Tội xâm phạm quyền khiếu nại, tố cáo được quy định tại Điều 149 Bộ luật Hình sự 2026, thay cho Điều 166 Bộ luật Hình sự 2015, áp dụng từ ngày 01/3/2027. Mức phạt cao nhất là 7 năm tù.
Bài viết dưới đây, Luật sư Trần Duy Huy đối chiếu điều luật cũ và mới, phân tích khung hình phạt và những việc một luật sư bào chữa tội xâm phạm quyền khiếu nại, tố cáo có thể làm cho người bị buộc tội hoặc cho phía bị hại.
Lưu ý về hiệu lực: Bộ luật Hình sự 2026 được Quốc hội thông qua ngày 20/11/2026 và có hiệu lực từ ngày 01/3/2027. Đến hết ngày 28/02/2027, hành vi phạm tội vẫn được xử lý theo Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017, 2025).
| Nội dung | Quy định |
|---|---|
| Điều luật mới | Điều 149 Bộ luật Hình sự 2026 |
| Điều luật cũ tương ứng | Điều 166 Bộ luật Hình sự 2015 |
| Ngày có hiệu lực | 01/3/2027 |
| Mức phạt | khoản 1: cải tạo không giam giữ đến 3 năm, tù 6 tháng–3 năm; khoản 2: tù 2 năm–7 năm |
| Loại tội phạm | khoản 1: ít nghiêm trọng; khoản 2: nghiêm trọng (Điều 9) |
| Thời hiệu truy cứu | khoản 1: 05 năm; khoản 2: 10 năm (Điều 29) |
| Người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi | Không chịu trách nhiệm hình sự về tội này (Điều 12) |
| Pháp nhân thương mại | Không thuộc diện chịu trách nhiệm hình sự về tội này (Điều 79) |
Toàn văn Điều 149 Bộ luật Hình sự 2026
Điều 149. Tội xâm phạm quyền khiếu nại, tố cáo
1. Người nào thực hiện một trong các hành vi sau đây, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm:
a) Dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực hoặc hành vi khác cản trở việc khiếu nại, tố cáo, việc xét và giải quyết khiếu nại, tố cáo hoặc việc xử lý người bị khiếu nại, tố cáo;
b) Lợi dụng chức vụ, quyền hạn cản trở việc thi hành quyết định của cơ quan có thẩm quyền xét và giải quyết khiếu nại, tố cáo gây thiệt hại cho người khiếu nại, tố cáo.
2. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 02 năm đến 07 năm:
a) Có tổ chức;
b) Trả thù người khiếu nại, tố cáo;
c) Lợi dụng chức vụ, quyền hạn thực hiện hành vi quy định tại điểm a khoản 1 Điều này;
d) Dẫn đến biểu tình;
đ) Làm người khiếu nại, tố cáo tự sát.
3. Người phạm tội còn có thể bị cấm đảm nhiệm chức vụ nhất định từ 01 năm đến 05 năm.
Nguồn: văn bản Bộ luật Hình sự được Quốc hội khóa XVI thông qua ngày 20/11/2026.
Điều 149 BLHS 2026 khác gì Điều 166 BLHS 2015?
Nội dung Điều 149 giữ nguyên Điều 166 Bộ luật Hình sự 2015. Thay đổi trực tiếp là số điều, do bộ luật mới sắp xếp lại toàn bộ hệ thống điều luật.
Khung hình phạt tội xâm phạm quyền khiếu nại, tố cáo theo Điều 149
| Khoản | Mức phạt | Loại tội phạm | Thời hiệu |
|---|---|---|---|
| Khoản 1 | cải tạo không giam giữ đến 3 năm, tù 6 tháng–3 năm | Ít nghiêm trọng | 05 năm |
| Khoản 2 | tù 2 năm–7 năm | Nghiêm trọng | 10 năm |
Câu hỏi thường gặp
Tội xâm phạm quyền khiếu nại, tố cáo bị phạt bao nhiêu năm tù?
Khung nhẹ nhất (khoản 1) là cải tạo không giam giữ đến 3 năm, tù 6 tháng–3 năm; mức cao nhất là 7 năm tù (khoản 2). Mức cụ thể tùy hành vi, hậu quả và tình tiết của từng vụ việc.
Thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự tội xâm phạm quyền khiếu nại, tố cáo là bao lâu?
05 năm với khoản 1; 10 năm với khoản 2, tính từ ngày tội phạm được thực hiện (Điều 29). Nếu người phạm tội cố tình trốn tránh và đã có quyết định truy nã, thời hiệu được tính lại từ khi người đó ra đầu thú hoặc bị bắt, giữ.
Điều 149 Bộ luật Hình sự 2026 tương ứng điều nào của BLHS 2015?
Điều 166 Bộ luật Hình sự 2015. Từ ngày 01/3/2027, khi dẫn quy định về tội xâm phạm quyền khiếu nại, tố cáo cần dùng số Điều 149 theo bộ luật mới.
Luật sư bào chữa và bảo vệ bị hại trong vụ án xâm phạm quyền khiếu nại, tố cáo
Kết quả một vụ án xâm phạm quyền khiếu nại, tố cáo phụ thuộc nhiều vào việc chứng cứ được thu thập, đánh giá ra sao ngay từ giai đoạn điều tra. Luật sư có thể tham gia từ khi người bị buộc tội bị tạm giữ hoặc khởi tố.
Với người bị buộc tội, luật sư bào chữa tội xâm phạm quyền khiếu nại, tố cáo thường tập trung vào:
- Gặp người bị tạm giữ, bị can để nắm sự việc; tham gia các buổi lấy lời khai, hỏi cung.
- Nghiên cứu hồ sơ, đánh giá chứng cứ, kết luận giám định, định giá (nếu có).
- Đề nghị xác định đúng tội danh và khung hình phạt khi có căn cứ.
- Thu thập tình tiết giảm nhẹ theo Điều 54, hỗ trợ khắc phục hậu quả.
Với phía bị hại, luật sư bảo vệ bị hại trong vụ án xâm phạm quyền khiếu nại, tố cáo giúp theo dõi tiến độ giải quyết, đề nghị điều tra đúng người, đúng tội, yêu cầu bồi thường thiệt hại về sức khỏe, tính mạng, danh dự (chi phí cứu chữa, thu nhập bị mất, tổn thất tinh thần) và trình bày quan điểm tại phiên tòa.
Luật sư Trần Duy Huy
Thành viên Liên đoàn Luật sư Việt Nam · Công ty Luật TNHH Luật sư Tối Thượng (VN-LAW.VN)
Nhận bào chữa và bảo vệ quyền lợi bị hại trong các vụ án hình sự tại TP.HCM, Đồng Nai và Tây Ninh. Mỗi vụ việc được đánh giá trên hồ sơ cụ thể, không hứa hẹn trước kết quả.
Văn phòng: 286 Nguyễn Oanh, Gò Vấp, TP.HCM · Xem dịch vụ luật sư hình sự →