Được. Người lập di chúc có quyền sửa đổi, bổ sung, thay thế hoặc hủy bỏ di chúc đã lập vào bất cứ lúc nào khi còn sống, kể cả di chúc đã công chứng. Khi có nhiều bản di chúc về cùng một tài sản, chỉ bản lập sau cùng có hiệu lực.
Tuy vậy, việc sửa phải đúng hình thức thì mới có giá trị. Bài viết dưới đây, Luật sư Trần Duy Huy phân tích cách sửa đúng, các lỗi hay gặp và cách xác định bản di chúc nào được áp dụng. Nếu bạn cần soạn hoặc rà soát di chúc, có thể tham khảo dịch vụ luật sư tư vấn lập và sửa di chúc.
Sửa di chúc đã lập: pháp luật cho phép những gì?
Khoản 1 Điều 640 Bộ luật Dân sự 2015 (BLDS) quy định người lập di chúc có thể sửa đổi, bổ sung, thay thế, hủy bỏ di chúc đã lập vào bất cứ lúc nào. Lý do là di chúc chỉ có hiệu lực từ thời điểm mở thừa kế, tức khi người lập di chúc chết (khoản 1 Điều 643 BLDS). Trước thời điểm đó, di chúc chưa tạo ra quyền gì cho người được hưởng.
Bốn cách thay đổi này có hậu quả khác nhau:
| Cách thay đổi | Nghĩa là | Hậu quả pháp lý |
|---|---|---|
| Sửa đổi | Thay một phần nội dung (đổi người hưởng, đổi tỷ lệ) | Phần sửa thay cho phần cũ, phần còn lại giữ nguyên |
| Bổ sung | Thêm nội dung mới (thêm tài sản, thêm người) | Di chúc cũ và phần bổ sung có hiệu lực như nhau; phần nào mâu thuẫn thì chỉ phần bổ sung có hiệu lực (khoản 2 Điều 640) |
| Thay thế | Lập di chúc mới thay toàn bộ di chúc cũ | Di chúc trước bị hủy bỏ (khoản 3 Điều 640) |
| Hủy bỏ | Bỏ di chúc, không lập bản mới | Tài sản sẽ chia theo pháp luật nếu không có di chúc khác |
Chỉ chính người lập di chúc mới có quyền thay đổi. Con cái, vợ hoặc chồng, hay người được hưởng di sản không có quyền tự sửa di chúc của người khác. Tự ý sửa chữa, hủy, che giấu di chúc còn có thể khiến người đó không được quyền hưởng di sản (điểm d khoản 1 Điều 621 BLDS).
Sửa di chúc phải theo hình thức nào?
Văn bản sửa đổi, bổ sung hay di chúc thay thế bản chất cũng là một di chúc. Vì vậy, nó phải đáp ứng đủ điều kiện của di chúc hợp pháp tại Điều 630 BLDS: người lập minh mẫn, sáng suốt, không bị lừa dối, đe dọa, cưỡng ép; nội dung không vi phạm điều cấm, không trái đạo đức xã hội; hình thức đúng quy định.
Di chúc viết tay
Nếu di chúc ban đầu là di chúc tự viết tay không có người làm chứng, phần sửa đổi cũng nên được tự tay viết và ký (Điều 633 BLDS). Không nên gạch xóa, viết chèn vào bản cũ. Theo khoản 2 Điều 631 BLDS, di chúc không được viết tắt hoặc viết bằng ký hiệu; nếu có tẩy xóa, sửa chữa thì người lập di chúc hoặc người làm chứng phải ký tên bên cạnh chỗ tẩy xóa, sửa chữa. Cách an toàn hơn là lập một bản di chúc mới, ghi rõ ngày lập và nêu rõ bản này thay thế bản trước.
Di chúc đã công chứng, chứng thực
Di chúc đã công chứng vẫn sửa được. Người lập di chúc có thể yêu cầu công chứng việc sửa đổi, bổ sung, hủy bỏ di chúc, hoặc lập di chúc mới ở bất kỳ hình thức hợp pháp nào. Pháp luật không bắt buộc di chúc sau phải cùng hình thức với di chúc trước. Một di chúc tự viết tay hợp pháp lập sau vẫn có thể thay thế di chúc đã công chứng lập trước.
Thực tế, nếu bản cũ đã công chứng, nên công chứng cả bản mới. Hình thức công chứng giúp chứng minh người lập di chúc minh mẫn, tự nguyện tại thời điểm sửa, hạn chế tranh chấp về sau. Nếu di chúc cũ đang được gửi giữ tại tổ chức hành nghề công chứng, nên báo cho nơi gửi giữ biết việc đã có di chúc mới.
Bạn có thể xem thêm khi nào tự viết di chúc tại nhà nhờ người thân làm chứng có giá trị pháp lý.
Có nhiều bản di chúc thì bản nào có hiệu lực?
Khoản 5 Điều 643 BLDS quy định: khi một người để lại nhiều bản di chúc đối với một tài sản thì chỉ bản di chúc sau cùng có hiệu lực. Từ quy định này, có thể rút ra mấy nguyên tắc:
- Cùng một tài sản: bản lập sau cùng (theo ngày, tháng, năm ghi trên di chúc) được áp dụng.
- Tài sản khác nhau: các bản di chúc có thể cùng có hiệu lực, mỗi bản áp dụng cho tài sản mà nó định đoạt.
- Bản sau không hợp pháp: nếu di chúc sau cùng bị vô hiệu (ví dụ người lập không còn minh mẫn, sai hình thức), không thể dùng nó để “xóa” bản trước. Khi đó Tòa án sẽ xem xét bản trước có còn hiệu lực hay không, tùy chứng cứ.
- Không ghi ngày: di chúc phải ghi ngày, tháng, năm lập (khoản 1 Điều 631 BLDS). Thiếu ngày lập sẽ rất khó xác định bản nào là bản sau cùng và dễ phát sinh tranh chấp.
Dù sửa bao nhiêu lần, di chúc vẫn không thể gạt bỏ phần của những người thân được pháp luật bảo vệ (con chưa thành niên, cha, mẹ, vợ, chồng, con thành niên không có khả năng lao động). Chi tiết xem bài người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc.
Những lỗi thường gặp khi tự sửa di chúc
Trong các hồ sơ tranh chấp thừa kế, tranh cãi thường không nằm ở quyền sửa, mà ở cách sửa:
- Gạch xóa, viết thêm vào bản cũ mà không ký bên cạnh, khiến các bên cãi nhau đâu là ý chí thật.
- Lập bản mới nhưng không nói rõ thay thế toàn bộ hay chỉ một phần bản cũ, dẫn đến hai bản chồng lấn.
- Sửa khi sức khỏe đã suy kiệt, không có giấy tờ chứng minh minh mẫn, dễ bị yêu cầu tuyên vô hiệu. Xem thêm bài di chúc lập trên giường bệnh.
- Định đoạt cả phần tài sản của vợ hoặc chồng, ví dụ nhà đứng tên chung hai vợ chồng. Mỗi người chỉ được định đoạt phần của mình.
- Hủy bản cũ bằng cách xé bỏ nhưng bản cũ đã có bản sao lưu tại tổ chức công chứng hoặc người khác đang giữ, gây nhầm lẫn khi mở thừa kế.
Câu hỏi thường gặp
Sửa di chúc có cần báo cho người được hưởng trong di chúc cũ không?
Không. Theo Điều 640 BLDS, việc sửa đổi, thay thế hay hủy di chúc là quyền của người lập di chúc. Pháp luật không yêu cầu phải thông báo hay xin ý kiến người được hưởng theo bản cũ.
Di chúc công chứng có thể bị thay bằng di chúc viết tay không?
Có, nếu di chúc viết tay lập sau và hợp pháp. Pháp luật không xếp hạng giá trị giữa các hình thức di chúc. Tuy nhiên, di chúc viết tay dễ bị tranh chấp về chữ viết và sự minh mẫn hơn, nên cần thận trọng.
Vợ chồng lập di chúc cho con, một người muốn sửa thì sao?
Mỗi người có quyền sửa di chúc đối với phần tài sản của mình. Người này không thể tự ý sửa phần tài sản thuộc về người kia. Nếu muốn thay đổi cách định đoạt tài sản chung, tốt nhất hai vợ chồng cùng lập lại văn bản mới.
Người lập di chúc mất rồi, con cái có được sửa di chúc không?
Không. Sau khi người lập di chúc mất, không ai có quyền sửa di chúc. Những người thừa kế chỉ có thể thỏa thuận cách phân chia di sản, hoặc yêu cầu Tòa án tuyên di chúc vô hiệu nếu có căn cứ.
Luật sư Trần Duy Huy hỗ trợ sửa đổi, lập lại di chúc
Sửa di chúc đã lập là quyền của bạn, nhưng một lần sửa thiếu cẩn thận có thể khiến cả bản cũ lẫn bản mới cùng bị tranh chấp. Luật sư Trần Duy Huy, thành viên Đoàn Luật sư TP Đồng Nai, hỗ trợ rà soát di chúc hiện có, soạn văn bản sửa đổi hoặc di chúc thay thế rõ ràng, và đồng hành khi công chứng.
Bạn có thể xem dịch vụ luật sư tư vấn lập và sửa di chúc hoặc liên hệ hotline/Zalo 0369 15 15 15. Văn phòng: Công ty Luật TNHH Luật sư Tối Thượng (VN-LAW.VN), 286 Nguyễn Oanh, Gò Vấp, TP.HCM.
1 bình luận về “Sửa di chúc đã lập được không? Bản nào có hiệu lực”