Điều 202 Bộ luật Hình sự 2026: tội kinh doanh đa cấp trái phép

21/11/2026

// Tác giả

admin

Tội kinh doanh theo phương thức đa cấp trái phép được quy định tại Điều 202 Bộ luật Hình sự 2026, thay cho Điều 217a Bộ luật Hình sự 2015, áp dụng từ ngày 01/3/2027. Mức phạt cao nhất là 5 năm tù.

Bài viết dưới đây, Luật sư Trần Duy Huy đối chiếu điều luật cũ và mới, phân tích khung hình phạt và những việc một luật sư bào chữa tội kinh doanh đa cấp trái phép có thể làm cho người bị buộc tội và gia đình.

Lưu ý về hiệu lực: Bộ luật Hình sự 2026 được Quốc hội thông qua ngày 20/11/2026 và có hiệu lực từ ngày 01/3/2027. Đến hết ngày 28/02/2027, hành vi phạm tội vẫn được xử lý theo Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017, 2025).

Nội dungQuy định
Điều luật mớiĐiều 202 Bộ luật Hình sự 2026
Điều luật cũ tương ứngĐiều 217a Bộ luật Hình sự 2015
Ngày có hiệu lực01/3/2027
Mức phạtkhoản 1: phạt tiền 1 tỷ–2 tỷ đồng, cải tạo không giam giữ đến 3 năm, tù 6 tháng–2 năm; khoản 2: tù 1 năm–5 năm
Loại tội phạmkhoản 1: ít nghiêm trọng; khoản 2: nghiêm trọng (Điều 9)
Thời hiệu truy cứukhoản 1: 05 năm; khoản 2: 10 năm (Điều 29)
Người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổiKhông chịu trách nhiệm hình sự về tội này (Điều 12)
Pháp nhân thương mạiCó thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự (Điều 79)

Toàn văn Điều 202 Bộ luật Hình sự 2026

Điều 202. Tội kinh doanh theo phương thức đa cấp trái phép

1. Người nào tổ chức hoạt động kinh doanh theo phương thức đa cấp mà không có giấy chứng nhận đăng ký hoạt động bán hàng đa cấp thuộc một trong các trường hợp sau đây, nếu không thuộc trường hợp quy định tại Điều 157 và Điều 278 của Bộ luật này, thì bị phạt tiền từ 1.000.000.000 đồng đến 2.000.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 02 năm:

a) Đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm;

b) Thu lợi bất chính từ 500.000.000 đồng đến dưới 2.000.000.000 đồng;

c) Quy mô mạng lưới người tham gia từ 100 người đến 1.000 người;

d) Số tiền thu từ người tham gia từ 1.000.000.000 đồng đến dưới 10.000.000.000 đồng.

2. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 01 năm đến 05 năm:

a) Thu lợi bất chính 2.000.000.000 đồng trở lên;

b) Quy mô mạng lưới người tham gia 1.001 người trở lên;

c) Số tiền thu từ người tham gia 10.000.000.000 đồng trở lên;

d) Hoạt động trên quy mô nhiều quốc gia.

3. Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 200.000.000 đồng đến 1.000.000.000 đồng, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm.

4. Pháp nhân thương mại chịu trách nhiệm hình sự về tội này, thì bị phạt như sau:

a) Trường hợp quy định tại khoản 1 Điều này, thì bị phạt tiền từ 2.000.000.000 đồng đến 5.000.000.000 đồng;

b) Trường hợp quy định tại khoản 2 Điều này, thì bị phạt tiền từ 5.000.000.000 đồng đến 10.000.000.000 đồng;

c) Trường hợp quy định tại Điều 81 của Bộ luật này, thì bị đình chỉ hoạt động vĩnh viễn;

d) Pháp nhân thương mại còn có thể bị phạt tiền từ 400.000.000 đồng đến 2.000.000.000 đồng, cấm kinh doanh, cấm hoạt động trong một số lĩnh vực nhất định từ 01 năm đến 03 năm.

Nguồn: văn bản Bộ luật Hình sự được Quốc hội khóa XVI thông qua ngày 20/11/2026.

Điều 202 BLHS 2026 khác gì Điều 217a BLHS 2015?

So với Điều 217a Bộ luật Hình sự 2015 (đã sửa đổi, bổ sung đến năm 2025), Điều 202 có các thay đổi sau:

  • Điểm b khoản 1: 200 triệu đồng → 500 triệu đồng; 1 tỷ đồng → 2 tỷ đồng
  • Điểm d khoản 1: 500 triệu đồng → 1 tỷ đồng; 1,5 tỷ đồng → 10 tỷ đồng
  • Điểm a khoản 2: 1 tỷ đồng → 2 tỷ đồng
  • Khoản 2: mức phạt “tiền từ 1 tỷ đồng đến 5 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 01 năm đến 05 năm” → “tù từ 01 năm đến 05 năm”
  • Khoản 1: mức phạt “tiền từ 500 triệu đồng đến 1 tỷ đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 02 năm” → “tiền từ 1 tỷ đồng đến 2 tỷ đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 02 năm”
  • Khoản 3: mức phạt “tiền từ 100 triệu đồng đến 500 triệu đồng, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm” → “tiền từ 200 triệu đồng đến 1 tỷ đồng, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm”
  • Bổ sung điểm c khoản 1: “Quy mô mạng lưới người tham gia từ 100 người đến 1.000 người;”
  • Bổ sung điểm c khoản 2: “Số tiền thu từ người tham gia 10.000.000.000 đồng trở lên;”
  • Bổ sung điểm d khoản 2: “Hoạt động trên quy mô nhiều quốc gia.”
  • Bổ sung khoản 4: “Pháp nhân thương mại chịu trách nhiệm hình sự về tội này, thì bị phạt như sau:”

Ngoài ra còn 5 thay đổi khác; điều chỉnh câu chữ ở điểm b khoản 2. Xem toàn văn điều luật ở trên để đối chiếu đầy đủ.

Các ngưỡng định lượng được nâng: thu lợi bất chính từ 500 triệu đồng (trước là 200 triệu), số tiền thu từ người tham gia từ 1 tỷ đồng (trước là 500 triệu); bổ sung tiêu chí quy mô mạng lưới từ 100 đến 1.000 người tham gia. Phạt tiền ở khoản 1 tăng lên 1 đến 2 tỷ đồng; khoản 2 chỉ còn hình phạt tù từ 01 năm đến 05 năm.

Dấu hiệu pháp lý của tội kinh doanh đa cấp trái phép

Tội kinh doanh theo phương thức đa cấp trái phép có các dấu hiệu chính:

  • Hành vi: tổ chức hoạt động kinh doanh theo phương thức đa cấp không có giấy chứng nhận đăng ký hoạt động bán hàng đa cấp.
  • Kèm một trong các điều kiện: đã bị xử phạt hành chính hoặc đã bị kết án về tội này mà chưa được xóa án tích; thu lợi bất chính từ 500 triệu đồng; mạng lưới từ 100 người tham gia; hoặc số tiền thu từ người tham gia từ 1 tỷ đồng.
  • Chủ thể: người từ đủ 16 tuổi; pháp nhân thương mại cũng có thể phải chịu trách nhiệm hình sự.

Nếu hành vi đã cấu thành lừa đảo chiếm đoạt tài sản (Điều 157) hoặc chiếm đoạt tài sản bằng phương tiện điện tử (Điều 278), người phạm tội bị xử lý theo các điều đó.

Khung hình phạt tội kinh doanh đa cấp trái phép theo Điều 202

KhoảnMức phạtLoại tội phạmThời hiệu
Khoản 1phạt tiền 1 tỷ–2 tỷ đồng, cải tạo không giam giữ đến 3 năm, tù 6 tháng–2 nămÍt nghiêm trọng05 năm
Khoản 2tù 1 năm–5 nămNghiêm trọng10 năm

Phân biệt tội kinh doanh đa cấp trái phép với các tội gần

Tội danhĐiều luật (BLHS 2026)Điểm khácMức cao nhất
Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sảnĐiều 157Có thủ đoạn gian dối nhằm chiếm đoạt tiền của người tham giatù chung thân

Câu hỏi thường gặp

Tội kinh doanh theo phương thức đa cấp trái phép bị phạt bao nhiêu năm tù?

Khung nhẹ nhất (khoản 1) là phạt tiền 1 tỷ–2 tỷ đồng, cải tạo không giam giữ đến 3 năm, tù 6 tháng–2 năm; mức cao nhất là 5 năm tù (khoản 2). Mức cụ thể tùy hành vi, hậu quả và tình tiết của từng vụ việc.

Thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự tội kinh doanh đa cấp trái phép là bao lâu?

05 năm với khoản 1; 10 năm với khoản 2, tính từ ngày tội phạm được thực hiện (Điều 29). Nếu người phạm tội cố tình trốn tránh và đã có quyết định truy nã, thời hiệu được tính lại từ khi người đó ra đầu thú hoặc bị bắt, giữ.

Doanh nghiệp có bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội kinh doanh đa cấp trái phép không?

Có. Điều 202 thuộc danh sách tội mà pháp nhân thương mại phải chịu trách nhiệm hình sự tại Điều 79, khi đáp ứng đủ điều kiện tại Điều 78.

Điều 202 Bộ luật Hình sự 2026 tương ứng điều nào của BLHS 2015?

Điều 217a Bộ luật Hình sự 2015. Từ ngày 01/3/2027, khi dẫn quy định về tội kinh doanh đa cấp trái phép cần dùng số Điều 202 theo bộ luật mới.

Người tham gia mua hàng đa cấp có bị xử lý hình sự không?

Điều 202 xử lý người tổ chức hoạt động kinh doanh đa cấp trái phép, không xử lý người chỉ tham gia mua hàng. Tuy nhiên, người tích cực tổ chức, lôi kéo, điều hành mạng lưới có thể bị xem xét là đồng phạm.

Doanh nghiệp đa cấp có giấy phép có bị xử lý theo tội này không?

Không theo Điều 202 nếu hoạt động đúng giấy chứng nhận. Nếu có hành vi gian dối chiếm đoạt tiền của người tham gia, doanh nghiệp và người điều hành có thể bị xử lý về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản.

Luật sư bào chữa tội kinh doanh đa cấp trái phép

Trong vụ án kinh doanh đa cấp trái phép, mỗi tình tiết về hành vi, hậu quả và nhân thân đều có thể làm thay đổi khung hình phạt. Người bị buộc tội có quyền tự bào chữa hoặc nhờ luật sư bào chữa từ khi bị tạm giữ hoặc khởi tố.

Với người bị buộc tội, luật sư bào chữa tội kinh doanh đa cấp trái phép thường tập trung vào:

  • Đánh giá mô hình kinh doanh có thuộc phương thức đa cấp và có cần giấy chứng nhận hay không.
  • Làm rõ quy mô mạng lưới, số tiền thu từ người tham gia và khoản thu lợi bất chính thực tế.
  • Phân biệt với lừa đảo chiếm đoạt tài sản để tránh bị áp dụng tội danh nặng hơn.
  • Tư vấn tuân thủ cho doanh nghiệp trước khi triển khai mô hình bán hàng nhiều cấp.

Luật sư Trần Duy Huy

Thành viên Liên đoàn Luật sư Việt Nam · Công ty Luật TNHH Luật sư Tối Thượng (VN-LAW.VN)

Nhận bào chữa và bảo vệ quyền lợi bị hại trong các vụ án hình sự tại TP.HCM, Đồng Nai và Tây Ninh. Mỗi vụ việc được đánh giá trên hồ sơ cụ thể, không hứa hẹn trước kết quả.

Văn phòng: 286 Nguyễn Oanh, Gò Vấp, TP.HCM · Xem dịch vụ luật sư hình sự →

← Điều 201 | Mục lục BLHS 2026 | Điều 203 →

Kiểm duyệt nội dung: Luật sư Trần Duy Huy – thành viên Liên đoàn Luật sư Việt Nam, Giám đốc Công ty Luật TNHH Luật sư Tối Thượng (VN-LAW.VN).
Bài viết mang tính tham khảo theo quy định pháp luật tại thời điểm đăng. Để được tư vấn cho trường hợp cụ thể, vui lòng liên hệ 0369 15 15 15.
GỌI GẤP GỌI GẤP Zalo Zalo