Việc xác định đầy đủ người thừa kế theo pháp luật là bước quan trọng trong thủ tục khai nhận di sản, phân chia di sản thừa kế và giải quyết tranh chấp thừa kế nhà đất. Chỉ cần bỏ sót một người thừa kế, văn bản khai nhận di sản có thể bị hủy bỏ hoặc phát sinh tranh chấp kéo dài nhiều năm.
Vậy ai là người được hưởng thừa kế theo pháp luật? Làm thế nào để xác định đầy đủ những người có quyền hưởng di sản? Bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015.
Thừa kế theo pháp luật là gì?
Theo Điều 649 Bộ luật Dân sự 2015:
“Thừa kế theo pháp luật là thừa kế theo hàng thừa kế, điều kiện và trình tự thừa kế do pháp luật quy định.”
Khác với thừa kế theo di chúc, việc phân chia di sản theo pháp luật được thực hiện dựa trên các quy định của Bộ luật Dân sự về hàng thừa kế và thứ tự hưởng di sản.
Những trường hợp áp dụng thừa kế theo pháp luật
Điều 650 Bộ luật Dân sự 2015 quy định các trường hợp thừa kế theo pháp luật, gồm:
– Không có di chúc;
– Di chúc không hợp pháp;
– Người được chỉ định hưởng di sản chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người lập di chúc;
– Cơ quan, tổ chức được hưởng di sản không còn tồn tại vào thời điểm mở thừa kế;
– Người được chỉ định hưởng di sản từ chối nhận di sản;
– Người được chỉ định hưởng di sản không có quyền hưởng di sản.
Trong các trường hợp trên, việc xác định đầy đủ người thừa kế theo pháp luật là yêu cầu bắt buộc trước khi chia di sản.
AI là người thừa kế theo pháp luật?
Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015 quy định ba hàng thừa kế.
(1) HÀNG THỪA KẾ THỨ NHẤT
Khoản 1 Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015 quy định:
“Hàng thừa kế thứ nhất gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết.”
Đây là hàng thừa kế được ưu tiên hưởng di sản đầu tiên.
Ví dụ:
Ông A chết không để lại di chúc. Ông A có vợ; 02 người con và cha ruột còn sống. Trong trường hợp này, những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất gồm:
– Vợ;
– Cha ruột;
– Hai người con.
Bốn người nêu trên được hưởng phần di sản bằng nhau.
(2) HÀNG THỪA KẾ THỨ HAI
Khoản 1 Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015 quy định:
“Hàng thừa kế thứ hai gồm: ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại, anh ruột, chị ruột, em ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại.”
Hàng thừa kế thứ hai chỉ được hưởng di sản khi không còn ai thuộc hàng thừa kế thứ nhất hoặc tất cả những người thuộc hàng thứ nhất đều không có quyền hưởng hoặc từ chối nhận di sản.
(3) HÀNG THỪA KẾ THỨ BA
Khoản 1 Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015 quy định:
“Hàng thừa kế thứ ba gồm: cụ nội, cụ ngoại của người chết; bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột; chắt ruột của người chết.”
Tương tự, hàng thừa kế thứ ba chỉ được xem xét khi không còn người thuộc hàng thứ nhất và hàng thứ hai.
Cách xác định đầy đủ người thừa kế theo pháp luật
BƯỚC 1: XÁC ĐỊNH NGƯỜI ĐỂ LẠI DI SẢN
Trước hết cần xác định chính xác:
– Người chết là ai;
– Thời điểm chết;
– Tài sản để lại là gì.
Các giấy tờ thường được sử dụng gồm:
– Giấy chứng tử;
– Trích lục khai tử;
– Giấy tờ nhà đất;
– Giấy tờ sở hữu tài sản khác.
Đây là cơ sở để xác định thời điểm mở thừa kế theo Điều 611 Bộ luật Dân sự 2015.
BƯỚC 2: XÁC ĐỊNH TÌNH TRẠNG HÔN NHÂN
Cần kiểm tra:
– Người chết có vợ hoặc chồng hợp pháp hay không;
– Có ly hôn trước khi chết hay không;
– Có đăng ký kết hôn hay không.
Các giấy tờ thường được sử dụng:
– Giấy đăng ký kết hôn;
– Bản án ly hôn;
– Quyết định công nhận thuận tình ly hôn.
Nhiều tranh chấp phát sinh do bỏ sót người vợ hoặc chồng hợp pháp của người chết.
BƯỚC 3: XÁC ĐỊNH TOÀN BỘ CON CỦA NGƯỜI CHẾT
Đây là bước thường xảy ra sai sót nhất.
Cần rà soát đầy đủ:
– Con đẻ;
– Con nuôi hợp pháp;
– Con sinh trước hôn nhân;
– Con sinh trong hôn nhân;
– Con được nhận cha mẹ con theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền.
Các giấy tờ cần kiểm tra gồm:
– Giấy khai sinh;
– Quyết định công nhận nuôi con nuôi;
– Quyết định xác nhận quan hệ cha mẹ con;
– Bản án của Tòa án.
Việc bỏ sót một người con có thể dẫn đến toàn bộ thủ tục khai nhận di sản bị vô hiệu.
BƯỚC 4: XÁC ĐỊNH CHA MẸ CỦA NGƯỜI CHẾT
Nếu cha hoặc mẹ của người chết còn sống tại thời điểm mở thừa kế thì họ thuộc hàng thừa kế thứ nhất.
Do đó cần xác minh:
– Cha đẻ;
– Mẹ đẻ;
– Cha nuôi;
– Mẹ nuôi.
Đồng thời thu thập:
– Giấy khai sinh;
– Giấy chứng tử (nếu đã chết);
– Hồ sơ hộ tịch liên quan.
Thừa kế thế vị có phải xác định hay không?
Có. Điều 652 Bộ luật Dân sự 2015 quy định về thừa kế thế vị.
Theo đó:
– Nếu con của người chết chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người để lại di sản;
– Thì cháu được hưởng phần di sản mà cha hoặc mẹ của cháu đáng lẽ được hưởng.
Ví dụ: Ông A có hai người con là B và C. B chết trước ông A và có hai người con là D và E. Khi ông A chết:
– C được hưởng một phần di sản;
– D và E được hưởng phần thừa kế thế vị của B.
Do đó, khi xác định người thừa kế không thể chỉ xem xét những người còn sống mà còn phải kiểm tra trường hợp thừa kế thế vị.
Những giấy tờ thường được dùng để chứng minh quan hệ thừa kế
Trên thực tế, cơ quan công chứng và Tòa án thường yêu cầu:
– Giấy khai sinh;
– Giấy đăng ký kết hôn;
– Giấy chứng tử;
– Căn cước công dân;
– Hộ chiếu;
– Sổ hộ khẩu cũ;
– Quyết định nhận nuôi con nuôi;
– Xác nhận quan hệ nhân thân;
– Tờ tường trình quan hệ thừa kế.
Trong trường hợp thiếu giấy tờ hộ tịch, người dân có thể phải thực hiện thủ tục xin xác nhận hoặc bổ sung hồ sơ theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền.
Hậu quả khi bỏ sót người thừa kế
Việc xác định không đầy đủ người thừa kế có thể dẫn đến:
– Văn bản khai nhận di sản bị hủy;
– Văn bản phân chia di sản bị vô hiệu;
– Phát sinh tranh chấp tại Tòa án;
– Hủy kết quả sang tên nhà đất;
– Kéo dài thời gian giải quyết thừa kế.
Đây là một trong những nguyên nhân phổ biến khiến nhiều vụ tranh chấp thừa kế nhà đất kéo dài nhiều năm.
Kết luận
Để xác định đầy đủ người thừa kế theo pháp luật cần rà soát toàn bộ những người thuộc các hàng thừa kế được quy định tại Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015, đồng thời xem xét cả trường hợp thừa kế thế vị theo Điều 652 Bộ luật Dân sự 2015. Việc kiểm tra đầy đủ quan hệ hôn nhân, quan hệ cha mẹ con và tình trạng còn sống của những người liên quan là bước quan trọng trước khi thực hiện thủ tục khai nhận hoặc phân chia di sản.
Luật sư Trần Duy Huy hỗ trợ xác định hàng thừa kế, rà soát hồ sơ nhân thân, đánh giá quyền hưởng di sản và giải quyết tranh chấp thừa kế nhà đất trên phạm vi toàn quốc.
Xem thêm:
>>> DỊCH VỤ KHAI NHẬN DI SẢN THỪA KẾ NHANH CHÓNG TẠI TP.HCM
>>> DỊCH VỤ LUẬT SƯ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP ĐẤT ĐAI & TÀI SẢN TẠI TP.HCM
>>> DỊCH VỤ LY HÔN NHANH, TRỌN GÓI TẠI GÒ VẤP & TP.HCM
BẠN ĐANG CẦN HỖ TRỢ PHÁP LÝ?
Mọi thông tin trong bài viết đều được tham vấn chuyên môn bởi Luật sư Trần Duy Huy. Nếu bạn đang gặp vướng mắc về đất đai, ly hôn – quyền nuôi con hoặc các vụ án hình sự, hãy liên hệ ngay để được hỗ trợ kịp thời:
LUẬT SƯ TRẦN DUY HUY
Hotline: 0369151515
Địa chỉ: 286 Nguyễn Oanh, Gò Vấp, Hồ Chí Minh