Có, nhưng còn tùy đó là con riêng của ai. Con riêng của người mất (con đẻ với người khác) là con đẻ nên được hưởng thừa kế như các con khác; còn con riêng của vợ hoặc chồng người mất chỉ được hưởng khi đáp ứng điều kiện luật định. Bài viết dưới đây, Luật sư Trần Duy Huy phân tích từng trường hợp, căn cứ pháp lý và cách bảo vệ quyền lợi khi chia thừa kế có con riêng.
Trên thực tế, chữ “con riêng” được dùng cho hai nhóm người rất khác nhau về mặt pháp lý. Nhầm lẫn hai nhóm này là nguyên nhân của nhiều tranh chấp kéo dài giữa các gia đình có nhiều cuộc hôn nhân.
“Con riêng” gồm những trường hợp nào?
Khi xem xét quyền thừa kế, cần tách bạch hai trường hợp sau:
- Con riêng của người để lại di sản: người con do người mất sinh ra với người khác, ví dụ con của cuộc hôn nhân trước, hoặc con ngoài giá thú (con sinh ra khi cha mẹ không đăng ký kết hôn với nhau).
- Con riêng của vợ hoặc chồng người mất: người con không có quan hệ huyết thống với người mất. Với người mất, đây là quan hệ con riêng với bố dượng hoặc mẹ kế.
Hai nhóm này được pháp luật đối xử khác nhau. Vì vậy, việc đầu tiên khi giải quyết hồ sơ là xác định người con thuộc nhóm nào.
Con riêng của người mất có được hưởng thừa kế không?
Có. Theo Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015, hàng thừa kế thứ nhất gồm vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết. Pháp luật không phân biệt con trong giá thú hay ngoài giá thú, con của cuộc hôn nhân trước hay sau.
Như vậy, nếu người mất không để lại di chúc, con riêng được chia một phần bằng nhau với vợ (hoặc chồng), cha mẹ và các con khác của người mất. Những người thừa kế khác không thể tự ý loại con riêng ra khỏi văn bản khai nhận hay thỏa thuận phân chia di sản.
Điều kiện: phải chứng minh được quan hệ cha, mẹ, con
Điểm mấu chốt là giấy tờ chứng minh quan hệ huyết thống. Nếu giấy khai sinh đã ghi tên người mất là cha hoặc mẹ, việc chứng minh tương đối thuận lợi.
Nếu giấy khai sinh để trống phần cha (thường gặp ở con ngoài giá thú), người con cần yêu cầu xác định cha cho con. Khi các bên có tranh chấp hoặc người cha đã chết, việc này thuộc thẩm quyền của Tòa án, thường kèm kết quả giám định ADN.
Con riêng của vợ hoặc chồng có được hưởng thừa kế không?
Tùy trường hợp. Về nguyên tắc, con riêng của vợ hoặc chồng không phải con đẻ, con nuôi của người mất nên không đương nhiên thuộc hàng thừa kế thứ nhất. Tuy nhiên, người con này vẫn có thể được hưởng di sản theo một trong ba con đường sau.
Có quan hệ chăm sóc, nuôi dưỡng như cha con, mẹ con
Điều 654 Bộ luật Dân sự 2015 quy định con riêng và bố dượng, mẹ kế nếu có quan hệ chăm sóc, nuôi dưỡng nhau như cha con, mẹ con thì được thừa kế di sản của nhau. Họ còn được hưởng thừa kế thế vị theo Điều 652 nếu thuộc trường hợp luật định.
Luật không liệt kê cụ thể thế nào là “chăm sóc, nuôi dưỡng như cha con”. Khi có tranh chấp, Tòa án sẽ xem xét tổng thể chứng cứ như:
- Thời gian sống chung trong một gia đình, cùng hộ khẩu hoặc cùng nơi cư trú.
- Ai lo chi phí ăn học, chữa bệnh cho người con khi còn nhỏ.
- Người con có phụng dưỡng, chăm sóc bố dượng, mẹ kế lúc già yếu, đau ốm hay không.
- Lời khai của hàng xóm, tổ dân phố, người thân; hình ảnh, tin nhắn, chứng từ chuyển tiền.
Quan hệ này phải có thực và mang tính hai chiều, không chỉ là việc sống chung một thời gian ngắn.
Được nhận làm con nuôi hợp pháp
Nếu bố dượng hoặc mẹ kế đã làm thủ tục nhận con riêng của vợ, chồng làm con nuôi và được đăng ký theo quy định, người con trở thành con nuôi. Khi đó, người con thuộc hàng thừa kế thứ nhất như con đẻ, không cần chứng minh thêm quan hệ nuôi dưỡng.
Được chỉ định trong di chúc
Người lập di chúc có quyền để lại tài sản cho bất kỳ ai, kể cả người không có quan hệ huyết thống. Nếu bố dượng hoặc mẹ kế lập di chúc hợp pháp cho con riêng của vợ, chồng, người con được hưởng theo di chúc. Cần lưu ý phần di sản bắt buộc dành cho một số người thừa kế theo Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015.
So sánh quyền thừa kế của hai nhóm con riêng
| Tiêu chí | Con riêng của người mất | Con riêng của vợ/chồng người mất |
|---|---|---|
| Quan hệ với người mất | Con đẻ | Không có quan hệ huyết thống |
| Hàng thừa kế theo pháp luật | Hàng thứ nhất (Điều 651) | Chỉ khi có quan hệ nuôi dưỡng như cha con, mẹ con (Điều 654) hoặc là con nuôi |
| Hưởng theo di chúc | Có, nếu được chỉ định | Có, nếu được chỉ định |
| Phần di sản bắt buộc (Điều 644) | Có thể có, nếu là con chưa thành niên hoặc con thành niên không có khả năng lao động | Thông thường không, trừ khi là con nuôi thuộc diện luật định |
| Chứng cứ cần có | Giấy khai sinh hoặc quyết định xác định cha, mẹ cho con | Chứng cứ về việc chăm sóc, nuôi dưỡng; quyết định công nhận con nuôi; di chúc |
Con riêng bị bỏ sót khi chia thừa kế thì làm gì?
Không ít trường hợp các con chung lập văn bản thỏa thuận phân chia di sản, sang tên nhà đất mà không có mặt con riêng. Văn bản khai nhận, phân chia di sản bỏ sót người thừa kế có thể bị yêu cầu tuyên vô hiệu, và di sản có thể phải chia lại.
Người con bị bỏ sót nên thực hiện theo trình tự:
- Thu thập giấy tờ chứng minh quan hệ với người mất (giấy khai sinh, quyết định nhận con nuôi, chứng cứ nuôi dưỡng).
- Xác minh tình trạng tài sản: đã sang tên chưa, đã chuyển nhượng cho người khác chưa.
- Gửi yêu cầu, thương lượng với những người thừa kế còn lại; có thể đề nghị hòa giải tại cơ sở.
- Nếu không thỏa thuận được, khởi kiện chia di sản thừa kế tại Tòa án nơi bị đơn cư trú hoặc nơi có bất động sản.
Về thời hiệu, Điều 623 Bộ luật Dân sự 2015 quy định thời hiệu yêu cầu chia di sản là 30 năm đối với bất động sản và 10 năm đối với động sản, kể từ thời điểm mở thừa kế. Thời hiệu yêu cầu xác nhận quyền thừa kế của mình là 10 năm. Bạn nên hành động sớm, vì càng để lâu tài sản càng dễ bị chuyển dịch và chứng cứ càng khó thu thập.
Nếu người mất là cha mẹ đã qua đời trước ông bà, cháu có thể hưởng phần lẽ ra cha mẹ được hưởng theo chế định thừa kế thế vị, áp dụng cả với con riêng thuộc trường hợp Điều 654.
Những rủi ro thường gặp khi gia đình có con riêng
- Giấy tờ nhân thân không khớp: giấy khai sinh không ghi tên cha, sai họ tên, khác năm sinh làm hồ sơ khai nhận bị dừng lại.
- Thiếu chứng cứ nuôi dưỡng: con riêng của vợ, chồng sống chung nhiều năm nhưng không lưu giữ giấy tờ nào, khó chứng minh theo Điều 654.
- Di chúc bị tranh chấp: các con chung cho rằng di chúc lập khi người mất không minh mẫn hoặc bị ép buộc.
- Tài sản chung chưa tách: di sản chỉ là phần của người mất trong khối tài sản chung vợ chồng, cần xác định trước khi chia.
Để hạn chế tranh chấp, người có con riêng hoặc đang nuôi con riêng của vợ, chồng nên cân nhắc lập di chúc rõ ràng, có công chứng hoặc chứng thực, khi còn minh mẫn.
Câu hỏi thường gặp
Con ngoài giá thú có được chia thừa kế như con trong giá thú không?
Có. Con ngoài giá thú là con đẻ nên thuộc hàng thừa kế thứ nhất theo Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015 và được chia phần bằng nhau. Điều kiện là phải chứng minh được quan hệ cha, mẹ, con bằng giấy tờ hoặc quyết định của cơ quan có thẩm quyền.
Mẹ kế có được hưởng thừa kế của con riêng của chồng không?
Tùy trường hợp. Quan hệ thừa kế theo Điều 654 là hai chiều: nếu mẹ kế và con riêng của chồng có quan hệ chăm sóc, nuôi dưỡng nhau như mẹ con, mẹ kế được thừa kế di sản của người con đó. Ngoài ra, mẹ kế vẫn có thể được hưởng theo di chúc.
Cha mất đã lâu, giấy khai sinh không ghi tên cha thì có đòi thừa kế được không?
Có thể. Người con cần yêu cầu Tòa án xác định cha cho con, thường dựa trên kết quả giám định ADN với người thân của người cha. Việc này có thể giải quyết cùng vụ án chia thừa kế, miễn là thời hiệu chia di sản vẫn còn.
Con riêng có bị truất quyền thừa kế bằng di chúc được không?
Có, người lập di chúc có quyền truất quyền hưởng di sản của người thừa kế. Tuy nhiên, nếu con riêng là con chưa thành niên hoặc con đã thành niên nhưng không có khả năng lao động, người con vẫn được hưởng phần bằng hai phần ba suất của một người thừa kế theo pháp luật theo Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015.
Luật sư hỗ trợ tranh chấp thừa kế có con riêng
Tóm lại, con riêng của người mất được hưởng thừa kế như con đẻ; con riêng của vợ, chồng chỉ được hưởng khi có quan hệ nuôi dưỡng như cha con, mẹ con, là con nuôi hoặc có tên trong di chúc. Kết quả mỗi vụ việc phụ thuộc lớn vào chứng cứ mà các bên đưa ra.
Luật sư Trần Duy Huy, thành viên Đoàn Luật sư TP Đồng Nai, hỗ trợ tư vấn, thu thập chứng cứ, thương lượng và tham gia tố tụng trong các vụ chia thừa kế có con riêng tại TP.HCM, TP. Đồng Nai và tỉnh Tây Ninh. Bạn có thể liên hệ hotline/Zalo 0369 15 15 15 hoặc đến văn phòng tại 286 Nguyễn Oanh, Gò Vấp, TP.HCM để được tư vấn cụ thể.