập lại di chúc bằng văn bản, tốt nhất là có công chứng hoặc chứng thực.
Khi nào di chúc lập lâu năm không còn hiệu lực?
Thời gian không làm di chúc hết hiệu lực, nhưng những thay đổi xảy ra trong khoảng thời gian đó thì có thể. Các trường hợp thường gặp:
Người lập đã thay thế hoặc hủy bỏ di chúc
Người lập di chúc có quyền sửa đổi, bổ sung, thay thế, hủy bỏ di chúc vào bất cứ lúc nào (khoản 1 Điều 640 Bộ luật Dân sự 2015). Nếu đã lập di chúc mới thay thế thì di chúc trước bị hủy bỏ. Nếu chỉ sửa đổi, bổ sung thì phần cũ và phần mới đều có hiệu lực; phần nào mâu thuẫn thì chỉ phần sửa đổi, bổ sung có hiệu lực.
Người thừa kế theo di chúc chết trước người lập di chúc
Theo điểm a khoản 2 Điều 643 Bộ luật Dân sự 2015, di chúc không có hiệu lực toàn bộ hoặc một phần nếu người thừa kế theo di chúc chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người lập di chúc. Ví dụ, cha lập di chúc năm 2010 để lại nhà cho con trai, nhưng con trai mất năm 2020, cha mất năm 2026: phần di chúc dành cho con trai không có hiệu lực, phần di sản này được chia theo pháp luật (điểm c khoản 2 Điều 650 Bộ luật Dân sự 2015).
Khi chia theo pháp luật, con của người con đã mất có thể được hưởng phần di sản mà cha hoặc mẹ mình lẽ ra được hưởng nếu còn sống, theo quy định về thừa kế thế vị (Điều 652 Bộ luật Dân sự 2015) – nhưng phần này được tính theo pháp luật, không phải theo nội dung di chúc. Tương tự, nếu di chúc chỉ định một cơ quan, tổ chức nhận di sản mà tổ chức đó không còn tồn tại vào thời điểm mở thừa kế thì phần di chúc liên quan cũng không có hiệu lực.
Tài sản trong di chúc không còn
Sau nhiều năm, tài sản ghi trong di chúc có thể đã bị bán, tặng cho, bị thu hồi hoặc tiêu hủy. Khoản 3 Điều 643 Bộ luật Dân sự 2015 quy định di chúc không có hiệu lực nếu di sản để lại cho người thừa kế không còn vào thời điểm mở thừa kế; nếu chỉ còn một phần thì phần di chúc về phần di sản còn lại vẫn có hiệu lực. Ví dụ, mảnh đất 500 m² đã bán bớt 200 m² thì di chúc vẫn áp dụng với 300 m² còn lại.
Di chúc không hợp pháp ngay từ khi lập
Một bản di chúc có sai sót về hình thức hoặc nội dung ngay từ đầu (thiếu chữ ký, người làm chứng không đủ điều kiện, định đoạt cả phần tài sản của người khác…) thì dù để bao lâu cũng không “tự lành”. Khi có tranh chấp, Tòa án sẽ xem xét di chúc vô hiệu toàn bộ hay một phần. Tham khảo thêm bài di chúc viết tay để lại nhà đất có hợp pháp không.
Có nhiều bản di chúc thì bản nào có hiệu lực?
Người lập di chúc lâu năm thường thay đổi ý định theo hoàn cảnh gia đình và có thể lập thêm di chúc mới mà không hủy bản cũ. Khoản 5 Điều 643 Bộ luật Dân sự 2015 quy định: khi một người để lại nhiều bản di chúc đối với một tài sản thì chỉ bản di chúc sau cùng có hiệu lực.
Cần lưu ý ba điểm khi áp dụng quy tắc này:
- Tính theo từng tài sản: nếu bản cũ định đoạt nhà, bản mới chỉ định đoạt tiền gửi ngân hàng thì cả hai bản có thể cùng có hiệu lực với tài sản tương ứng.
- Bản sau cùng phải hợp pháp: nếu bản sau cùng bị Tòa án tuyên vô hiệu, việc có áp dụng lại bản trước hay chia theo pháp luật là vấn đề thường phát sinh tranh chấp và phụ thuộc chứng cứ cụ thể.
- Hình thức không quyết định thứ tự: di chúc viết tay hợp pháp lập sau vẫn có thể thay thế di chúc công chứng lập trước, nếu đáp ứng đủ điều kiện luật định.
Trường hợp di chúc bị thất lạc, chưa tìm thấy thì coi như không có di chúc và di sản chia theo pháp luật. Nếu di sản đã chia rồi mới tìm thấy di chúc, trong thời hiệu yêu cầu chia di sản, người thừa kế theo di chúc có thể yêu cầu chia lại theo di chúc (Điều 642 Bộ luật Dân sự 2015).
Nên làm gì với di chúc đã lập lâu năm?
Di chúc vẫn có hiệu lực không có nghĩa là vẫn còn phù hợp. Người đã lập di chúc từ lâu nên rà soát lại khi có một trong các thay đổi sau:
- Kết hôn, ly hôn, sinh thêm con hoặc người thừa kế trong di chúc đã mất.
- Tài sản đã bán, tách thửa, cấp đổi giấy chứng nhận hoặc xây dựng thêm.
- Địa chỉ, tên đơn vị hành chính ghi trong di chúc đã thay đổi sau đợt sắp xếp đơn vị hành chính năm 2025. Di chúc thường vẫn dùng được nếu xác định đúng tài sản, nhưng ghi lại theo thông tin mới sẽ giúp thủ tục khai nhận thuận lợi hơn.
- Muốn thay đổi người nhận hoặc tỷ lệ chia. Khi đó, nên lập di chúc mới ghi rõ “thay thế toàn bộ di chúc lập ngày…” để tránh tồn tại nhiều bản mâu thuẫn; nếu chỉ bổ sung, xem bài bổ sung người thừa kế vào di chúc đã công chứng.
Ngoài ra, nên cho người thân tin cậy biết nơi cất giữ di chúc hoặc gửi giữ tại tổ chức hành nghề công chứng, để tránh trường hợp di chúc bị thất lạc khi cần sử dụng.
Câu hỏi thường gặp
Di chúc lập 20 năm trước có cần công chứng lại không?
Không bắt buộc. Di chúc hợp pháp tại thời điểm lập vẫn có hiệu lực mà không cần công chứng lại. Tuy nhiên, nếu thông tin tài sản, người thừa kế đã thay đổi nhiều, nên cân nhắc lập di chúc mới để phản ánh đúng ý nguyện hiện tại.
Người lập di chúc mất đã lâu, con cháu mới đem di chúc ra chia có được không?
Được, nếu còn trong thời hiệu yêu cầu chia di sản: 30 năm với bất động sản, 10 năm với động sản kể từ thời điểm mở thừa kế (Điều 623 Bộ luật Dân sự 2015). Hết thời hiệu, di sản thuộc về người thừa kế đang quản lý di sản theo quy định tại điều luật này.
Di chúc công chứng có “mạnh” hơn di chúc viết tay lập sau không?
Không. Pháp luật không xếp hạng hiệu lực theo hình thức. Nếu cùng định đoạt một tài sản, bản di chúc hợp pháp lập sau cùng có hiệu lực (khoản 5 Điều 643 Bộ luật Dân sự 2015), dù bản trước có công chứng. Di chúc công chứng chủ yếu có lợi thế về chứng cứ khi xảy ra tranh chấp.
Người được hưởng trong di chúc đã mất thì con của họ có được nhận thay không?
Không nhận thay theo di chúc. Phần di chúc liên quan đến người đã mất trước không có hiệu lực và phần di sản đó chia theo pháp luật; khi đó, con của người đã mất có thể được hưởng theo quy định về thừa kế thế vị (Điều 652 Bộ luật Dân sự 2015), tùy quan hệ với người để lại di sản.
Luật sư hỗ trợ rà soát và lập lại di chúc
Di chúc lập lâu năm vẫn còn hiệu lực, nhưng hiệu lực đó có thể bị ảnh hưởng bởi di chúc mới, người thừa kế đã mất hoặc tài sản đã thay đổi. Luật sư Trần Duy Huy, thành viên Đoàn Luật sư TP Đồng Nai, trực tiếp tư vấn rà soát di chúc cũ, soạn thảo di chúc thay thế và giải quyết tranh chấp liên quan đến di chúc tại TP.HCM, Đồng Nai và Tây Ninh. Liên hệ hotline/Zalo 0369 15 15 15 hoặc văn phòng tại 286 Nguyễn Oanh, Gò Vấp, TP.HCM để được trao đổi.