Nhiều hộ gia đình đang sử dụng đất ổn định hàng chục năm nhưng giấy tờ giao đất từ thời trước đã thất lạc, nên gặp khó khăn khi xin cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (sổ đỏ). Ngày 11/11/2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường trả lời kiến nghị của một công dân ở Bắc Ninh (do báo chí đăng tải) về đúng tình huống này, nêu rõ nguyên tắc xác định đất được giao không đúng thẩm quyền và căn cứ xem xét việc sử dụng đất ổn định khi không còn giấy tờ. Bài viết tóm tắt nội dung trả lời, phân tích Điều 140 Luật Đất đai 2024 và gợi ý cách chuẩn bị hồ sơ.
Lưu ý: phản hồi của Bộ chỉ nêu nguyên tắc pháp lý chung, không thay thế quyết định của cơ quan có thẩm quyền ở địa phương đối với từng hồ sơ cụ thể. Bài viết mang tính tham khảo, bạn nên đối chiếu văn bản gốc và hỏi UBND cấp xã, Văn phòng đăng ký đất đai nơi có đất.
1. Tình huống được hỏi
Theo nội dung báo chí đăng tải:
- Gia đình ông Nguyễn Đăng Huế (Bắc Ninh) sử dụng thửa đất có nguồn gốc do Ban quản lý thôn giao từ năm 1999. Giấy tờ liên quan đến việc giao đất đã bị thất lạc.
- UBND phường đã lập biên bản xác minh nguồn gốc, thời điểm và quá trình sử dụng đất, trong đó làm việc với cán bộ thôn tại thời điểm giao đất và xác định thửa đất được giao cho gia đình ông từ năm 1999. Trên đất có nhà ở, gia đình sử dụng liên tục, ổn định đến nay.
- Hai câu hỏi đặt ra: (1) Khi giấy tờ giao đất đã mất nhưng UBND phường xác minh được qua biên bản làm việc với cán bộ thôn, có xác định được đây là đất giao không đúng thẩm quyền theo Điều 140 Luật Đất đai hay không? (2) Nếu người sử dụng đất không còn giấy tờ, có cam kết về quá trình sử dụng ổn định và UBND phường đã xác minh, thì có được xác định thời điểm và mục đích sử dụng đất dựa trên nội dung kê khai và hiện trạng sử dụng đất, làm căn cứ xét việc sử dụng ổn định và cấp sổ đỏ hay không?
2. Bộ Nông nghiệp và Môi trường trả lời thế nào?
2.1. Xác định đất giao không đúng thẩm quyền khi không còn giấy tờ giao đất
- Việc xác định có thuộc trường hợp giao đất không đúng thẩm quyền theo Điều 140 hay không phải căn cứ quy định pháp luật về thẩm quyền giao đất tại thời điểm giao đất và hồ sơ, tài liệu cụ thể của trường hợp sử dụng đất.
- Khi không còn giấy tờ giao đất, cơ quan thực hiện thủ tục cần căn cứ hồ sơ, tài liệu lưu trữ và các thông tin có liên quan để xác định nguồn gốc, thời điểm, cơ quan hoặc tổ chức thực hiện việc giao đất, mục đích sử dụng đất và quá trình sử dụng đất, rồi đối chiếu với pháp luật đất đai tại thời điểm giao để xem xét áp dụng Điều 140.
2.2. Căn cứ xem xét việc sử dụng đất ổn định
Theo Nghị định 151/2025/NĐ-CP (Phụ lục I), việc xác định đất sử dụng ổn định được thực hiện theo hai bước:
- Ưu tiên dựa trên các giấy tờ, thông tin được liệt kê ở nội dung (ii).
- Nếu không có các giấy tờ, thông tin đó, thì theo nội dung (iii): thời điểm bắt đầu sử dụng đất và mục đích sử dụng đất được xác định trên cơ sở nội dung kê khai của người sử dụng đất và hiện trạng sử dụng đất.
2.3. Lưu ý quan trọng của Bộ
Việc xác định thời điểm và mục đích sử dụng đất theo nội dung (iii) chỉ là căn cứ để xem xét việc sử dụng đất ổn định. Nó không thay thế việc xem xét nguồn gốc sử dụng đất, việc xác định trường hợp giao đất không đúng thẩm quyền và việc đáp ứng đầy đủ các điều kiện cấp Giấy chứng nhận theo Điều 140 Luật Đất đai. Nói cách khác, kê khai và hiện trạng giúp chứng minh “thời điểm” và “ổn định”, nhưng cơ quan thực hiện thủ tục vẫn phải đối chiếu đầy đủ các điều kiện khác.
3. Điều 140 Luật Đất đai 2024 quy định gì?
Điều 140 điều chỉnh việc cấp Giấy chứng nhận cho hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất được giao không đúng thẩm quyền. Dựa trên các phản hồi của Bộ được báo chí đăng tải, nội dung được phân theo mốc thời gian như sau:
| Mốc thời gian | Nội dung theo các phản hồi của Bộ |
|---|---|
| Đất sử dụng ổn định trước 15/10/1993 | Nay được UBND cấp xã xác nhận không có tranh chấp thì được cấp Giấy chứng nhận đối với diện tích đã được giao theo quy định tại khoản 2 và khoản 6 Điều 138 (theo phản hồi ngày 11/11/2026) |
| Từ 15/10/1993 đến trước 01/7/2004 | Đất sử dụng ổn định, được UBND cấp xã xác nhận không có tranh chấp thì được xem xét cấp Giấy chứng nhận (theo phản hồi của Bộ trước đó) |
| Từ 01/7/2004 đến trước 01/7/2014 | Được xem xét cấp khi sử dụng ổn định, UBND cấp xã xác nhận không có tranh chấp và đáp ứng các điều kiện khác của khoản 3 Điều 140 |
| Từ 01/7/2014 trở về sau | Về nguyên tắc Nhà nước không cấp Giấy chứng nhận đối với đất giao, cho thuê không đúng thẩm quyền, trừ trường hợp quy định tại khoản 4 (như đất được giao đến trước ngày Luật có hiệu lực, được xã xác nhận không tranh chấp, phù hợp quy hoạch và người sử dụng đất có giấy tờ chứng minh theo luật định) |
Các điểm khác:
- Thẩm quyền cấp lần đầu: UBND cấp xã là cơ quan có thẩm quyền cấp Giấy chứng nhận lần đầu cho hộ gia đình, cá nhân thuộc Điều 140.
- Việc giao đất trái thẩm quyền là vi phạm của cơ quan nhà nước, không phải vi phạm của người sử dụng đất, nên không xử phạt vi phạm hành chính đối với người sử dụng đất vì lý do này. Việc xây nhà ở trên đất ở được giao trái thẩm quyền cũng không phải hành vi sử dụng đất sai mục đích (theo phản hồi của Bộ năm 2026).
- Hướng dẫn chi tiết: khoản 7 Điều 140 giao Chính phủ quy định chi tiết; các văn bản liên quan gồm Nghị định 101/2024/NĐ-CP, Nghị định 151/2025/NĐ-CP và Nghị định 226/2025/NĐ-CP.
Lưu ý về cách đánh số khoản: các phản hồi của Bộ được báo chí tóm tắt ở các thời điểm khác nhau, việc nêu số khoản không hoàn toàn thống nhất giữa các bài (đặc biệt ở các mốc trước năm 2004). Bạn nên đối chiếu trực tiếp văn bản Luật Đất đai 2024 khi cần dẫn khoản cụ thể.
Với trường hợp trong tình huống trên (giao năm 1999), thửa đất thuộc nhóm mốc từ 15/10/1993 đến trước 01/7/2004. Việc cuối cùng có được cấp sổ đỏ hay không phụ thuộc vào hồ sơ và đánh giá của cơ quan có thẩm quyền.
4. Gợi ý cách chuẩn bị khi đã thất lạc giấy tờ giao đất
Dựa trên nguyên tắc Bộ nêu, người sử dụng đất có thể:
- Xác định thông tin cốt lõi: ai giao đất (cơ quan, tổ chức, cá nhân), vào thời điểm nào, mục đích sử dụng, diện tích và vị trí. Đây là những yếu tố cơ quan sẽ phải xác định.
- Thu thập tài liệu thay thế để chứng minh nguồn gốc và quá trình sử dụng: ví dụ hồ sơ địa chính, sổ mục kê, bản đồ, biên lai nộp thuế, nộp tiền liên quan thửa đất, giấy tờ về nhà ở, hợp đồng điện nước, xác nhận của người từng quản lý hoặc người cùng thời điểm. Danh sách này mang tính gợi ý, tài liệu nào được chấp nhận phụ thuộc quy định và hướng dẫn tại địa phương.
- Kê khai trung thực thời điểm bắt đầu sử dụng và mục đích sử dụng đất, làm căn cứ theo nội dung (iii) khi không có giấy tờ.
- Làm văn bản cam kết về quá trình sử dụng đất ổn định. Nội dung cam kết phải đúng sự thật, vì cam kết sai có thể bị xử lý.
- Đề nghị UBND cấp xã xác minh và xác nhận: nguồn gốc, quá trình sử dụng, tình trạng tranh chấp, sự phù hợp với quy hoạch.
- Nộp hồ sơ đăng ký cấp Giấy chứng nhận theo hướng dẫn của cơ quan tiếp nhận ở địa phương, và tìm hiểu nghĩa vụ tài chính phát sinh (nếu có) cho từng trường hợp.
5. Những lưu ý và rủi ro
- Mất giấy tờ giao đất khác với mất sổ đỏ. Nếu đã được cấp sổ đỏ rồi mới thất lạc thì thực hiện thủ tục cấp lại, không áp dụng Điều 140.
- Không phải mọi trường hợp đều được cấp. Điều kiện về thời điểm, tình trạng tranh chấp, quy hoạch, giấy tờ chứng minh (với đất giao từ sau 01/7/2014) vẫn phải được đáp ứng.
- Tranh chấp và quy hoạch là hai yếu tố hay gây vướng. Nếu thửa đất đang tranh chấp hoặc nằm trong quy hoạch không phù hợp, việc cấp sổ có thể bị từ chối hoặc hoãn.
- Biên bản xác minh của xã rất quan trọng nhưng không tự động quyết định kết quả; cơ quan thực hiện thủ tục vẫn phải đối chiếu đầy đủ điều kiện theo luật.
- Vụ việc cụ thể thuộc thẩm quyền địa phương. Phản hồi của Bộ chỉ nêu nguyên tắc, nên nếu hồ sơ bị từ chối, người dân có thể đề nghị giải thích bằng văn bản, khiếu nại theo quy định hoặc nhờ tư vấn pháp lý.
Kết luận
Theo hướng dẫn của Bộ Nông nghiệp và Môi trường ngày 11/11/2026, mất giấy tờ giao đất không đương nhiên khiến người dân mất cơ hội được cấp sổ đỏ. Cơ quan có thẩm quyền sẽ căn cứ thẩm quyền giao đất tại thời điểm giao, hồ sơ lưu trữ, nội dung kê khai và hiện trạng sử dụng đất để xem xét, nhưng vẫn phải đối chiếu đầy đủ các điều kiện tại Điều 140 Luật Đất đai 2024. Nếu bạn đang gặp tình huống tương tự, hãy chuẩn bị chứng cứ về nguồn gốc và quá trình sử dụng đất, làm việc với UBND cấp xã và hỏi ý kiến luật sư khi cần. Để được tư vấn chi tiết về hồ sơ, hãy liên hệ 0369 151515 để được tư vấn chi tiết.
Mọi thông tin trong bài viết đều được tham vấn chuyên môn bởi Luật sư Trần Duy Huy. Nếu bạn đang gặp vướng mắc về đất đai, di chúc – thừa kế, ly hôn – quyền nuôi con hoặc các vụ án hình sự, hãy liên hệ ngay để được hỗ trợ kịp thời:
LUẬT SƯ TRẦN DUY HUY
Hotline: 0369151515
Địa chỉ: 286 Nguyễn Oanh, Gò Vấp, Hồ Chí Minh