Việc khai nhận và phân chia di sản thừa kế là bước quan trọng để người thừa kế xác lập quyền đối với tài sản do người chết để lại, đặc biệt là nhà đất. Trên thực tế, nhiều hồ sơ bị kéo dài do thiếu giấy tờ, xác định chưa đầy đủ người thừa kế hoặc chưa thực hiện đúng trình tự công chứng và đăng ký biến động đất đai.
Bài viết dưới đây tổng hợp toàn bộ quy trình khai nhận, phân chia di sản thừa kế nhà đất từ khâu chuẩn bị hồ sơ đến khi hoàn tất sang tên Giấy chứng nhận theo quy định hiện hành.
KHAI NHẬN, PHÂN CHIA DI SẢN THỪA KẾ LÀ GÌ?
Khai nhận hoặc phân chia di sản thừa kế là thủ tục xác lập quyền hưởng di sản của người thừa kế đối với tài sản do người chết để lại.
Tùy từng trường hợp, tổ chức hành nghề công chứng sẽ thực hiện:
– Văn bản khai nhận di sản thừa kế;
– Văn bản thỏa thuận phân chia di sản thừa kế.
Đối với di sản là quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở, người thừa kế phải thực hiện thủ tục công chứng trước khi đăng ký sang tên tại cơ quan đăng ký đất đai.
HỒ SƠ KHAI NHẬN, PHÂN CHIA DI SẢN THỪA KẾ GỒM NHỮNG GÌ?
Tùy từng trường hợp cụ thể, hồ sơ có thể khác nhau. Tuy nhiên, thông thường cần chuẩn bị các giấy tờ sau:
(1) Giấy tờ về tài sản:
– Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở;
– Tờ khai lệ phí trước bạ;
– Hồ sơ liên quan đến quá trình sử dụng đất (nếu có);
– Tờ đóng thuế nông nghiệp hoặc giấy tờ liên quan đến nguồn gốc đất.
(2) Giấy tờ của người để lại di sản
– Giấy chứng tử;
– Giấy khai sinh;
– Hộ chiếu hoặc giấy tờ tùy thân;
– Giấy xác nhận tình trạng hôn nhân (nếu độc thân).
(3) Giấy tờ chứng minh quan hệ thừa kế
– Giấy khai sinh của người thừa kế;
– Hộ chiếu hoặc CCCD của người thừa kế;
– Giấy chứng tử của cha mẹ người chết (nếu cần xác định hàng thừa kế);
– Các giấy tờ khác chứng minh quan hệ nhân thân.
Lưu ý: Nên chuẩn bị tối thiểu 03 bộ hồ sơ photo hoặc sao y để phục vụ công chứng, đăng ký biến động đất đai và thực hiện nghĩa vụ tài chính.
QUY TRÌNH KHAI NHẬN, PHÂN CHIA DI SẢN THỪA KẾ NHÀ ĐẤT TỪ A-Z MỚI NHẤT
Bước 01: Nộp hồ sơ tại văn phòng công chứng để niêm yết
Sau khi tiếp nhận hồ sơ, tổ chức hành nghề công chứng sẽ kiểm tra tính đầy đủ và hợp lệ của giấy tờ.
Nếu đủ điều kiện, phòng công chứng sẽ thực hiện thủ tục niêm yết việc khai nhận hoặc phân chia di sản thừa kế theo quy định.
Mục đích của việc niêm yết là:
– Xác minh người thừa kế;
– Công khai thông tin về việc khai nhận di sản;
– Hạn chế tranh chấp phát sinh sau này.
Thời gian niêm yết theo quy định là 15 ngày.
Trên thực tế, thời gian xử lý có thể kéo dài hơn do thời gian gửi và nhận văn bản niêm yết giữa tổ chức công chứng và địa phương nơi thực hiện niêm yết.
Bước 02: Ký văn bản khai nhận hoặc phân chia di sản thừa kế
Sau khi hết thời gian niêm yết và không phát sinh khiếu nại, tố cáo hoặc tranh chấp liên quan đến di sản, những người thừa kế sẽ đến tổ chức hành nghề công chứng để ký:
– Văn bản khai nhận di sản thừa kế; hoặc
– Văn bản thỏa thuận phân chia di sản thừa kế.
Trường hợp không thể trực tiếp tham gia thì có thể thực hiện thông qua người được ủy quyền theo quy định pháp luật.
Khi đến ký văn bản, người yêu cầu công chứng phải xuất trình bản chính toàn bộ giấy tờ đã nộp trước đó để đối chiếu.
Bước 03: Thực hiện thủ tục sang tên tại văn phòng đăng ký đất đai
Sau khi có văn bản công chứng, người thừa kế tiếp tục nộp hồ sơ tại Chi nhánh Văn phòng đăng ký đất đai nơi có bất động sản.
Hồ sơ thường gồm:
– Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất bản gốc;
– Văn bản khai nhận hoặc phân chia di sản thừa kế;
– Giấy tờ nhân thân của người nhận thừa kế;
– Các biểu mẫu đăng ký biến động theo quy định.
– Cơ quan đăng ký đất đai sẽ tiếp nhận hồ sơ và cấp phiếu hẹn trả kết quả.
Bước 04: Thực hiện nghĩa vụ tài chính
Đến thời điểm ghi trên phiếu hẹn, người nhận thừa kế thực hiện các thủ tục kê khai nghĩa vụ tài chính.
Đối với nhiều trường hợp thừa kế giữa những người có quan hệ thân thích theo quy định pháp luật thì được miễn thuế thu nhập cá nhân và lệ phí trước bạ.
Tuy nhiên, dù thuộc diện miễn thuế thì vẫn phải thực hiện thủ tục kê khai với cơ quan có thẩm quyền.
Sau khi hoàn thành việc kê khai, người dân nộp lại các chứng từ theo yêu cầu của cơ quan đăng ký đất đai.
Bước 05: Nhận giấy chứng nhận đã cập nhật tên người thừa kế
Sau khi hoàn tất các thủ tục theo quy định, cơ quan đăng ký đất đai sẽ thực hiện đăng ký biến động.
Người nhận thừa kế được cấp hoặc xác nhận trên Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất với tư cách chủ sử dụng mới.
Đây là bước cuối cùng hoàn tất quá trình khai nhận và phân chia di sản thừa kế đối với nhà đất.
KHÔNG CÓ GIẤY CHỨNG TỬ CÓ LÀM THỪA KẾ ĐƯỢC KHÔNG?
Trên thực tế có trường hợp người chết từ nhiều năm trước nhưng thất lạc giấy chứng tử hoặc chưa được đăng ký khai tử.
Tùy từg địa phương và từng hồ sơ cụ thể, người dân có thể phải bổ sung các tài liệu thay thế hoặc văn bản xác nhận của cơ quan có thẩm quyền.
Thông thường cần trao đổi trước với tổ chức hành nghề công chứng để được hướng dẫn hồ sơ phù hợp trước khi thực hiện thủ tục.
TỜ TƯỜNG TRÌNH QUAN HỆ NHÂN THÂN ĐƯỢC SỬ DỤNG KHI NÀO?
Trong nhiều trường hợp, hồ sơ hộ tịch cũ không còn đầy đủ hoặc khó xác định chính xác hàng thừa kế.
Khi đó, tổ chức hành nghề công chứng có thể yêu cầu lập tờ tường trình về quan hệ nhân thân để làm rõ:
– Cha mẹ của người để lại di sản;
– Vợ hoặc chồng;
– Con đẻ, con nuôi;
– Người thuộc hàng thừa kế theo pháp luật.
Việc kê khai phải trung thực và chịu trách nhiệm trước pháp luật về nội dung đã cam kết.
NGƯỜI NƯỚC NGOÀI CÓ ĐƯỢC NHẬN THỪA KẾ QUYỀN SỬ DỤNG ĐẤT KHÔNG?
Đây là một trong những vấn đề thường gặp trong các hồ sơ thừa kế có yếu tố nước ngoài.
Theo quy định pháp luật hiện hành, người nước ngoài không phải lúc nào cũng được đứng tên quyền sử dụng đất như công dân Việt Nam.
Trong một số trường hợp, người nước ngoài chỉ được hưởng giá trị của phần di sản mà không được thực hiện đầy đủ quyền chiếm hữu, sử dụng và định đoạt đối với quyền sử dụng đất.
Việc xác định quyền của người thừa kế là người nước ngoài cần căn cứ vào tình trạng pháp lý cụ thể của từng trường hợp.
CĂN CỨ PHÁP LÝ:
– Bộ luật Dân sự năm 2015;
– Luật Công chứng năm 2024;
– Luật Đất đai năm 2024;
– Luật Thuế thu nhập cá nhân;
– Các văn bản hướng dẫn thi hành có liên quan.
CÂU HỎI THƯỜNG GẶP VỀ KHAI NHẬN, PHÂN CHIA DI SẢN THỪA KẾ NHÀ ĐẤT
(1) Thủ tục khai nhận di sản thừa kế nhà đất mất bao lâu?
Thời gian thực hiện phụ thuộc vào tính đầy đủ của hồ sơ và tình trạng pháp lý của tài sản. Thông thường, giai đoạn niêm yết thừa kế tại tổ chức hành nghề công chứng kéo dài 15 ngày. Sau khi hoàn tất công chứng, thủ tục đăng ký sang tên tại cơ quan đăng ký đất đai thường mất thêm từ vài ngày đến vài tuần tùy từng địa phương.
(2) Có bắt buộc phải công chứng văn bản thừa kế nhà đất không?
Có. Đối với di sản là quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở hoặc tài sản gắn liền với đất, người thừa kế thường phải lập văn bản khai nhận hoặc thỏa thuận phân chia di sản tại tổ chức hành nghề công chứng trước khi thực hiện thủ tục sang tên.
(3) Nhận thừa kế nhà đất có phải nộp thuế thu nhập cá nhân không?
Một số trường hợp nhận thừa kế giữa vợ với chồng, cha mẹ với con, ông bà với cháu hoặc anh chị em ruột với nhau được miễn thuế thu nhập cá nhân và lệ phí trước bạ theo quy định. Tuy nhiên, người nhận thừa kế vẫn phải thực hiện thủ tục kê khai với cơ quan có thẩm quyền.
(4) Người đang ở nước ngoài có thể nhận thừa kế nhà đất tại Việt Nam không?
Có. Người thừa kế đang ở nước ngoài có thể trực tiếp thực hiện thủ tục hoặc ủy quyền cho người khác tại Việt Nam thực hiện theo quy định pháp luật.
Tùy từng trường hợp, hồ sơ ủy quyền cần được chứng nhận hoặc hợp pháp hóa lãnh sự theo quy định. Khi có tranh chấp thừa kế thì có thực hiện được thủ tục khai nhận di sản không? Thông thường, tổ chức hành nghề công chứng sẽ từ chối công chứng văn bản thừa kế nếu có căn cứ cho thấy đang tồn tại tranh chấp về di sản hoặc người thừa kế.
Trong trường hợp này, các bên thường phải giải quyết tranh chấp tại cơ quan có thẩm quyền trước khi tiếp tục thực hiện thủ tục thừa kế.
KẾT LUẬN
Tóm lại, thủ tục khai nhận, phân chia di sản thừa kế nhà đất thường trải qua 05 giai đoạn gồm: Chuẩn bị hồ sơ, niêm yết tại tổ chức công chứng, ký văn bản thừa kế, đăng ký biến động đất đai và hoàn tất nghĩa vụ tài chính.
Việc chuẩn bị đầy đủ giấy tờ ngay từ đầu sẽ giúp hạn chế phát sinh vướng mắc, rút ngắn thời gian giải quyết và bảo đảm quyền lợi của người thừa kế. Trường hợp hồ sơ có yếu tố nước ngoài, thiếu giấy tờ hộ tịch hoặc phát sinh tranh chấp, người dân nên tham khảo ý kiến luật sư để được hướng dẫn phù hợp với từng tình huống cụ thể.
Xem thêm:
>>> DỊCH VỤ KHAI NHẬN DI SẢN THỪA KẾ NHANH CHÓNG TẠI TP.HCM
>>> DỊCH VỤ LUẬT SƯ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP ĐẤT ĐAI & TÀI SẢN TẠI TP.HCM
>>> DỊCH VỤ LY HÔN NHANH, TRỌN GÓI TẠI GÒ VẤP & TP.HCM
BẠN ĐANG CẦN HỖ TRỢ PHÁP LÝ?
Mọi thông tin trong bài viết đều được tham vấn chuyên môn bởi Luật sư Trần Duy Huy. Nếu bạn đang gặp vướng mắc về đất đai, ly hôn – quyền nuôi con hoặc các vụ án hình sự, hãy liên hệ ngay để được hỗ trợ kịp thời:
LUẬT SƯ TRẦN DUY HUY
Hotline: 0369151515
Địa chỉ: 286 Nguyễn Oanh, Gò Vấp, Hồ Chí Minh
