Không phải mọi trường hợp di sản đều được phân chia hoàn toàn theo nội dung di chúc. Pháp luật Việt Nam vẫn bảo vệ quyền lợi của một số người thân thích đặc biệt của người để lại di sản thông qua chế định người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc. Đây là quy định nhằm bảo đảm quyền lợi tối thiểu cho những người có quan hệ hôn nhân, huyết thống hoặc nuôi dưỡng gần gũi với người đã mất.
Vậy ai là người được hưởng thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc? Phần di sản được hưởng được tính như thế nào? Bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015.
Thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc là gì?
Di chúc là sự thể hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết. Về nguyên tắc, di sản sẽ được phân chia theo đúng nội dung di chúc hợp pháp.
Tuy nhiên, Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015 quy định một số người vẫn được hưởng một phần di sản nhất định dù người lập di chúc không cho hưởng hoặc chỉ cho hưởng ít hơn mức luật định.
Có thể hiểu ngắn gọn, thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc là trường hợp pháp luật bảo vệ quyền hưởng di sản của một số chủ thể đặc biệt, ngay cả khi nội dung di chúc không đề cập hoặc hạn chế quyền lợi của họ.
AI được hưởng thừa kế không phụ thuộc vào di chúc?
Theo khoản 1 Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015, những người sau đây được hưởng phần di sản bằng hai phần ba suất của một người thừa kế theo pháp luật nếu họ không được người lập di chúc cho hưởng hoặc chỉ được hưởng ít hơn mức này:
– Cha của người chết;
– Mẹ của người chết;
– Vợ hoặc chồng của người chết;
– Con chưa thành niên của người chết;
– Con đã thành niên nhưng không có khả năng lao động.
Đây là những người có mối quan hệ đặc biệt với người để lại di sản và thường là những chủ thể cần được pháp luật bảo vệ về mặt kinh tế, đời sống hoặc nghĩa vụ chăm sóc.
Trường hợp nào không được áp dụng quy định này?
Không phải mọi trường hợp thuộc nhóm đối tượng nêu trên đều đương nhiên được hưởng thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc.
Khoản 2 Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015 quy định quyền này không áp dụng đối với:
– Người từ chối nhận di sản theo quy định của pháp luật;
– Người không có quyền hưởng di sản theo khoản 1 Điều 621 Bộ luật Dân sự 2015.
Ví dụ như người có hành vi cố ý xâm phạm tính mạng, sức khỏe của người để lại di sản hoặc vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ nuôi dưỡng đối với người để lại di sản thì có thể bị tước quyền hưởng thừa kế.
Không có tên trong di chúc có được hưởng di sản không?
Có.
Nếu thuộc một trong các trường hợp được quy định tại Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015 thì người thừa kế vẫn được hưởng một phần di sản nhất định dù không có tên trong di chúc.
Ví dụ, một người mẹ lập di chúc để lại toàn bộ tài sản cho con trai út. Tuy nhiên, tại thời điểm mở thừa kế, chồng của người mẹ vẫn còn sống. Trong trường hợp này, người chồng vẫn có quyền yêu cầu hưởng phần di sản thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc theo quy định của pháp luật.
Cách tính phần di sản không phụ thuộc vào di chúc
Đây là nội dung được nhiều người quan tâm nhất khi phát sinh tranh chấp thừa kế.
Theo Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015, người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc được hưởng phần di sản bằng hai phần ba suất của một người thừa kế theo pháp luật.
Để xác định phần di sản này cần thực hiện các bước sau:
BƯỚC 1: XÁC ĐỊNH KHỐI DI SẢN THỪA KẾ
Di sản là toàn bộ tài sản thuộc quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng hợp pháp của người đã chết sau khi đã thanh toán các nghĩa vụ tài sản và chi phí liên quan theo quy định pháp luật.
BƯỚC 2: XÁC ĐỊNH NHỮNG NGƯỜI THỪA KẾ THEO PHÁP LUẬT
Cần xác định những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất của người chết để làm căn cứ tính suất thừa kế theo pháp luật.
BƯỚC 3: XÁC ĐỊNH MỘT SUẤT THỪA KẾ THEO PHÁP LUẬT
Giá trị một suất thừa kế được xác định bằng cách lấy tổng giá trị di sản chia cho số người được hưởng thừa kế theo pháp luật.
Ví dụ:
Di sản có giá trị 900 triệu đồng.
Có 3 người thuộc hàng thừa kế thứ nhất.
Mỗi người sẽ được hưởng:
900 triệu đồng : 3 = 300 triệu đồng.
Như vậy, một suất thừa kế theo pháp luật là 300 triệu đồng.
BƯỚC 4: TÍNH HAI PHẦN BA MỘT SUẤT THỪA KẾ
Lấy giá trị một suất thừa kế nhân với tỷ lệ hai phần ba.
Ví dụ: 300 triệu đồng x 2/3 = 200 triệu đồng.
Như vậy, người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc sẽ được hưởng tối thiểu 200 triệu đồng.
Ví dụ về cách chia thừa kế không phụ thuộc vào di chúc
Giả sử vợ chồng có một căn nhà trị giá 3,6 tỷ đồng là tài sản chung.
Người vợ qua đời và để lại di chúc cho toàn bộ phần tài sản của mình cho con gái.
Phần tài sản của người vợ trong khối tài sản chung là 1,8 tỷ đồng.
Tại thời điểm mở thừa kế, hàng thừa kế thứ nhất gồm:
– Người chồng;
– Người con gái;
– Người con trai.
Nếu chia theo pháp luật thì phần di sản 1,8 tỷ đồng sẽ được chia đều cho 3 người.
Mỗi người được hưởng: 1,8 tỷ đồng : 3 = 600 triệu đồng.
Người chồng là người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc nên được hưởng ít nhất: 600 triệu đồng x 2/3 = 400 triệu đồng.
Như vậy, dù di chúc để lại toàn bộ phần di sản cho con gái, người chồng vẫn có quyền hưởng 400 triệu đồng từ di sản của người vợ.
Vì sao pháp luật quy định người thừa kế không phụ thuộc vào di chúc?
Quy định này được xây dựng nhằm bảo đảm quyền lợi tối thiểu cho những người thân thích gần gũi nhất của người để lại di sản.
Trong nhiều trường hợp, người lập di chúc có thể vì cảm xúc cá nhân hoặc mâu thuẫn gia đình mà không để lại tài sản cho cha mẹ, vợ chồng hoặc con cái. Nếu tuyệt đối tôn trọng ý chí của người lập di chúc thì có thể dẫn đến việc những người phụ thuộc về kinh tế hoặc cần được chăm sóc bị ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền lợi.
Do đó, pháp luật đặt ra cơ chế bảo vệ đặc biệt đối với các chủ thể này thông qua chế định người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc.
Luật sư hỗ trợ giải quyết tranh chấp thừa kế
Trong thực tế, việc xác định người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc và tính toán phần di sản được hưởng thường phát sinh nhiều vướng mắc, đặc biệt đối với các trường hợp có tài sản chung của vợ chồng, nhiều hàng thừa kế hoặc di chúc có dấu hiệu không hợp pháp.
Luật sư có thể hỗ trợ:
– Xác định người thừa kế theo pháp luật;
– Đánh giá hiệu lực pháp lý của di chúc;
– Tính toán phần di sản được hưởng;
– Soạn thảo văn bản khai nhận hoặc phân chia di sản;
– Đại diện giải quyết tranh chấp thừa kế;
– Tham gia bảo vệ quyền lợi tại Tòa án.
Kết luận
Người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc là một chế định đặc biệt được quy định tại Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015 nhằm bảo vệ quyền lợi của cha, mẹ, vợ, chồng, con chưa thành niên và con thành niên không có khả năng lao động. Những người này vẫn được hưởng phần di sản bằng hai phần ba suất của một người thừa kế theo pháp luật, ngay cả khi không được người lập di chúc cho hưởng hoặc chỉ được hưởng ít hơn mức luật định.
Việc xác định đúng đối tượng được hưởng và tính toán chính xác phần di sản có ý nghĩa quan trọng trong quá trình giải quyết thừa kế, hạn chế tranh chấp và bảo đảm quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan.
BẠN ĐANG CẦN HỖ TRỢ PHÁP LÝ?
Mọi thông tin trong bài viết đều được tham vấn chuyên môn bởi Luật sư Trần Duy Huy. Nếu bạn đang gặp vướng mắc về đất đai, ly hôn – quyền nuôi con hoặc các vụ án hình sự, hãy liên hệ ngay để được hỗ trợ kịp thời:
LUẬT SƯ TRẦN DUY HUY
Hotline: 0369151515
Địa chỉ: 286 Nguyễn Oanh, Gò Vấp, Hồ Chí Minh