Điều 55 Bộ luật Hình sự 2026 quy định về các tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự, thay cho Điều 52 Bộ luật Hình sự 2015, áp dụng từ ngày 01/3/2027. Chỉ những tình tiết được liệt kê tại Điều 55 mới được coi là tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự.
Bài viết dưới đây trình bày toàn văn điều luật, điểm khác so với luật cũ và cách quy định này được áp dụng trong vụ án; phần cuối nêu khi nào nên cần luật sư xin giảm nhẹ hình phạt.
Lưu ý về hiệu lực: Bộ luật Hình sự 2026 được Quốc hội thông qua ngày 20/11/2026 và có hiệu lực từ ngày 01/3/2027. Đến hết ngày 28/02/2027, hành vi phạm tội vẫn được xử lý theo Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017, 2025).
| Nội dung | Quy định |
|---|---|
| Điều luật mới | Điều 55 Bộ luật Hình sự 2026 |
| Điều luật cũ tương ứng | Điều 52 Bộ luật Hình sự 2015 |
| Ngày có hiệu lực | 01/3/2027 |
| Thuộc | Chương VIII – QUYẾT ĐỊNH HÌNH PHẠT |
Toàn văn Điều 55 Bộ luật Hình sự 2026
Điều 55. Các tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự
1. Chỉ các tình tiết sau đây mới là tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự:
a) Phạm tội có tổ chức;
b) Phạm tội có tính chất chuyên nghiệp;
c) Lợi dụng chức vụ, quyền hạn để phạm tội;
d) Khủng bố nhằm chống chính quyền nhân dân;
đ) Phạm tội có tính chất côn đồ;
e) Phạm tội vì động cơ đê hèn;
g) Cố tình thực hiện tội phạm đến cùng;
h) Phạm tội 02 lần trở lên;
i) Tái phạm hoặc tái phạm nguy hiểm;
k) Phạm tội đối với người dưới 16 tuổi, phụ nữ có thai hoặc người đủ 70 tuổi trở lên;
l) Phạm tội đối với người ở trong tình trạng không thể tự vệ được, người khuyết tật nặng hoặc người khuyết tật đặc biệt nặng, người bị hạn chế khả năng nhận thức hoặc người lệ thuộc mình về mặt vật chất, tinh thần, công tác hoặc các mặt khác;
m) Lợi dụng hoàn cảnh chiến tranh, tình trạng khẩn cấp, thiên tai, dịch bệnh hoặc những khó khăn đặc biệt khác của xã hội để phạm tội;
n) Dùng thủ đoạn tinh vi, xảo quyệt hoặc tàn ác để phạm tội;
o) Dùng thủ đoạn hoặc phương tiện có khả năng gây nguy hại cho nhiều người để phạm tội;
p) Xúi giục người dưới 18 tuổi phạm tội;
q) Có hành động xảo quyệt hoặc hung hãn nhằm trốn tránh hoặc che giấu tội phạm.
2. Các tình tiết đã được Bộ luật này quy định là dấu hiệu định tội hoặc định khung hình phạt thì không được coi là tình tiết tăng nặng.
Nguồn: văn bản Bộ luật Hình sự được Quốc hội khóa XVI thông qua ngày 20/11/2026.
Điều 55 BLHS 2026 khác gì Điều 52 BLHS 2015?
So với Điều 52 Bộ luật Hình sự 2015 (đã sửa đổi, bổ sung đến năm 2025), Điều 55 có các thay đổi sau:
- Bổ sung điểm d khoản 1: “Khủng bố nhằm chống chính quyền nhân dân;”
Ngoài ra còn điều chỉnh câu chữ ở điểm l khoản 1. Xem toàn văn điều luật ở trên để đối chiếu đầy đủ.
Bộ luật mới bổ sung tình tiết khủng bố nhằm chống chính quyền nhân dân (điểm d khoản 1), tương ứng với việc tội khủng bố nhằm chống chính quyền nhân dân được nhập vào tội khủng bố (Điều 288).
Nội dung chính của Điều 55
Khoản 1 liệt kê 17 tình tiết tăng nặng, tiêu biểu:
- Phạm tội có tổ chức, có tính chất chuyên nghiệp, có tính chất côn đồ, vì động cơ đê hèn.
- Lợi dụng chức vụ, quyền hạn; phạm tội 02 lần trở lên; tái phạm hoặc tái phạm nguy hiểm.
- Phạm tội đối với người dưới 16 tuổi, phụ nữ có thai, người đủ 70 tuổi trở lên, người không thể tự vệ, người khuyết tật nặng.
- Lợi dụng chiến tranh, thiên tai, dịch bệnh; dùng thủ đoạn tinh vi, xảo quyệt, tàn ác; xúi giục người dưới 18 tuổi phạm tội.
Khoản 2 là quy tắc quan trọng: tình tiết đã là dấu hiệu định tội hoặc định khung thì không được coi là tình tiết tăng nặng nữa, tránh việc một tình tiết bị tính hai lần.
Câu hỏi thường gặp
Điều 55 Bộ luật Hình sự 2026 tương ứng điều nào của BLHS 2015?
Điều 52 Bộ luật Hình sự 2015. Từ ngày 01/3/2027, khi dẫn quy định về các tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự cần dùng số Điều 55 theo bộ luật mới.
Tòa án có được tự đặt thêm tình tiết tăng nặng không?
Không. Chỉ các tình tiết tại khoản 1 Điều 55 mới là tình tiết tăng nặng. Khác với tình tiết giảm nhẹ, Tòa án không được coi tình tiết khác là tăng nặng.
Phạm tội có tổ chức đã là tình tiết định khung thì có bị tính thêm là tăng nặng không?
Không. Theo khoản 2 Điều 55, tình tiết đã dùng để định khung thì không được coi là tình tiết tăng nặng.
Luật sư bào chữa, đề nghị mức hình phạt phù hợp
Khi quy định này được áp dụng trong vụ án, luật sư xin giảm nhẹ hình phạt thường hỗ trợ:
- Phản bác tình tiết tăng nặng không có trong danh sách hoặc không có căn cứ.
- Đề nghị loại bỏ tình tiết tăng nặng trùng với dấu hiệu định khung (khoản 2).
- Cân bằng bằng việc thu thập đầy đủ tình tiết giảm nhẹ.
Luật sư Trần Duy Huy
Thành viên Liên đoàn Luật sư Việt Nam · Công ty Luật TNHH Luật sư Tối Thượng (VN-LAW.VN)
Nhận bào chữa và bảo vệ quyền lợi bị hại trong các vụ án hình sự tại TP.HCM, Đồng Nai và Tây Ninh. Mỗi vụ việc được đánh giá trên hồ sơ cụ thể, không hứa hẹn trước kết quả.
Văn phòng: 286 Nguyễn Oanh, Gò Vấp, TP.HCM · Xem dịch vụ luật sư hình sự →