Tội từ chối khai báo, từ chối kết luận giám định, định giá tài sản hoặc từ chối cung cấp tài liệu được quy định tại Điều 373 Bộ luật Hình sự 2026, thay cho Điều 383 Bộ luật Hình sự 2015, áp dụng từ ngày 01/3/2027. Mức phạt cao nhất là 1 năm tù. Điều 373 buộc người làm chứng, người giám định, người định giá tài sản, người dịch thuật phải hợp tác với cơ quan tiến hành tố tụng, trừ khi có lý do chính đáng.
Bài viết dưới đây, Luật sư Trần Duy Huy đối chiếu điều luật cũ và mới, phân tích khung hình phạt và những việc một luật sư bào chữa tội từ chối khai báo, từ chối giám định có thể làm cho người bị buộc tội và gia đình.
Lưu ý về hiệu lực: Bộ luật Hình sự 2026 được Quốc hội thông qua ngày 20/11/2026 và có hiệu lực từ ngày 01/3/2027. Đến hết ngày 28/02/2027, hành vi phạm tội vẫn được xử lý theo Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017, 2025).
| Nội dung | Quy định |
|---|---|
| Điều luật mới | Điều 373 Bộ luật Hình sự 2026 |
| Điều luật cũ tương ứng | Điều 383 Bộ luật Hình sự 2015 |
| Ngày có hiệu lực | 01/3/2027 |
| Mức phạt | khoản 1: cảnh cáo, phạt tiền 20 triệu–200 triệu đồng, cải tạo không giam giữ đến 1 năm, tù 3 tháng–1 năm |
| Loại tội phạm | khoản 1: ít nghiêm trọng (Điều 9) |
| Thời hiệu truy cứu | khoản 1: 05 năm (Điều 29) |
| Người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi | Không chịu trách nhiệm hình sự về tội này (Điều 12) |
| Pháp nhân thương mại | Không thuộc diện chịu trách nhiệm hình sự về tội này (Điều 79) |
Toàn văn Điều 373 Bộ luật Hình sự 2026
Điều 373. Tội từ chối khai báo, từ chối kết luận giám định, định giá tài sản hoặc từ chối cung cấp tài liệu
1. Người làm chứng nếu không thuộc trường hợp quy định tại khoản 2 Điều 20 của Bộ luật này, người giám định, người định giá tài sản, người dịch thuật từ chối khai báo, trốn tránh việc kết luận giám định, định giá tài sản hoặc từ chối cung cấp tài liệu mà không có lý do chính đáng, thì bị phạt cảnh cáo, phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 01 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 01 năm.
2. Người phạm tội còn có thể bị cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm.
Nguồn: văn bản Bộ luật Hình sự được Quốc hội khóa XVI thông qua ngày 20/11/2026.
Điều 373 BLHS 2026 khác gì Điều 383 BLHS 2015?
So với Điều 383 Bộ luật Hình sự 2015 (đã sửa đổi, bổ sung đến năm 2025), Điều 373 có các thay đổi sau:
- Khoản 1: mức phạt “cảnh cáo, phạt cải tạo không giam giữ đến 01 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 01 năm” → “cảnh cáo, phạt tiền từ 20 triệu đồng đến 200 triệu đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 01 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 01 năm”
Dấu hiệu pháp lý của tội từ chối khai báo, từ chối giám định
Chủ thể và hành vi của tội:
- Người làm chứng từ chối khai báo mà không có lý do chính đáng, trừ người thân thích thuộc khoản 2 Điều 20 (ông, bà, cha, mẹ, con, cháu, anh chị em ruột, vợ hoặc chồng của người phạm tội) trong phạm vi điều luật đó cho phép.
- Người giám định, người định giá tài sản trốn tránh việc kết luận giám định, định giá.
- Người dịch thuật từ chối dịch, hoặc những người nêu trên từ chối cung cấp tài liệu.
Hình phạt gồm cảnh cáo, phạt tiền từ 20 triệu đồng đến 200 triệu đồng, cải tạo không giam giữ đến 01 năm hoặc tù từ 03 tháng đến 01 năm; có thể bị cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề từ 01 năm đến 05 năm.
Khung hình phạt tội từ chối khai báo, từ chối giám định theo Điều 373
| Khoản | Mức phạt | Loại tội phạm | Thời hiệu |
|---|---|---|---|
| Khoản 1 | cảnh cáo, phạt tiền 20 triệu–200 triệu đồng, cải tạo không giam giữ đến 1 năm, tù 3 tháng–1 năm | Ít nghiêm trọng | 05 năm |
Câu hỏi thường gặp
Tội từ chối khai báo, từ chối kết luận giám định, định giá tài sản hoặc từ chối cung cấp tài liệu bị phạt bao nhiêu năm tù?
Cảnh cáo, phạt tiền 20 triệu–200 triệu đồng, cải tạo không giam giữ đến 1 năm, tù 3 tháng–1 năm (khoản 1). Mức cụ thể tùy hành vi, hậu quả và tình tiết của từng vụ việc.
Thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự tội từ chối khai báo, từ chối giám định là bao lâu?
05 năm với khoản 1, tính từ ngày tội phạm được thực hiện (Điều 29). Nếu người phạm tội cố tình trốn tránh và đã có quyết định truy nã, thời hiệu được tính lại từ khi người đó ra đầu thú hoặc bị bắt, giữ.
Điều 373 Bộ luật Hình sự 2026 tương ứng điều nào của BLHS 2015?
Điều 383 Bộ luật Hình sự 2015. Từ ngày 01/3/2027, khi dẫn quy định về tội từ chối khai báo, từ chối giám định cần dùng số Điều 373 theo bộ luật mới.
Người thân của bị can có bắt buộc phải làm chứng không?
Người thân thích thuộc khoản 2 Điều 20 không bị xử lý theo Điều 373 khi từ chối khai báo trong phạm vi điều luật đó cho phép. Trường hợp liên quan đến các tội xâm phạm an ninh quốc gia hoặc tội đặc biệt nghiêm trọng thuộc Điều 379 có quy định riêng.
Thế nào là lý do chính đáng để từ chối khai báo?
Đó là lý do khách quan như ốm đau, thiên tai hoặc trường hợp pháp luật cho phép không khai báo. Cơ quan tiến hành tố tụng sẽ xem xét trong từng trường hợp.
Luật sư bào chữa tội từ chối khai báo, từ chối giám định
Trong vụ án từ chối khai báo, từ chối giám định, mỗi tình tiết về hành vi, hậu quả và nhân thân đều có thể làm thay đổi khung hình phạt. Người bị buộc tội có quyền tự bào chữa hoặc nhờ luật sư bào chữa từ khi bị tạm giữ hoặc khởi tố.
Với người bị buộc tội, luật sư bào chữa tội từ chối khai báo, từ chối giám định thường tập trung vào:
- Tư vấn quyền và nghĩa vụ của người làm chứng khi bị triệu tập.
- Xác định trường hợp được miễn nghĩa vụ khai báo theo khoản 2 Điều 20.
- Bào chữa cho người giám định, người định giá trong vụ việc có lý do chính đáng.
Luật sư Trần Duy Huy
Thành viên Liên đoàn Luật sư Việt Nam · Công ty Luật TNHH Luật sư Tối Thượng (VN-LAW.VN)
Nhận bào chữa và bảo vệ quyền lợi bị hại trong các vụ án hình sự tại TP.HCM, Đồng Nai và Tây Ninh. Mỗi vụ việc được đánh giá trên hồ sơ cụ thể, không hứa hẹn trước kết quả.
Văn phòng: 286 Nguyễn Oanh, Gò Vấp, TP.HCM · Xem dịch vụ luật sư hình sự →