Tự viết di chúc tại nhà: nhờ người thân làm chứng có giá trị pháp lý không?

22/06/2026

// Tác giả

Cao Kỳ

⚠️  Tình huống thực tế:

Bà Nguyễn Thị M, 72 tuổi, muốn lập di chúc để lại căn nhà cho người con gái út đã chăm sóc mình nhiều năm. Bà tự viết di chúc ở nhà và nhờ anh trai ruột cùng con rể làm chứng. Liệu bản di chúc này có được pháp luật công nhận không? Câu trả lời phụ thuộc vào đúng một quy định pháp luật mà hầu hết người dân chưa biết rõ.

Di chúc là văn bản thể hiện ý chí cuối cùng của một người về việc phân chia tài sản sau khi qua đời. Rất nhiều gia đình Việt Nam chọn cách tự viết di chúc tại nhà để tiết kiệm thời gian và chi phí công chứng. Tuy nhiên, việc nhờ ai làm chứng lại là yếu tố quyết định tới giá trị pháp lý của bản di chúc đó. Bài viết này phân tích toàn diện theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015.

I. Di Chúc Tự Viết Tại Nhà Là Gì? Pháp Luật Có Công Nhận Không?

Theo khoản 1 Điều 624 Bộ luật Dân sự 2015, di chúc là “sự thể hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết”. Đây là quyền pháp lý cơ bản của mỗi công dân, pháp luật tôn trọng tự do ý chí của người lập di chúc.

Di chúc không bắt buộc phải công chứng hay chứng thực. Theo Điều 628 BLDS 2015, di chúc bằng văn bản có 04 hình thức, trong đó có loại không qua công chứng, vẫn có đầy đủ giá trị pháp lý nếu đáp ứng đúng điều kiện luật định.

Bốn hình thức di chúc bằng văn bản theo Điều 628 BLDS 2015

Hình thứcYêu cầuCần công chứng?
1. Không có người làm chứngNgười lập TỰ VIẾT TAY và kýKhông
2. Có người làm chứngNhờ người khác viết/đánh máy + ít nhất 2 người làm chứngKhông
3. Có công chứngLập tại tổ chức hành nghề công chứngCó (bắt buộc)
4. Có chứng thựcLập tại UBND cấp xãCó (bắt buộc)

II. Khi Nào Di Chúc Tự Viết Cần Người Làm Chứng?

Đây là điểm quan trọng nhất mà nhiều người thường nhầm lẫn. Pháp luật phân biệt rõ 02 trường hợp:

Trường hợp 1: KHÔNG cần người làm chứng

✅  Điều kiện:
• Người lập di chúc TỰ TAY viết toàn bộ nội dung (viết tay, không đánh máy)
• Tự ký hoặc điểm chỉ vào bản di chúc
• Đánh số thứ tự từng trang và ký/điểm chỉ từng trang (nếu nhiều trang)→ Loại di chúc này không cần ai làm chứng và vẫn có đầy đủ hiệu lực pháp lý theo Điều 631 BLDS 2015.

Trường hợp 2: BẮT BUỘC phải có ít nhất 2 người làm chứng

⚠️  Khi nào bắt buộc có người làm chứng?
• Người lập di chúc nhờ người khác VIẾT HỘ nội dung
• Người lập di chúc nhờ người khác ĐÁNH MÁY nội dung (dù tự đánh máy hay nhờ người khác đánh)
• Tóm lại: Bất kỳ khi nào chữ trong di chúc không phải do chính tay người lập di chúc viết→ Theo Điều 634 BLDS 2015: phải có ít nhất 02 người làm chứng hợp lệ. Thiếu một người hoặc sai tư cách, di chúc có nguy cơ bị tuyên VÔ HIỆU.

III. Người Thân Có Được Làm Chứng Di Chúc Không?

Đây là câu hỏi trọng tâm của bài viết. Điều 632 BLDS 2015 quy định rõ ràng những ai KHÔNG được làm chứng cho di chúc. Hầu hết người thân trong gia đình đều rơi vào diện bị loại trừ này.

Những người KHÔNG được làm chứng di chúc (Điều 632 BLDS 2015)

Đối tượng bị loại trừLý do pháp lý
Người thừa kế theo di chúc (được nhận tài sản)Có lợi ích trực tiếp từ nội dung di chúc
Người thừa kế theo pháp luật (vợ/chồng, con, cha mẹ, anh chị em ruột…)Có thể hưởng lợi gián tiếp hoặc trực tiếp
Người có quyền, nghĩa vụ tài sản liên quan đến di chúcXung đột lợi ích tiềm ẩn
Người chưa thành niên (dưới 18 tuổi)Chưa đủ năng lực pháp lý đầy đủ
Người mất năng lực hành vi dân sựKhông đủ nhận thức để làm chứng
Người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành viThiếu năng lực nhận thức đầy đủ

Phân tích cụ thể: Người thân nào được — không được làm chứng?

Người thânCó được làm chứng?Lý do
Vợ hoặc chồng❌ Không đượcThuộc hàng thừa kế thứ nhất
Con ruột, con nuôi❌ Không đượcThuộc hàng thừa kế thứ nhất
Cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi❌ Không đượcThuộc hàng thừa kế thứ nhất
Anh, chị, em ruột❌ Không đượcThuộc hàng thừa kế thứ hai
Ông nội/ngoại, bà nội/ngoại❌ Không đượcThuộc hàng thừa kế thứ hai
Cô, dì, chú, bác, cậu❌ Không đượcThuộc hàng thừa kế thứ ba
Con rể, con dâu (không được nhận tài sản)⚠️ Cần xem xétNếu không phải thừa kế & không có quyền/nghĩa vụ tài sản liên quan thì được
Họ hàng xa không trong hàng thừa kế và không liên quan tài sản✅ ĐượcKhông có lợi ích liên quan đến di chúc
Hàng xóm, bạn bè, đồng nghiệp (đủ 18 tuổi, đủ năng lực)✅ ĐượcLà người làm chứng phù hợp nhất
💡  Kết luận ngắn gọn: Phần lớn người thân trong gia đình KHÔNG đủ tư cách làm chứng di chúc vì họ thuộc hàng thừa kế theo pháp luật. Nếu cố tình nhờ những người này làm chứng, di chúc có nguy cơ bị Tòa án tuyên vô hiệu toàn bộ.

IV. Điều Kiện Để Di Chúc Tự Viết Có Giá Trị Pháp Lý

Theo Điều 630 BLDS 2015, một di chúc (kể cả không công chứng) phải đáp ứng đồng thời các điều kiện sau:

1. Điều kiện về chủ thể người lập di chúc

  • Từ đủ 18 tuổi trở lên và có đầy đủ năng lực hành vi dân sự
  • Minh mẫn, sáng suốt tại thời điểm lập di chúc (không bệnh tâm thần, không say rượu…)
  • Hoàn toàn tự nguyện: không bị lừa dối, đe dọa, cưỡng ép bởi bất kỳ ai

2. Điều kiện về nội dung di chúc

  • Không vi phạm điều cấm của pháp luật
  • Không trái đạo đức xã hội
  • Nội dung rõ ràng, xác định được người thừa kế và tài sản để lại

3. Điều kiện về hình thức (Điều 631 BLDS 2015)

Nội dung bắt buộc phải có trong di chúcLưu ý quan trọng
Ngày, tháng, năm lập di chúcGhi rõ, không viết tắt
Họ tên và nơi cư trú của người lập di chúcĐúng với CCCD/hộ khẩu
Họ tên người/cơ quan/tổ chức được hưởng di sảnGhi đầy đủ, không viết tắt
Mô tả di sản để lại và nơi có di sảnRõ ràng, đủ xác định tài sản
Chữ ký hoặc điểm chỉ của người lập di chúcBắt buộc có ở mỗi trang
Ký tên bên cạnh chỗ tẩy xóa, sửa chữa (nếu có)Không được xóa trắng rồi viết lại

V. Rủi Ro Pháp Lý Khi Nhờ Người Thân Làm Chứng Sai Quy Định

Trong thực tiễn xét xử tại Tòa án, di chúc bị tuyên vô hiệu do lỗi về người làm chứng là trường hợp rất phổ biến. Hậu quả pháp lý nghiêm trọng như sau:

❌  Hậu quả khi di chúc bị tuyên vô hiệu:
• Di sản được chia theo pháp luật (theo hàng thừa kế) — không theo ý nguyện người quá cố•       Người được người quá cố tin tưởng giao thừa kế có thể không nhận được gì
• Phát sinh tranh chấp gia đình kéo dài, tốn kém chi phí kiện tụng
• Với bất động sản, thủ tục khai nhận di sản bị đình trệ, nguy cơ tẩu tán tài sản
• Tình cảm, đoàn kết gia đình bị tổn hại nghiêm trọng

VI. Giải Pháp An Toàn Để Di Chúc Có Hiệu Lực Bền Vững

Dưới đây là các phương án từ đơn giản đến an toàn nhất, phù hợp với từng hoàn cảnh:

Phương án 1: Tự viết tay và tự ký — không cần ai làm chứng

✅  Phù hợp khi:
• Bạn có thể tự viết toàn bộ nội dung bằng tay
• Sức khỏe và nhận thức hoàn toàn bình thường
• Nội dung di chúc đơn giản, rõ ràng→ Đây là cách đơn giản nhất và an toàn pháp lý nếu thực hiện đúng theo Điều 631.

Phương án 2: Di chúc có người làm chứng hợp lệ

⚠️  Yêu cầu bắt buộc nếu nhờ người khác viết hộ:
• Ít nhất 02 người làm chứng — KHÔNG phải người thừa kế hoặc liên quan tài sản
• Người làm chứng phải từ đủ 18 tuổi, đủ năng lực hành vi dân sự
• Người lập di chúc ký/điểm chỉ trước mặt người làm chứng
• Người làm chứng ký xác nhận vào bản di chúc→ Gợi ý: Chọn hàng xóm, đồng nghiệp, bạn bè không có quyền lợi liên quan.

Phương án 3: Công chứng hoặc chứng thực di chúc — An toàn tuyệt đối

✨  Nên công chứng/chứng thực khi:
• Di sản là bất động sản có giá trị lớn (nhà đất, đất thổ cư)
• Gia đình có nhiều người thừa kế, nguy cơ tranh chấp cao
• Người lập di chúc tuổi cao, sức khỏe yếu
• Tài sản phức tạp (cổ phần, tài khoản ngân hàng, nhiều loại tài sản)
• Muốn bảo vệ tối đa ý nguyện của mình trước mọi khả năng bị phản bác→ Công chứng viên sẽ kiểm tra năng lực hành vi, ý chí tự nguyện và xác nhận nội dung. Công chứng không bắt buộc nhưng là lựa chọn an toàn nhất.

⚖️  LỜI KHUYÊN TỪ LUẬT SƯ:
Di chúc là văn bản pháp lý quan trọng nhất trong cuộc đời một người, nó quyết định tài sản của bạn sẽ đến tay ai. Một sai sót nhỏ về hình thức, đặc biệt là việc nhờ nhầm người làm chứng, có thể xóa bỏ hoàn toàn ý nguyện của bạn sau khi mất. Nguyên tắc đơn giản để nhớ:
•  Tự viết tay → Không cần người làm chứng → Ký tên/điểm chỉ từng trang
• Nhờ viết hộ/đánh máy → Bắt buộc ≥ 2 người làm chứng → KHÔNG được là người thân trong hàng thừa kế
• Tài sản lớn, gia đình phức tạp → Hãy đến văn phòng công chứng. Phí công chứng di chúc rất thấp so với rủi ro tranh chấp hàng chục năm. 
Nếu bạn cần hỗ trợ soạn thảo di chúc đúng pháp luật hoặc tư vấn về thừa kế, hãy liên hệ ngay với chúng tôi để được luật sư tư vấn trực tiếp và bảo vệ quyền lợi tối đa. Hotline: 0369 151515 

Kiểm duyệt nội dung: Luật sư Trần Duy Huy – thành viên Liên đoàn Luật sư Việt Nam, Giám đốc Công ty Luật TNHH Luật sư Tối Thượng (VN-LAW.VN).
Bài viết mang tính tham khảo theo quy định pháp luật tại thời điểm đăng. Để được tư vấn cho trường hợp cụ thể, vui lòng liên hệ 0369 15 15 15.

Viết một bình luận

GỌI GẤP GỌI GẤP Zalo Zalo