Cho vay tiền đáo hạn ngân hàng mà bị người vay dùng thông tin gian dối để chiếm đoạt, bạn có thể tố giác tội phạm và yêu cầu bồi thường ngay trong vụ án hình sự; nếu sự việc chỉ là vay rồi chậm trả, không có dấu hiệu gian dối, bạn khởi kiện dân sự để đòi nợ. Điều quyết định khả năng lấy lại tiền là chứng cứ về dòng tiền và việc trình báo sớm.
Bài viết dưới đây, Luật sư Trần Duy Huy phân tích từ một vụ việc vừa được báo chí đưa tin tại Đồng Nai, giúp bạn phân biệt khi nào là tranh chấp dân sự, khi nào có dấu hiệu tội phạm và cần chuẩn bị gì nếu cần luật sư bảo vệ bị hại trong vụ án hình sự.
Vụ việc tại Đồng Nai: chiêu “cần tiền đáo hạn” bị cáo buộc ra sao?
Theo báo Dân trí ngày 12/11/2026, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP Đồng Nai đã khởi tố bị can, bắt tạm giam một nhân viên ngân hàng thương mại (sinh năm 1996) để điều tra về tội Lừa đảo chiếm đoạt tài sản.
Người này bị cáo buộc đã đưa ra thông tin có khách hàng cần vay tiền để đáo hạn khoản vay ngân hàng, hứa trả đủ gốc và lãi ngay sau khi ngân hàng giải ngân lại. Để tạo lòng tin, bị can được cho là đã dùng hồ sơ vay vốn, hợp đồng tín dụng của người thân. Tổng số tiền bị cáo buộc chiếm đoạt của nhiều người là hơn 2 tỷ đồng.
Vụ án đang trong giai đoạn điều tra, chưa có bản án có hiệu lực pháp luật, vì vậy bị can vẫn được coi là không có tội cho đến khi có bản án. Công an TP Đồng Nai đề nghị những ai là bị hại liên hệ cơ quan điều tra để cung cấp tài liệu.
Cho vay tiền đáo hạn là gì và rủi ro nằm ở đâu?
“Đáo hạn” là việc người vay ngân hàng cần một khoản tiền ngắn ngày để trả hết khoản vay cũ đúng hạn, sau đó ngân hàng giải ngân khoản vay mới và người vay dùng tiền này trả lại cho bên cho vay đáo hạn. Thời gian thường chỉ vài ngày, phí hoặc lãi tính theo ngày.
Rủi ro của người cho vay nằm ở chỗ khoản tiền lớn được giao trong thời gian ngắn, dựa nhiều vào lòng tin. Nếu ngân hàng không giải ngân lại, hoặc người môi giới không hề có “khách đáo hạn” thật, tiền rất khó thu hồi. Nhiều giao dịch còn chỉ có tin nhắn, chuyển khoản mà không có giấy vay rõ ràng.
Cho vay tiền đáo hạn bị lừa hay chỉ là tranh chấp dân sự?
Không phải cứ vay không trả là lừa đảo. Ranh giới nằm ở thời điểm và cách thức người vay có được tiền.
Dấu hiệu tội Lừa đảo chiếm đoạt tài sản
Theo Điều 174 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung), người dùng thủ đoạn gian dối để chiếm đoạt tài sản của người khác từ 2 triệu đồng trở lên có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Trong các vụ “đáo hạn”, thủ đoạn gian dối thường là: bịa ra khách hàng không có thật, dùng hồ sơ tín dụng của người khác, giả mạo thông báo phê duyệt khoản vay, hoặc hứa hẹn dựa trên chức vụ để tạo lòng tin.
Khung hình phạt tăng theo giá trị tài sản: chiếm đoạt từ 200 triệu đến dưới 500 triệu đồng có thể bị phạt tù từ 07 đến 15 năm; từ 500 triệu đồng trở lên có thể bị phạt tù từ 12 đến 20 năm hoặc tù chung thân.
Khi nào chỉ là tranh chấp hợp đồng vay
Nếu người vay có nhu cầu đáo hạn thật, dùng tiền đúng mục đích nhưng sau đó ngân hàng từ chối giải ngân và người vay không có khả năng trả ngay, đây thường là tranh chấp hợp đồng vay tài sản theo Điều 463 Bộ luật Dân sự 2015. Trường hợp người vay ban đầu ngay tình nhưng sau đó có điều kiện mà cố tình không trả, bỏ trốn hoặc dùng tiền vào mục đích bất hợp pháp, cơ quan điều tra có thể xem xét tội Lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản (Điều 175 BLHS). Bạn có thể đọc thêm bài phân biệt tội lừa đảo và lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản.
Các bước đòi lại tiền khi bị chiếm đoạt
Bước 1: Thu thập và giữ nguyên chứng cứ
- Sao kê tài khoản thể hiện từng lần chuyển tiền, nội dung chuyển khoản.
- Giấy vay, giấy biên nhận, hợp đồng, cam kết trả nợ (nếu có).
- Tin nhắn Zalo, Messenger, ghi âm cuộc gọi trong đó người vay nói về “khách đáo hạn”, ngày giải ngân, lời hứa trả tiền. Không xóa, không chỉnh sửa; nên chụp màn hình kèm thời gian và lưu bản gốc trên điện thoại.
- Tài liệu người vay đưa để tạo lòng tin: ảnh hợp đồng tín dụng, thông báo phê duyệt, danh thiếp, thẻ nhân viên.
- Bảng kê tổng hợp: ngày giao tiền, số tiền, số đã được trả lại, số còn lại.
Bước 2: Tố giác tại cơ quan công an
Bạn nộp đơn tố giác tội phạm tại Cơ quan Cảnh sát điều tra hoặc công an nơi xảy ra sự việc (Điều 144 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, sửa đổi, bổ sung). Đơn nên trình bày theo trình tự thời gian, nêu rõ thông tin gian dối mà người vay đưa ra và kèm bảng kê chứng cứ. Cơ quan có thẩm quyền phải tiếp nhận, kiểm tra, xác minh và ra quyết định khởi tố hoặc không khởi tố trong thời hạn luật định.
Nếu vụ án đã được khởi tố như trường hợp tại Đồng Nai, bạn chỉ cần liên hệ cơ quan đang thụ lý để trình bày, nộp tài liệu và đề nghị được xác định tư cách bị hại. Trình báo sớm giúp cơ quan điều tra có căn cứ áp dụng biện pháp kê biên, phong tỏa tài sản trước khi tài sản bị tẩu tán.
Bước 3: Yêu cầu bồi thường trong vụ án hình sự
Bị hại có quyền đưa ra yêu cầu bồi thường thiệt hại và Tòa án sẽ giải quyết phần dân sự cùng với vụ án hình sự. Theo Điều 48 Bộ luật Hình sự, người phạm tội phải trả lại tài sản đã chiếm đoạt và bồi thường thiệt hại. Bạn không phải nộp án phí dân sự khi yêu cầu bồi thường trong vụ án hình sự với tư cách bị hại (luật sư cần đối chiếu Nghị quyết về án phí hiện hành).
Trên thực tế, việc lấy lại tiền phụ thuộc lớn vào tài sản còn lại của người phạm tội. Khi có nhiều bị hại, số tiền thu hồi được thường chia theo tỷ lệ thiệt hại, nên bị hại cần theo dõi sát quá trình kê biên và thi hành án.
Bước 4: Khởi kiện dân sự nếu không có dấu hiệu tội phạm
Nếu cơ quan công an trả lời không khởi tố vì đây là quan hệ vay mượn, bạn khởi kiện đòi nợ tại Tòa án nhân dân khu vực nơi người vay cư trú. Thời hiệu khởi kiện yêu cầu giải quyết tranh chấp hợp đồng là 03 năm kể từ ngày bạn biết quyền lợi của mình bị xâm phạm (Điều 429 Bộ luật Dân sự 2015), nên không nên chờ quá lâu.
Lưu ý về lãi, phí và trách nhiệm của người cho vay
Cho vay đáo hạn thường tính phí theo ngày. Theo Điều 468 Bộ luật Dân sự 2015, lãi suất thỏa thuận không được vượt quá 20%/năm; phần vượt quá không có hiệu lực. Khi Tòa án giải quyết, khoản lãi, phí vượt mức này có thể không được chấp nhận.
Nếu mức lãi, phí quá cao và hoạt động cho vay mang tính thường xuyên, chính người cho vay có thể đối mặt rủi ro bị xem xét về hành vi cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự (Điều 201 BLHS). Vì vậy, khi tố giác, bạn nên trình bày trung thực về lãi, phí đã thỏa thuận và nhờ luật sư đánh giá trước.
Ngân hàng có phải chịu trách nhiệm không?
Tùy trường hợp. Điều 597 Bộ luật Dân sự 2015 quy định pháp nhân phải bồi thường thiệt hại do người của mình gây ra khi thực hiện nhiệm vụ được pháp nhân giao. Nếu khoản tiền được giao dịch ngoài hệ thống, theo thỏa thuận cá nhân giữa bạn và nhân viên, việc yêu cầu ngân hàng bồi thường thường khó được chấp nhận. Ngược lại, nếu có chứng cứ giao dịch nằm trong nghiệp vụ của ngân hàng, câu hỏi về trách nhiệm của tổ chức cần được xem xét kỹ dựa trên hồ sơ cụ thể.
Câu hỏi thường gặp
Không có giấy vay thì có đòi lại được tiền không?
Có thể. Sao kê chuyển khoản, tin nhắn, ghi âm thừa nhận khoản vay đều là chứng cứ. Tòa án và cơ quan điều tra sẽ đánh giá tổng hợp các tài liệu này để xác định số tiền đã giao và mục đích giao tiền.
Đã nhận lại một phần tiền thì còn tố giác được không?
Được. Việc người vay trả một phần không loại trừ dấu hiệu gian dối ở các lần nhận tiền khác. Bạn cần kê rõ số đã nhận lại để cơ quan điều tra xác định đúng số tiền bị chiếm đoạt.
Người môi giới đáo hạn có phải chịu trách nhiệm không?
Tùy vai trò. Nếu người môi giới biết rõ không có khách đáo hạn mà vẫn giới thiệu để hưởng lợi, họ có thể bị xem xét là đồng phạm. Nếu chính họ cũng bị lừa, họ thường chỉ là người làm chứng hoặc cũng là bị hại.
Bao lâu sau khi bị chiếm đoạt thì không còn tố giác được?
Không có hạn nộp đơn tố giác riêng, nhưng việc xử lý hình sự phải còn trong thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự, phụ thuộc loại tội. Xem thêm bài thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự. Dù vậy, trình báo càng sớm thì khả năng thu hồi tài sản càng cao.
Luật sư hỗ trợ bị hại đòi lại tiền
Cho vay tiền đáo hạn bị lừa là tình huống có thể vừa là vụ án hình sự, vừa là tranh chấp dân sự; chọn đúng hướng và chuẩn bị chứng cứ sớm giúp bạn bảo vệ quyền lợi tốt hơn. Luật sư Trần Duy Huy trực tiếp tư vấn, soạn đơn tố giác, tham gia tố tụng với tư cách người bảo vệ quyền lợi của bị hại tại TP.HCM, Đồng Nai và Tây Ninh. Xem dịch vụ luật sư hình sự hoặc gọi 0369 15 15 15 để được trao đổi.