Chương VIII Bộ luật Hình sự 2026 quy định về quyết định hình phạt, gồm 10 điều (Điều 53–62), thuộc phần thứ nhất (những quy định chung).
Bộ luật được Quốc hội thông qua ngày 20/11/2026, có hiệu lực từ ngày 01/3/2027. Điều nào đã có bài phân tích riêng sẽ có nút Phân tích cạnh tên điều. Mục lục đầy đủ 417 điều xem tại trang toàn văn Bộ luật Hình sự 2026.
Lưu ý về hiệu lực: Bộ luật Hình sự 2026 được Quốc hội thông qua ngày 20/11/2026 và có hiệu lực từ ngày 01/3/2027. Đến hết ngày 28/02/2027, hành vi phạm tội vẫn được xử lý theo Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017, 2025).
Các điều trong Chương VIII
Điều 53. Căn cứ quyết định hình phạt
Điều 54. Các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự
Điều 55. Các tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự
Điều 56. Tái phạm, tái phạm nguy hiểm
Điều 57. Quyết định hình phạt dưới mức thấp nhất của khung hình phạt được áp dụng
Điều 58. Quyết định hình phạt trong trường hợp phạm nhiều tội
Điều 59. Tổng hợp hình phạt của nhiều bản án
Điều 60. Quyết định hình phạt trong trường hợp chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt
Điều 61. Quyết định hình phạt trong trường hợp đồng phạm
Điều 62. Miễn hình phạt
Toàn văn Chương VIII
Mục 1. Quy định chung về quyết định hình phạt
Điều 53. Căn cứ quyết định hình phạt Phân tích
1. Khi quyết định hình phạt, Tòa án căn cứ vào quy định của Bộ luật này, cân nhắc tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội, nhân thân người phạm tội, các tình tiết giảm nhẹ và tăng nặng trách nhiệm hình sự.
2. Khi quyết định áp dụng hình phạt tiền, ngoài căn cứ quy định tại khoản 1 Điều này, Tòa án căn cứ vào tình hình tài sản, khả năng thi hành của người phạm tội.
Điều 54. Các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự Phân tích
1. Các tình tiết sau đây là tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự:
a) Người phạm tội đã ngăn chặn hoặc làm giảm bớt tác hại của tội phạm;
b) Người phạm tội tự nguyện sửa chữa, bồi thường thiệt hại hoặc khắc phục hậu quả;
c) Phạm tội trong trường hợp vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng;
d) Phạm tội trong trường hợp vượt quá yêu cầu của tình thế cấp thiết;
đ) Phạm tội trong trường hợp vượt quá mức cần thiết khi bắt giữ người phạm tội;
e) Phạm tội trong trường hợp bị kích động về tinh thần do hành vi trái pháp luật của nạn nhân gây ra;
g) Phạm tội vì hoàn cảnh đặc biệt khó khăn mà không phải do mình tự gây ra;
h) Phạm tội nhưng chưa gây thiệt hại hoặc gây thiệt hại không lớn;
i) Phạm tội lần đầu và thuộc trường hợp ít nghiêm trọng;
k) Phạm tội vì bị người khác đe dọa hoặc cưỡng bức;
l) Phạm tội trong trường hợp bị hạn chế khả năng nhận thức mà không phải do lỗi của mình gây ra;
m) Phạm tội do lạc hậu;
n) Người phạm tội là phụ nữ có thai;
o) Người phạm tội là người đủ 70 tuổi trở lên;
p) Người phạm tội là người khuyết tật nặng hoặc người khuyết tật đặc biệt nặng;
q) Người phạm tội là người có bệnh bị hạn chế khả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi của mình;
r) Người phạm tội tự thú;
s) Người phạm tội thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải;
t) Người phạm tội tích cực hợp tác với cơ quan có trách nhiệm trong việc phát hiện tội phạm hoặc trong quá trình giải quyết vụ án;
u) Người phạm tội đã lập công chuộc tội;
v) Người phạm tội là người có thành tích xuất sắc trong sản xuất, chiến đấu, học tập hoặc công tác;
x) Người phạm tội là người có công với cách mạng hoặc là cha, mẹ, vợ, chồng, con của liệt sĩ;
y) Phạm tội trong trường hợp thực hiện nhiệm vụ, giải pháp đổi mới, sáng tạo vì lợi ích chung.
2. Khi quyết định hình phạt, Tòa án có thể coi đầu thú hoặc tình tiết khác là tình tiết giảm nhẹ, nhưng phải ghi rõ lý do giảm nhẹ trong bản án.
3. Các tình tiết giảm nhẹ đã được Bộ luật này quy định là dấu hiệu định tội hoặc định khung thì không được coi là tình tiết giảm nhẹ trong khi quyết định hình phạt.
Điều 55. Các tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự Phân tích
1. Chỉ các tình tiết sau đây mới là tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự:
a) Phạm tội có tổ chức;
b) Phạm tội có tính chất chuyên nghiệp;
c) Lợi dụng chức vụ, quyền hạn để phạm tội;
d) Khủng bố nhằm chống chính quyền nhân dân;
đ) Phạm tội có tính chất côn đồ;
e) Phạm tội vì động cơ đê hèn;
g) Cố tình thực hiện tội phạm đến cùng;
h) Phạm tội 02 lần trở lên;
i) Tái phạm hoặc tái phạm nguy hiểm;
k) Phạm tội đối với người dưới 16 tuổi, phụ nữ có thai hoặc người đủ 70 tuổi trở lên;
l) Phạm tội đối với người ở trong tình trạng không thể tự vệ được, người khuyết tật nặng hoặc người khuyết tật đặc biệt nặng, người bị hạn chế khả năng nhận thức hoặc người lệ thuộc mình về mặt vật chất, tinh thần, công tác hoặc các mặt khác;
m) Lợi dụng hoàn cảnh chiến tranh, tình trạng khẩn cấp, thiên tai, dịch bệnh hoặc những khó khăn đặc biệt khác của xã hội để phạm tội;
n) Dùng thủ đoạn tinh vi, xảo quyệt hoặc tàn ác để phạm tội;
o) Dùng thủ đoạn hoặc phương tiện có khả năng gây nguy hại cho nhiều người để phạm tội;
p) Xúi giục người dưới 18 tuổi phạm tội;
q) Có hành động xảo quyệt hoặc hung hãn nhằm trốn tránh hoặc che giấu tội phạm.
2. Các tình tiết đã được Bộ luật này quy định là dấu hiệu định tội hoặc định khung hình phạt thì không được coi là tình tiết tăng nặng.
Điều 56. Tái phạm, tái phạm nguy hiểm Phân tích
1. Tái phạm là trường hợp đã bị kết án, chưa được xóa án tích mà lại thực hiện hành vi phạm tội do cố ý.
2. Những trường hợp sau đây được coi là tái phạm nguy hiểm:
a) Đã bị kết án về tội phạm rất nghiêm trọng, tội phạm đặc biệt nghiêm trọng do cố ý, chưa được xóa án tích mà lại thực hiện hành vi phạm tội về tội phạm rất nghiêm trọng, tội phạm đặc biệt nghiêm trọng do cố ý;
b) Đã tái phạm, chưa được xóa án tích mà lại thực hiện hành vi phạm tội do cố ý.
Mục 2. Quyết định hình phạt trong các trường hợp cụ thể
Điều 57. Quyết định hình phạt dưới mức thấp nhất của khung hình phạt được áp dụng Phân tích
1. Tòa án có thể quyết định một hình phạt dưới mức thấp nhất của khung hình phạt được áp dụng nhưng phải trong khung hình phạt liền kề nhẹ hơn của điều luật khi người phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây:
a) Có ít nhất hai tình tiết giảm nhẹ quy định tại khoản 1 Điều 54 của Bộ luật này;
b) Tự nguyện nhận tội, chủ động, tích cực khai báo đầy đủ hành vi phạm tội của mình và những tình tiết có liên quan mà mình biết trong giai đoạn khởi tố, điều tra và chấp nhận hình phạt được đề nghị trong giai đoạn truy tố, xét xử sơ thẩm, trừ trường hợp phạm tội đặc biệt nghiêm trọng, phạm tội rất nghiêm trọng xâm phạm an ninh quốc gia, phạm tội rất nghiêm trọng xâm phạm tính mạng, sức khỏe do cố ý, phạm tội rất nghiêm trọng về ma túy, về tham nhũng hoặc phạm tội rất nghiêm trọng khác với vai trò chủ mưu, cầm đầu, chỉ huy.
2. Tòa án có thể quyết định một hình phạt dưới mức thấp nhất của khung hình phạt được áp dụng nhưng không bắt buộc phải trong khung hình phạt liền kề nhẹ hơn của điều luật đối với các trường hợp sau đây:
a) Người phạm tội lần đầu là người giúp sức trong vụ án đồng phạm nhưng có vai trò không đáng kể;
b) Người phạm tội do vô ý mà hậu quả của tội phạm chỉ là thiệt hại về tài sản, đã tự nguyện bồi thường toàn bộ thiệt hại hoặc khắc phục toàn bộ hậu quả do tội phạm gây ra;
c) Người phạm tội tự nguyện nhận tội, chủ động, tích cực khai báo đầy đủ hành vi phạm tội của mình và những tình tiết có liên quan mà mình biết trong giai đoạn khởi tố, điều tra và chấp nhận hình phạt được đề nghị trong giai đoạn truy tố, xét xử sơ thẩm mà đã bồi thường, khắc phục ít nhất hai phần ba hậu quả, thiệt hại gây ra, trừ trường hợp phạm tội đặc biệt nghiêm trọng hoặc phạm tội rất nghiêm trọng xâm phạm an ninh quốc gia, xâm phạm tính mạng, sức khỏe, về ma túy, về tham nhũng hoặc phạm tội rất nghiêm trọng khác với vai trò chủ mưu, cầm đầu, chỉ huy.
3. Trong trường hợp có đủ các điều kiện quy định tại khoản 1 hoặc khoản 2 Điều này nhưng điều luật chỉ có một khung hình phạt hoặc khung hình phạt đó là khung hình phạt nhẹ nhất, thì Tòa án có thể quyết định hình phạt dưới mức thấp nhất của khung hình phạt hoặc chuyển sang một hình phạt khác thuộc loại nhẹ hơn. Lý do của việc giảm nhẹ phải được ghi rõ trong bản án.
Điều 58. Quyết định hình phạt trong trường hợp phạm nhiều tội Phân tích
Khi xét xử cùng 01 lần một người phạm nhiều tội, Tòa án quyết định hình phạt đối với từng tội và tổng hợp hình phạt theo quy định sau đây:
1. Đối với hình phạt chính:
a) Nếu các hình phạt đã tuyên cùng là cải tạo không giam giữ hoặc cùng là tù có thời hạn, thì các hình phạt đó được cộng lại thành hình phạt chung; hình phạt chung không được vượt quá 03 năm đối với hình phạt cải tạo không giam giữ, 30 năm đối với hình phạt tù có thời hạn;
b) Nếu các hình phạt đã tuyên là cải tạo không giam giữ, tù có thời hạn, thì hình phạt cải tạo không giam giữ được chuyển đổi thành hình phạt tù theo tỷ lệ cứ 03 ngày cải tạo không giam giữ được chuyển đổi thành 01 ngày tù để tổng hợp thành hình phạt chung theo quy định tại điểm a khoản 1 Điều này;
c) Nếu hình phạt nặng nhất trong số các hình phạt đã tuyên là tù chung thân thì hình phạt chung là tù chung thân;
d) Nếu hình phạt nặng nhất trong số các hình phạt đã tuyên là tử hình thì hình phạt chung là tử hình;
đ) Phạt tiền không tổng hợp với các loại hình phạt khác; các khoản tiền phạt được cộng lại thành hình phạt chung;
e) Trục xuất không tổng hợp với các loại hình phạt khác.
2. Đối với hình phạt bổ sung:
a) Nếu các hình phạt đã tuyên là cùng loại thì hình phạt chung được quyết định trong giới hạn do Bộ luật này quy định đối với loại hình phạt đó; riêng đối với hình phạt tiền thì các khoản tiền phạt được cộng lại thành hình phạt chung;
b) Nếu các hình phạt đã tuyên là khác loại thì người bị kết án phải chấp hành tất cả các hình phạt đã tuyên.
Điều 59. Tổng hợp hình phạt của nhiều bản án Phân tích
1. Trong trường hợp một người đã bị kết án, bản án đã có hiệu lực pháp luật nhưng chưa thi hành án hoặc đang phải chấp hành một bản án mà lại bị xét xử về tội đã phạm trước khi có bản án này, thì Tòa án quyết định hình phạt đối với tội đang bị xét xử, sau đó quyết định hình phạt chung theo quy định tại Điều 58 của Bộ luật này.
Thời gian đã chấp hành hình phạt của bản án trước được tính vào thời gian đã chấp hành hình phạt chung.
2. Trong trường hợp một người đã bị kết án, bản án đã có hiệu lực pháp luật nhưng chưa thi hành án hoặc đang phải chấp hành một bản án mà lại thực hiện hành vi phạm tội mới, khi xét xử, Tòa án quyết định hình phạt đối với tội mới, sau đó tổng hợp với phần hình phạt chưa chấp hành của bản án trước rồi quyết định hình phạt chung theo quy định tại Điều 58 của Bộ luật này.
Thời hạn chấp hành hình phạt chung được tính từ ngày chấp hành hình phạt của bản án sau.
3. Trong trường hợp một người phải chấp hành nhiều bản án đã có hiệu lực pháp luật mà các hình phạt của các bản án chưa được tổng hợp, thì Chánh án Tòa án có thẩm quyền ra quyết định tổng hợp hình phạt của các bản án theo quy định tại khoản 1 và khoản 2 Điều này.
Điều 60. Quyết định hình phạt trong trường hợp chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt Phân tích
1. Đối với hành vi chuẩn bị phạm tội và hành vi phạm tội chưa đạt, hình phạt được quyết định theo các điều của Bộ luật này về các tội phạm tương ứng tùy theo tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi, mức độ thực hiện ý định phạm tội và những tình tiết khác khiến cho tội phạm không thực hiện được đến cùng.
2. Đối với trường hợp chuẩn bị phạm tội, hình phạt được quyết định trong phạm vi khung hình phạt được quy định trong các điều luật cụ thể.
3. Đối với trường hợp phạm tội chưa đạt, nếu khung hình phạt được áp dụng có quy định hình phạt cao nhất là tù chung thân hoặc tử hình thì áp dụng hình phạt tù không quá 20 năm; nếu là tù có thời hạn thì mức hình phạt không quá ba phần tư mức phạt tù cao nhất của khung hình phạt được áp dụng.
Điều 61. Quyết định hình phạt trong trường hợp đồng phạm Phân tích
Khi quyết định hình phạt đối với những người đồng phạm, Tòa án phải xét đến tính chất của đồng phạm, tính chất và mức độ tham gia phạm tội của từng người đồng phạm.
Các tình tiết giảm nhẹ, tăng nặng hoặc loại trừ trách nhiệm hình sự thuộc người đồng phạm nào, thì chỉ áp dụng đối với người đó.
Điều 62. Miễn hình phạt Phân tích
Người phạm tội có thể được miễn hình phạt nếu thuộc trường hợp quy định tại khoản 1 hoặc khoản 2 Điều 57 của Bộ luật này mà đáng được khoan hồng đặc biệt nhưng chưa đến mức được miễn trách nhiệm hình sự.
← Chương VII · Mục lục 417 điều · Chương IX →
Nguồn: văn bản Bộ luật Hình sự được Quốc hội khóa XVI thông qua ngày 20/11/2026. Nội dung sẽ được đối chiếu lại khi văn bản đăng Công báo.
Luật sư hỗ trợ trong vụ án hình sự
Văn bản luật cho biết khung hình phạt; còn mức án cụ thể phụ thuộc vào chứng cứ, tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ và cách các bên trình bày trong từng giai đoạn tố tụng. Nếu bạn hoặc người thân đang liên quan đến một vụ án hình sự, nên trao đổi với luật sư càng sớm càng tốt.
Luật sư Trần Duy Huy
Thành viên Liên đoàn Luật sư Việt Nam · Công ty Luật TNHH Luật sư Tối Thượng (VN-LAW.VN)
Nhận bào chữa và bảo vệ quyền lợi bị hại trong các vụ án hình sự tại TP.HCM, Đồng Nai và Tây Ninh. Mỗi vụ việc được đánh giá trên hồ sơ cụ thể, không hứa hẹn trước kết quả.
Văn phòng: 286 Nguyễn Oanh, Gò Vấp, TP.HCM · Xem dịch vụ luật sư hình sự →