Trong quan hệ thừa kế, người được hưởng di sản không bắt buộc phải nhận tài sản do người chết để lại. Pháp luật cho phép người thừa kế được quyền từ chối nhận di sản trong một số trường hợp nhất định. Tuy nhiên, sau khi đã lập văn bản từ chối nhận di sản, nhiều người phát sinh nhu cầu thay đổi quyết định và muốn nhận lại phần thừa kế của mình.
Vậy đã từ chối nhận di sản thừa kế có được thay đổi lại ý kiến hay không? Cùng tìm hiểu quy định mới nhất dưới đây.
NGƯỜI THỪA KẾ CÓ QUYỀN TỪ CHỐI NHẬN DI SẢN KHÔNG?
Theo Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015, người thừa kế có quyền từ chối nhận di sản, trừ trường hợp từ chối nhằm trốn tránh việc thực hiện nghĩa vụ tài sản đối với người khác.
Điều này đồng nghĩa:
– Người được hưởng thừa kế có quyền lựa chọn nhận hoặc không nhận di sản;
– Quyền từ chối là quyền dân sự được pháp luật công nhận.
Tuy nhiên, việc từ chối không được thực hiện nhằm mục đích:
– Né tránh trả nợ;
– Trốn tránh nghĩa vụ tài chính;
– Tránh thực hiện nghĩa vụ tài sản khác.
Nếu rơi vào trường hợp này, việc từ chối nhận di sản có thể bị xem là không hợp pháp.
TỪ CHỐI NHẬN DI SẢN PHẢI THỰC HIỆN THẾ NÀO?
Theo quy định pháp luật, việc từ chối nhận di sản phải đáp ứng các điều kiện nhất định về hình thức và thời điểm.
Cụ thể, việc từ chối nhận di sản phải:
– Được lập thành văn bản;
– Gửi đến người quản lý di sản;
– Gửi cho những người thừa kế khác;
– Gửi cho người được giao nhiệm vụ phân chia di sản.
Ngoài ra, việc từ chối phải được thực hiện trước thời điểm phân chia di sản.
Như vậy, nếu người thừa kế muốn từ chối nhận tài sản thì không thể chỉ nói miệng hoặc thỏa thuận bằng lời nói. Pháp luật yêu cầu phải có văn bản thể hiện rõ ý chí từ chối.
VĂN BẢN TỪ CHỐI NHẬN DI SẢN CÓ BẮT BUỘC CÔNG CHỨNG KHÔNG?
Pháp luật hiện hành không bắt buộc văn bản từ chối nhận di sản phải công chứng hoặc chứng thực.
Theo đó, người thừa kế có thể tự lập văn bản từ chối nhận di sản.
Tuy nhiên, để hạn chế tranh chấp về sau, nhiều trường hợp vẫn lựa chọn công chứng.
Theo Điều 60 Luật Công chứng 2024, người thừa kế có thể yêu cầu công chứng văn bản từ chối nhận di sản. Khi công chứng, người yêu cầu thường phải cung cấp:
– Bản sao di chúc (nếu thừa kế theo di chúc);
– Giấy tờ chứng minh quan hệ thừa kế (nếu thừa kế theo pháp luật);
– Giấy chứng tử hoặc giấy tờ chứng minh người để lại di sản đã chết.
Việc công chứng không phải điều kiện bắt buộc để văn bản có hiệu lực, nhưng giúp tăng tính pháp lý và chứng minh ý chí rõ ràng hơn.
SAU KHI TỪ CHỐI NHẬN DI SẢN CÓ ĐƯỢC ĐỔI Ý KHÔNG?
Đây là vấn đề nhiều người quan tâm nhất.
Căn cứ quy định của Bộ luật Dân sự 2015, việc thay đổi ý kiến phụ thuộc vào thời điểm phân chia di sản.
Trường hợp chưa phân chia di sản: Nếu người thừa kế đã lập văn bản từ chối nhận di sản nhưng:
– Chưa hoàn tất việc phân chia di sản;
– Di sản chưa được chia cho các đồng thừa kế;
Thì người từ chối vẫn có thể thay đổi ý kiến.
Trong trường hợp này, người thừa kế có thể:
– Rút lại văn bản từ chối;
– Thông báo lại cho người quản lý di sản và các đồng thừa kế.
Nói cách khác, khi việc phân chia chưa hoàn tất thì quyền nhận di sản vẫn chưa chấm dứt hoàn toàn.
Trường hợp đã phân chia di sản xong:
Nếu:
– Di sản đã được phân chia;
– Các đồng thừa kế đã nhận phần tài sản tương ứng;
– Hoặc đã hoàn tất thủ tục sang tên, đăng ký tài sản,
Thì người đã từ chối nhận di sản thường không được thay đổi lại ý kiến.
Lý do là:
– Việc từ chối trước đó đã làm phát sinh hệ quả pháp lý;
– Các bên khác đã dựa vào đó để thực hiện phân chia tài sản.
Khi đó, việc thay đổi ý chí có thể ảnh hưởng đến quyền lợi của các đồng thừa kế khác.
KHI NÀO VĂN BẢN TỪ CHỐI NHẬN DI SẢN KHÔNG CÓ GIÁ TRỊ?
Văn bản từ chối nhận di sản có thể không có giá trị pháp lý nếu thuộc một trong các trường hợp sau:
– Lập sau thời điểm phân chia di sản;
– Chưa gửi cho người quản lý di sản hoặc người liên quan;
– Được lập nhằm trốn tránh nghĩa vụ tài sản.
Ví dụ: Người thừa kế đang có khoản nợ lớn và từ chối nhận tài sản để tránh bị kê biên tài sản trả nợ. Trong trường hợp này, việc từ chối có thể bị vô hiệu.
NẾU KHÔNG ĐƯỢC THAY ĐỔI Ý KIẾN THÌ CÓ THỂ LÀM GÌ?
Nếu đã từ chối nhận di sản và di sản đã được phân chia xong, người thừa kế thường không thể rút lại ý chí từ chối.
Tuy nhiên, nếu cho rằng:
– Việc phân chia không đúng pháp luật;
– Có gian dối, ép buộc;
– Có sai sót trong quá trình phân chia,
Thì người liên quan có thể khởi kiện tại Tòa án có thẩm quyền để yêu cầu giải quyết tranh chấp thừa kế.
Tòa án sẽ xem xét:
– Hiệu lực của văn bản từ chối;
– Thời điểm từ chối;
– Quá trình phân chia di sản.
KẾT LUẬN
Người thừa kế có quyền từ chối nhận di sản theo quy định pháp luật. Tuy nhiên, sau khi đã từ chối, việc thay đổi lại ý kiến có được chấp nhận hay không phụ thuộc vào thời điểm phân chia di sản:
– Chưa phân chia di sản: Có thể rút lại ý kiến từ chối;
– Đã phân chia di sản xong: Thông thường không được thay đổi lại ý kiến.
Vì vậy, trước khi ký văn bản từ chối nhận di sản, người thừa kế nên cân nhắc kỹ quyền lợi của mình để tránh phát sinh tranh chấp hoặc khó khăn pháp lý về sau.
BẠN ĐANG CẦN HỖ TRỢ PHÁP LÝ?
Mọi thông tin trong bài viết đều được tham vấn chuyên môn bởi Luật sư Trần Duy Huy. Nếu bạn đang gặp vướng mắc về đất đai, ly hôn – quyền nuôi con hoặc các vụ án hình sự, hãy liên hệ ngay để được hỗ trợ kịp thời:
LUẬT SƯ TRẦN DUY HUY
Hotline: 0369151515
Địa chỉ: 286 Nguyễn Oanh, Gò Vấp, Hồ Chí Minh
