Điều 52 Bộ luật Hình sự 2026 quy định về bắt buộc chữa bệnh, thay cho Điều 49 Bộ luật Hình sự 2015, áp dụng từ ngày 01/3/2027. Bắt buộc chữa bệnh áp dụng với người mắc bệnh làm mất khả năng nhận thức hoặc điều khiển hành vi, ở các giai đoạn khác nhau của vụ án.
Bài viết dưới đây trình bày toàn văn điều luật, điểm khác so với luật cũ và cách quy định này được áp dụng trong vụ án; phần cuối nêu khi nào nên cần luật sư hình sự.
Lưu ý về hiệu lực: Bộ luật Hình sự 2026 được Quốc hội thông qua ngày 20/11/2026 và có hiệu lực từ ngày 01/3/2027. Đến hết ngày 28/02/2027, hành vi phạm tội vẫn được xử lý theo Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017, 2025).
| Nội dung | Quy định |
|---|---|
| Điều luật mới | Điều 52 Bộ luật Hình sự 2026 |
| Điều luật cũ tương ứng | Điều 49 Bộ luật Hình sự 2015 |
| Ngày có hiệu lực | 01/3/2027 |
| Thuộc | Chương VII – CÁC BIỆN PHÁP TƯ PHÁP |
Toàn văn Điều 52 Bộ luật Hình sự 2026
Điều 52. Bắt buộc chữa bệnh
1. Đối với người thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội trong khi mắc bệnh quy định tại Điều 22 của Bộ luật này, Viện kiểm sát hoặc Tòa án căn cứ vào kết luận giám định pháp y, giám định pháp y tâm thần có thể quyết định đưa họ vào một cơ sở khám bệnh, chữa bệnh để bắt buộc chữa bệnh.
2. Đối với người phạm tội trong khi có năng lực trách nhiệm hình sự nhưng trước khi bị kết án đã mắc bệnh tới mức mất khả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi của mình, thì căn cứ vào kết luận giám định pháp y, giám định pháp y tâm thần, Viện kiểm sát hoặc Tòa án có thể quyết định đưa họ vào một cơ sở khám bệnh, chữa bệnh để bắt buộc chữa bệnh. Sau khi có kết luận khỏi bệnh hoặc có kết luận đủ khả năng nhận thức, đủ khả năng điều khiển hành vi, người đó có thể phải chịu trách nhiệm hình sự.
3. Đối với người đang chấp hành hình phạt tù mà bị bệnh tới mức mất khả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi của mình, thì căn cứ vào kết luận giám định pháp y, giám định pháp y tâm thần, Tòa án có thể quyết định đưa họ vào một cơ sở khám bệnh, chữa bệnh để bắt buộc chữa bệnh. Sau khi có kết luận khỏi bệnh hoặc có kết luận đủ khả năng nhận thức, đủ khả năng điều khiển hành vi, nếu không có lý do khác để miễn chấp hành hình phạt, thì người đó phải tiếp tục chấp hành hình phạt. Thời gian bắt buộc chữa bệnh trong trường hợp này được trừ vào thời hạn chấp hành hình phạt tù.
Nguồn: văn bản Bộ luật Hình sự được Quốc hội khóa XVI thông qua ngày 20/11/2026.
Điều 52 BLHS 2026 khác gì Điều 49 BLHS 2015?
So với Điều 49 Bộ luật Hình sự 2015 (đã sửa đổi, bổ sung đến năm 2025), Điều 52 có các thay đổi sau:
- Bỏ khoản 3 (BLHS 2015): “Thời gian bắt buộc chữa bệnh được trừ vào thời hạn chấp hành hình phạt tù.”
Ngoài ra còn điều chỉnh câu chữ ở khoản 2, khoản 3. Xem toàn văn điều luật ở trên để đối chiếu đầy đủ.
Khoản 2 bổ sung thẩm quyền của Viện kiểm sát (bên cạnh Tòa án) trong việc quyết định bắt buộc chữa bệnh với người mắc bệnh trước khi bị kết án. Quy định trừ thời gian chữa bệnh vào thời hạn tù được chuyển vào khoản 3.
Nội dung chính của Điều 52
Có ba trường hợp bắt buộc chữa bệnh:
- Khi thực hiện hành vi đã mắc bệnh thuộc Điều 22: không chịu trách nhiệm hình sự, Viện kiểm sát hoặc Tòa án có thể quyết định đưa vào cơ sở chữa bệnh.
- Có năng lực khi phạm tội nhưng mắc bệnh trước khi bị kết án: bắt buộc chữa bệnh; khỏi bệnh có thể phải chịu trách nhiệm hình sự.
- Đang chấp hành án tù mà mắc bệnh: Tòa án quyết định bắt buộc chữa bệnh; khỏi bệnh tiếp tục chấp hành án, thời gian chữa bệnh được trừ vào thời hạn tù.
Mọi quyết định đều phải căn cứ kết luận giám định pháp y, giám định pháp y tâm thần.
Câu hỏi thường gặp
Điều 52 Bộ luật Hình sự 2026 tương ứng điều nào của BLHS 2015?
Điều 49 Bộ luật Hình sự 2015. Từ ngày 01/3/2027, khi dẫn quy định về bắt buộc chữa bệnh cần dùng số Điều 52 theo bộ luật mới.
Thời gian chữa bệnh có được trừ vào án tù không?
Có, với người đang chấp hành án tù mà bị bắt buộc chữa bệnh (khoản 3 Điều 52).
Khỏi bệnh rồi có bị xử tiếp không?
Với người mắc bệnh sau khi phạm tội nhưng trước khi bị kết án, sau khi khỏi bệnh người đó có thể phải chịu trách nhiệm hình sự (khoản 2).
Luật sư tư vấn, bào chữa trong vụ án hình sự
Khi quy định này được áp dụng trong vụ án, luật sư hình sự thường hỗ trợ:
- Đề nghị trưng cầu giám định pháp y tâm thần khi có dấu hiệu bệnh.
- Đề nghị áp dụng bắt buộc chữa bệnh thay cho hình phạt khi đủ căn cứ.
- Theo dõi việc trừ thời gian chữa bệnh vào thời hạn chấp hành án.
Luật sư Trần Duy Huy
Thành viên Liên đoàn Luật sư Việt Nam · Công ty Luật TNHH Luật sư Tối Thượng (VN-LAW.VN)
Nhận bào chữa và bảo vệ quyền lợi bị hại trong các vụ án hình sự tại TP.HCM, Đồng Nai và Tây Ninh. Mỗi vụ việc được đánh giá trên hồ sơ cụ thể, không hứa hẹn trước kết quả.
Văn phòng: 286 Nguyễn Oanh, Gò Vấp, TP.HCM · Xem dịch vụ luật sư hình sự →