Không phải lúc nào cũng phải. Thuê luật sư rồi có phải ra Tòa không phụ thuộc vào loại vụ án và tư cách luật sư tham gia: với vụ án dân sự, đất đai, thừa kế, bạn có thể ủy quyền để luật sư thay mặt mình; còn vụ ly hôn và bị cáo trong vụ án hình sự thì vẫn phải tự có mặt. Bài viết này, Luật sư Trần Duy Huy giải thích khi nào được vắng mặt, khi nào bắt buộc có mặt và cần chuẩn bị giấy tờ gì.
Nhiều khách hàng ở xa, bận công việc hoặc ngại đối mặt với bên kia nên muốn “giao hết cho luật sư”. Điều đó làm được trong nhiều trường hợp, nhưng cần hiểu đúng giới hạn để không bị Tòa đình chỉ vụ án hay mất quyền lợi. Nếu bạn đang có vụ việc cụ thể, có thể đặt lịch tư vấn với luật sư để được xem hồ sơ trước khi quyết định.
Luật sư tham gia vụ án với tư cách nào?
Trong tố tụng dân sự, luật sư có thể tham gia theo hai tư cách khác nhau. Tư cách nào quyết định việc bạn có phải ra Tòa hay không.
| Tiêu chí | Người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp | Người đại diện theo ủy quyền |
|---|---|---|
| Căn cứ | Điều 75 BLTTDS 2015 | Điều 85, Điều 86 BLTTDS 2015 |
| Vai trò | Đứng cạnh bạn: thu thập chứng cứ, tranh luận, đưa ra quan điểm pháp lý | Thay mặt bạn thực hiện quyền, nghĩa vụ tố tụng trong phạm vi được ủy quyền |
| Bạn có phải có mặt? | Có, bạn vẫn là người trực tiếp tham gia | Thường không bắt buộc, trừ khi Tòa yêu cầu |
| Giấy tờ | Giấy yêu cầu luật sư, thẻ luật sư, đăng ký với Tòa án | Văn bản ủy quyền hợp lệ |
Nói cách khác, chỉ khi bạn ủy quyền cho luật sư thì luật sư mới “đi thay” được. Nếu luật sư chỉ là người bảo vệ, bạn vẫn phải tự đến các buổi làm việc và phiên tòa.
Vụ dân sự, đất đai, thừa kế: có thể ủy quyền để vắng mặt
Với tranh chấp hợp đồng, đòi nợ, tranh chấp đất đai, chia thừa kế…, đương sự được ủy quyền cho luật sư thay mặt mình tham gia tố tụng. Luật sư có thể nộp đơn, nhận văn bản của Tòa án, tham gia phiên họp hòa giải và phiên tòa.
Theo quy định về sự có mặt của đương sự tại phiên tòa (Điều 227, Điều 228 BLTTDS 2015), Tòa án vẫn có thể xét xử khi người đại diện của đương sự có mặt. Ngược lại, nếu nguyên đơn vắng mặt đến lần thứ hai mà không có người đại diện và không đề nghị xét xử vắng mặt, Tòa án có thể coi như từ bỏ yêu cầu khởi kiện và đình chỉ giải quyết. Đây là rủi ro lớn nhất khi “tự lo” mà lại không đi được.
Lưu ý: dù đã ủy quyền, Tòa án vẫn có thể triệu tập chính bạn để lấy lời khai, đối chất hoặc xác minh một tình tiết chỉ bạn biết. Khi đó nên cố gắng có mặt. Vụ tranh chấp đất đai còn có bước hòa giải tại Ủy ban nhân dân cấp xã; bạn có thể xem thêm khi nào nên thuê luật sư tranh chấp đất đai và kiện dân sự mất bao lâu để hình dung tiến trình.
Ly hôn: không được ủy quyền cho luật sư ra Tòa thay
Đây là ngoại lệ quan trọng. Khoản 4 Điều 85 BLTTDS 2015 quy định đối với việc ly hôn, đương sự không được ủy quyền cho người khác thay mặt mình tham gia tố tụng. Lý do là quyết định chấm dứt hôn nhân gắn với nhân thân, Tòa án cần nghe chính vợ, chồng trình bày.
Trong vụ ly hôn, luật sư vẫn có thể tham gia với tư cách người bảo vệ quyền lợi: soạn đơn, chuẩn bị chứng cứ về con chung, tài sản chung, đi cùng bạn tại phiên tòa. Phần chia tài sản có thể ủy quyền tùy cách Tòa áp dụng, nên cần hỏi kỹ trước. Nếu ở xa hoặc có lý do chính đáng, bạn có thể làm đơn đề nghị giải quyết vắng mặt ở một số giai đoạn; Tòa án sẽ xem xét từng trường hợp. Xem thêm khác nhau giữa thuận tình và đơn phương ly hôn hoặc dịch vụ luật sư ly hôn.
Vụ án hình sự: bị cáo phải có mặt tại phiên tòa
Trong vụ án hình sự, luật sư bào chữa không thể thay bị cáo ra Tòa. Điều 290 BLTTHS 2015 yêu cầu bị cáo có mặt tại phiên tòa theo giấy triệu tập; chỉ một số trường hợp đặc biệt như bị cáo trốn tránh, đang ở nước ngoài hoặc tự đề nghị xét xử vắng mặt (và việc vắng mặt không gây trở ngại cho xét xử) thì Tòa án mới có thể xử vắng mặt.
Với bị hại, nguyên đơn dân sự trong vụ án hình sự, tình hình khác: họ có thể nhờ luật sư bảo vệ quyền lợi, và trong nhiều trường hợp Tòa án vẫn xét xử khi họ vắng mặt. Nếu bạn hoặc người thân đang bị điều tra, truy tố, hãy liên hệ sớm với luật sư hình sự để được tư vấn từ giai đoạn đầu.
Ủy quyền cho luật sư ra Tòa thay cần chuẩn bị gì?
- Văn bản ủy quyền: thường lập tại tổ chức hành nghề công chứng hoặc chứng thực tại UBND cấp xã; một số Tòa án chấp nhận ký trước mặt Thẩm phán. Nếu bạn ở nước ngoài, văn bản lập tại cơ quan đại diện Việt Nam hoặc được hợp pháp hóa lãnh sự.
- Phạm vi ủy quyền rõ ràng: có được hòa giải, thỏa thuận, rút hoặc thay đổi yêu cầu, kháng cáo, nhận tiền, tài sản khi thi hành án hay không. Ghi càng cụ thể càng tránh tranh cãi về sau.
- Giấy tờ tùy thân và hồ sơ vụ việc: căn cước, giấy tờ nhà đất, hợp đồng, chứng cứ liên quan, bản sao các văn bản Tòa án đã gửi.
- Hợp đồng dịch vụ pháp lý với luật sư: nêu công việc, giai đoạn, thù lao và cách liên lạc. Bạn có thể tham khảo thỏa ước dịch vụ của Luật sư Trần Duy Huy.
Trên thực tế, luật sư sẽ báo lại cho bạn sau mỗi buổi làm việc và hỏi ý kiến trước những quyết định quan trọng như hòa giải hay chấp nhận một phương án chia tài sản. Ủy quyền không có nghĩa là bạn đứng ngoài vụ việc của chính mình.
Câu hỏi thường gặp
Đã ủy quyền cho luật sư, Tòa gửi giấy triệu tập tôi có phải đi không?
Tùy nội dung giấy triệu tập. Nếu Tòa án triệu tập đương sự chung và người đại diện đã tham gia, thường bạn không bắt buộc có mặt. Nếu Tòa yêu cầu đích danh bạn để lấy lời khai hoặc đối chất, bạn nên đến hoặc báo luật sư làm văn bản trình bày lý do.
Đang ở nước ngoài có kiện chia thừa kế được không?
Có. Bạn có thể ủy quyền cho luật sư hoặc người thân ở Việt Nam thay mặt khởi kiện và tham gia tố tụng. Văn bản ủy quyền cần lập tại cơ quan đại diện Việt Nam ở nước sở tại hoặc được hợp pháp hóa lãnh sự, dịch công chứng nếu bằng tiếng nước ngoài.
Luật sư đại diện có được tự ý hòa giải, rút đơn không?
Không, nếu văn bản ủy quyền không cho phép. Người đại diện theo ủy quyền chỉ được thực hiện các quyền, nghĩa vụ tố tụng trong phạm vi bạn đã giao. Vì vậy nên ghi rõ quyền hòa giải, rút đơn, kháng cáo ngay từ đầu.
Ủy quyền rồi có rút lại được không?
Có. Theo Điều 569 Bộ luật Dân sự 2015, các bên có thể đơn phương chấm dứt thực hiện hợp đồng ủy quyền, kèm nghĩa vụ báo trước và thanh toán theo thỏa thuận. Sau khi chấm dứt, bạn cần thông báo bằng văn bản cho Tòa án đang giải quyết vụ việc.
Luật sư Trần Duy Huy tham gia tố tụng thay bạn
Tóm lại, vụ dân sự, đất đai, thừa kế có thể ủy quyền để luật sư đi thay; ly hôn và bị cáo trong vụ án hình sự thì vẫn phải tự có mặt. Luật sư Trần Duy Huy, thành viên Đoàn Luật sư TP Đồng Nai, nhận đại diện và bảo vệ quyền lợi cho khách hàng tại Tòa án ở TP.HCM, TP. Đồng Nai và tỉnh Tây Ninh.
Bạn có thể đặt lịch tư vấn với luật sư tại văn phòng 286 Nguyễn Oanh, Gò Vấp, TP.HCM hoặc gọi hotline/Zalo 0369 15 15 15 để được hướng dẫn cách ủy quyền phù hợp với vụ việc của mình.