Tội làm nhục người khác được quy định tại Điều 138 Bộ luật Hình sự 2026, thay cho Điều 155 Bộ luật Hình sự 2015, áp dụng từ ngày 01/3/2027. Mức phạt cao nhất là 7 năm tù.
Bài viết dưới đây, Luật sư Trần Duy Huy đối chiếu điều luật cũ và mới, phân tích khung hình phạt và những việc một luật sư bào chữa tội làm nhục người khác có thể làm cho người bị buộc tội hoặc cho phía bị hại.
Lưu ý về hiệu lực: Bộ luật Hình sự 2026 được Quốc hội thông qua ngày 20/11/2026 và có hiệu lực từ ngày 01/3/2027. Đến hết ngày 28/02/2027, hành vi phạm tội vẫn được xử lý theo Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017, 2025).
| Nội dung | Quy định |
|---|---|
| Điều luật mới | Điều 138 Bộ luật Hình sự 2026 |
| Điều luật cũ tương ứng | Điều 155 Bộ luật Hình sự 2015 |
| Ngày có hiệu lực | 01/3/2027 |
| Mức phạt | khoản 1: cảnh cáo, phạt tiền 20 triệu–60 triệu đồng, cải tạo không giam giữ đến 3 năm, tù 3 tháng–2 năm; khoản 2: tù 1 năm–3 năm; khoản 3: tù 3 năm–7 năm |
| Loại tội phạm | khoản 1: ít nghiêm trọng; khoản 2: ít nghiêm trọng; khoản 3: nghiêm trọng (Điều 9) |
| Thời hiệu truy cứu | khoản 1: 05 năm; khoản 2: 05 năm; khoản 3: 10 năm (Điều 29) |
| Người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi | Không chịu trách nhiệm hình sự về tội này (Điều 12) |
| Pháp nhân thương mại | Không thuộc diện chịu trách nhiệm hình sự về tội này (Điều 79) |
Toàn văn Điều 138 Bộ luật Hình sự 2026
Điều 138. Tội làm nhục người khác
1. Người nào xúc phạm nghiêm trọng nhân phẩm, danh dự của người khác, thì bị phạt cảnh cáo, phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 60.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm.
2. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 01 năm đến 03 năm:
a) Phạm tội 02 lần trở lên;
b) Đối với 02 người trở lên;
c) Lợi dụng chức vụ, quyền hạn;
d) Đối với người đang thi hành công vụ;
đ) Đối với người dạy dỗ, nuôi dưỡng, chăm sóc, chữa bệnh cho mình;
e) Sử dụng không gian mạng để phạm tội;
g) Gây rối loạn tâm thần và hành vi của nạn nhân mà tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 31% đến dưới 61%.
3. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 03 năm đến 07 năm:
a) Gây rối loạn tâm thần và hành vi của nạn nhân mà tỷ lệ tổn thương cơ thể 61% trở lên;
b) Làm nạn nhân tự sát.
4. Người phạm tội còn có thể bị cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm.
Nguồn: văn bản Bộ luật Hình sự được Quốc hội khóa XVI thông qua ngày 20/11/2026.
Điều 138 BLHS 2026 khác gì Điều 155 BLHS 2015?
So với Điều 155 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung đến năm 2025), Điều 138 tăng nặng ở cả ba khung:
- Khoản 1 bổ sung hình phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm; phạt tiền tăng lên 20 đến 60 triệu đồng (trước là 10 đến 30 triệu đồng, không có hình phạt tù).
- Khoản 2 tăng lên tù từ 01 năm đến 03 năm (trước là 03 tháng đến 02 năm).
- Khoản 3 tăng lên tù từ 03 năm đến 07 năm (trước là 02 năm đến 05 năm).
- Tình tiết dùng mạng máy tính, mạng viễn thông được viết gọn thành “sử dụng không gian mạng để phạm tội”; tỷ lệ tổn thương viết lại là “từ 31% đến dưới 61%”.
Vì đây là các quy định bất lợi, hành vi xảy ra trước ngày 01/3/2027 vẫn áp dụng mức phạt của Điều 155 cũ.
Dấu hiệu pháp lý của tội làm nhục người khác
Tội làm nhục người khác có các dấu hiệu chính:
- Hành vi: xúc phạm nghiêm trọng nhân phẩm, danh dự của người khác bằng lời nói, cử chỉ hoặc hành động, như lăng mạ, chửi bới thậm tệ, lột quần áo nơi công cộng, phát tán hình ảnh nhạy cảm.
- Mức độ: phải là xúc phạm nghiêm trọng; mâu thuẫn, lời lẽ thiếu văn hóa thông thường chỉ bị xử phạt hành chính.
- Chủ thể: người từ đủ 16 tuổi, có lỗi cố ý.
Khác với tội vu khống, người làm nhục không cần bịa đặt điều sai sự thật; trọng tâm là cách hành xử hạ thấp danh dự người khác.
Khung hình phạt tội làm nhục người khác theo Điều 138
| Khoản | Mức phạt | Loại tội phạm | Thời hiệu |
|---|---|---|---|
| Khoản 1 | cảnh cáo, phạt tiền 20 triệu–60 triệu đồng, cải tạo không giam giữ đến 3 năm, tù 3 tháng–2 năm | Ít nghiêm trọng | 05 năm |
| Khoản 2 | tù 1 năm–3 năm | Ít nghiêm trọng | 05 năm |
| Khoản 3 | tù 3 năm–7 năm | Nghiêm trọng | 10 năm |
Phân biệt tội làm nhục người khác với các tội gần
| Tội danh | Điều luật (BLHS 2026) | Điểm khác | Mức cao nhất |
|---|---|---|---|
| Tội vu khống | Điều 139 | Bịa đặt hoặc loan truyền điều biết rõ là sai sự thật về người khác | 7 năm tù |
Câu hỏi thường gặp
Tội làm nhục người khác bị phạt bao nhiêu năm tù?
Khung nhẹ nhất (khoản 1) là cảnh cáo, phạt tiền 20 triệu–60 triệu đồng, cải tạo không giam giữ đến 3 năm, tù 3 tháng–2 năm; mức cao nhất là 7 năm tù (khoản 3). Mức cụ thể tùy hành vi, hậu quả và tình tiết của từng vụ việc.
Thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự tội làm nhục người khác là bao lâu?
05 năm với khoản 1; 05 năm với khoản 2; 10 năm với khoản 3, tính từ ngày tội phạm được thực hiện (Điều 29). Nếu người phạm tội cố tình trốn tránh và đã có quyết định truy nã, thời hiệu được tính lại từ khi người đó ra đầu thú hoặc bị bắt, giữ.
Điều 138 Bộ luật Hình sự 2026 tương ứng điều nào của BLHS 2015?
Điều 155 Bộ luật Hình sự 2015. Từ ngày 01/3/2027, khi dẫn quy định về tội làm nhục người khác cần dùng số Điều 138 theo bộ luật mới.
Chửi bới, xúc phạm người khác trên Facebook có bị xử lý hình sự không?
Có thể, nếu mức độ xúc phạm là nghiêm trọng. Khi đó người phạm tội có thể bị xử lý theo điểm e khoản 2 (sử dụng không gian mạng để phạm tội), tù từ 01 năm đến 03 năm; trường hợp nhẹ hơn thường bị xử phạt vi phạm hành chính.
Bị làm nhục có phải nộp đơn yêu cầu khởi tố không?
Theo Điều 155 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, tội làm nhục người khác thuộc khoản 1 chỉ bị khởi tố khi có yêu cầu của bị hại. Khi Bộ luật Hình sự mới có hiệu lực, cần theo dõi việc Bộ luật Tố tụng hình sự cập nhật số điều tương ứng.
Luật sư bào chữa và bảo vệ bị hại trong vụ án làm nhục người khác
Trong vụ án làm nhục người khác, mỗi tình tiết về hành vi, hậu quả và nhân thân đều có thể làm thay đổi khung hình phạt. Người bị buộc tội có quyền tự bào chữa hoặc nhờ luật sư bào chữa từ khi bị tạm giữ hoặc khởi tố.
Với người bị buộc tội, luật sư bào chữa tội làm nhục người khác thường tập trung vào:
- Đánh giá mức độ “nghiêm trọng” của hành vi xúc phạm, ranh giới giữa tội phạm và vi phạm hành chính.
- Kiểm tra chứng cứ điện tử (tin nhắn, bài đăng, video) về nguồn gốc và tính toàn vẹn.
- Lưu ý khung hình phạt mới nặng hơn không áp dụng cho hành vi trước ngày 01/3/2027.
- Hỗ trợ hòa giải, xin lỗi công khai và bồi thường, có thể dẫn đến việc bị hại rút yêu cầu khởi tố đối với khoản 1.
Với phía bị hại, luật sư bảo vệ bị hại trong vụ án làm nhục người khác giúp theo dõi tiến độ giải quyết, đề nghị điều tra đúng người, đúng tội, hướng dẫn thu thập, lưu giữ chứng cứ điện tử (có thể lập vi bằng), làm đơn yêu cầu khởi tố, yêu cầu gỡ bỏ nội dung xúc phạm và bồi thường tổn thất tinh thần và trình bày quan điểm tại phiên tòa.
Luật sư Trần Duy Huy
Thành viên Liên đoàn Luật sư Việt Nam · Công ty Luật TNHH Luật sư Tối Thượng (VN-LAW.VN)
Nhận bào chữa và bảo vệ quyền lợi bị hại trong các vụ án hình sự tại TP.HCM, Đồng Nai và Tây Ninh. Mỗi vụ việc được đánh giá trên hồ sơ cụ thể, không hứa hẹn trước kết quả.
Văn phòng: 286 Nguyễn Oanh, Gò Vấp, TP.HCM · Xem dịch vụ luật sư hình sự →