Có, di chúc đánh máy vẫn hợp pháp nếu có ít nhất hai người làm chứng ký xác nhận, hoặc được công chứng, chứng thực. Ngược lại, một bản di chúc đánh máy chỉ có chữ ký của người lập, không người làm chứng, không công chứng thì có nguy cơ cao không được công nhận, vì luật chỉ chấp nhận loại di chúc “không người làm chứng” khi người lập tự tay viết toàn bộ.
Bài viết dưới đây, Luật sư Trần Duy Huy phân tích căn cứ pháp lý, ba cách để bản di chúc in từ máy tính có hiệu lực và những lỗi khiến nhiều gia đình phải ra Tòa. Nếu bạn đang chuẩn bị lập di chúc, nên đọc kỹ trước khi ký.
Di chúc đánh máy có hợp pháp không theo Bộ luật Dân sự 2015?
Bộ luật Dân sự 2015 (BLDS) cho phép lập di chúc bằng văn bản hoặc bằng miệng (Điều 627). Di chúc bằng văn bản gồm bốn loại: không có người làm chứng, có người làm chứng, có công chứng và có chứng thực (Điều 628).
Luật không cấm đánh máy. Vấn đề nằm ở loại di chúc mà bản đánh máy rơi vào:
- Di chúc không có người làm chứng (Điều 633): người lập phải tự tay viết và ký. Bản đánh máy không đáp ứng yêu cầu “tự viết” này.
- Di chúc có người làm chứng (Điều 634): luật nói rõ trường hợp người lập không tự viết thì có thể tự đánh máy hoặc nhờ người khác viết, đánh máy, nhưng phải có ít nhất hai người làm chứng.
- Di chúc có công chứng, chứng thực (Điều 635, 636): hình thức trình bày (viết tay hay đánh máy) không quyết định hiệu lực, vì công chứng viên hoặc người có thẩm quyền chứng thực xác nhận việc lập di chúc.
Ngoài hình thức, di chúc nào cũng phải đáp ứng điều kiện chung tại Điều 630 BLDS: người lập minh mẫn, sáng suốt, không bị lừa dối, đe dọa, cưỡng ép; nội dung không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội.
Ba cách để di chúc đánh máy có hiệu lực
Cách 1: có ít nhất hai người làm chứng
Người lập di chúc phải ký hoặc điểm chỉ vào bản di chúc trước mặt những người làm chứng. Sau đó, những người làm chứng xác nhận chữ ký, điểm chỉ của người lập và ký vào bản di chúc (Điều 634 BLDS). Đây là cách nhanh, không tốn phí, nhưng dễ phát sinh tranh chấp nếu chọn sai người làm chứng.
Cách 2: công chứng tại tổ chức hành nghề công chứng
Bạn có thể soạn sẵn bản đánh máy rồi mang đến văn phòng công chứng, hoặc yêu cầu công chứng viên soạn. Công chứng viên kiểm tra năng lực, sự tự nguyện của người lập và chứng nhận. Với tài sản lớn như nhà đất, đây là hình thức Luật sư Trần Duy Huy thường khuyến nghị vì khả năng bị khởi kiện về hình thức thấp hơn.
Cách 3: chứng thực tại Ủy ban nhân dân cấp xã
Người lập di chúc có thể yêu cầu Ủy ban nhân dân cấp xã chứng thực bản di chúc. Từ năm 2025, chính quyền địa phương còn hai cấp nên nơi chứng thực là UBND xã, phường, đặc khu nơi thực hiện thủ tục.
| Cách | Ai xác nhận | Ưu điểm | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Có người làm chứng | Ít nhất 2 người làm chứng | Nhanh, không tốn phí | Dễ bị phản bác nếu người làm chứng không đủ điều kiện |
| Công chứng | Công chứng viên | Giá trị chứng cứ cao | Mất phí công chứng |
| Chứng thực | UBND cấp xã | Gần nơi ở | Mang giấy tờ tùy thân, giấy tờ tài sản |
Điều kiện về người làm chứng và chữ ký trên di chúc đánh máy
Theo Điều 632 BLDS, ai cũng có thể làm chứng cho việc lập di chúc, trừ những người sau:
- Người thừa kế theo di chúc hoặc theo pháp luật của người lập di chúc (ví dụ vợ, chồng, con).
- Người có quyền, nghĩa vụ tài sản liên quan tới nội dung di chúc.
- Người chưa đủ 18 tuổi, người mất năng lực hành vi dân sự, người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi.
Về chữ ký, di chúc nhiều trang thì mỗi trang phải được ghi số thứ tự và có chữ ký hoặc điểm chỉ của người lập (khoản 3 Điều 631 BLDS). Bản đánh máy rất dễ bị thay trang, nên quy định này đặc biệt quan trọng. Nếu có chỗ tẩy xóa, sửa chữa, người lập và người làm chứng phải ký bên cạnh chỗ sửa.
Bạn có thể đọc thêm tình huống cụ thể trong bài tự viết di chúc tại nhà nhờ người thân làm chứng có giá trị không.
Những lỗi khiến di chúc đánh máy dễ bị tuyên vô hiệu
- Chỉ có chữ ký người lập, không người làm chứng, không công chứng, chứng thực.
- Người làm chứng là con, cháu được hưởng di sản, hoặc chỉ có một người làm chứng.
- Người làm chứng ký sau, không chứng kiến người lập ký (ví dụ di chúc được mang đi “xin chữ ký” từng nhà).
- Nhiều trang nhưng không đánh số, không ký từng trang, tạo nghi ngờ bị thay trang.
- Thiếu nội dung bắt buộc: ngày tháng năm lập, họ tên và nơi cư trú người lập, người hưởng di sản, tài sản để lại (khoản 1 Điều 631).
- Người lập đang bệnh nặng, già yếu nhưng không có tài liệu chứng minh còn minh mẫn tại thời điểm ký.
Khi di chúc vô hiệu, phần di sản liên quan sẽ chia theo pháp luật, tức là theo hàng thừa kế. Ý chí của người mất, chẳng hạn muốn để nhà cho người con chăm sóc mình, có thể không được thực hiện.
Đã lập di chúc đánh máy không người làm chứng thì làm gì?
Nếu người lập còn sống, cách an toàn là lập lại di chúc theo đúng hình thức. Người lập có quyền sửa đổi, bổ sung, thay thế di chúc bất cứ lúc nào (Điều 640 BLDS). Có thể giữ nguyên nội dung, chỉ bổ sung người làm chứng hoặc mang đi công chứng.
Nếu người lập đã mất, bản đánh máy đó vẫn nên được giữ nguyên. Các đồng thừa kế có thể cùng thống nhất phân chia theo đúng ý nguyện ghi trong đó bằng văn bản thỏa thuận phân chia di sản. Khi có người không đồng ý, giá trị của bản di chúc sẽ do Tòa án đánh giá dựa trên toàn bộ chứng cứ.
Tìm hiểu thêm các hình thức hiện có trong bài có mấy loại di chúc bằng văn bản.
Câu hỏi thường gặp
Di chúc đánh máy, ký tên nhưng không có người làm chứng có hiệu lực không?
Có nguy cơ không có hiệu lực. Điều 633 BLDS chỉ chấp nhận di chúc không người làm chứng khi người lập tự tay viết và ký. Bản đánh máy cần ít nhất hai người làm chứng hoặc công chứng, chứng thực.
Người làm chứng có cần đọc nội dung di chúc không?
Luật không bắt buộc người làm chứng phải biết toàn bộ nội dung. Điều họ xác nhận là người lập đã ký hoặc điểm chỉ trước mặt họ, trong trạng thái tự nguyện, minh mẫn.
Người không biết chữ có lập di chúc đánh máy được không?
Được. Người lập có thể nhờ người khác đánh máy và điểm chỉ thay chữ ký, nhưng nên công chứng hoặc chứng thực để hạn chế tranh chấp về việc họ có hiểu nội dung hay không.
Di chúc đánh máy có cần đóng dấu giáp lai không?
Không bắt buộc với di chúc có người làm chứng. Điều cần làm là đánh số từng trang và người lập ký hoặc điểm chỉ ở mỗi trang. Di chúc công chứng thì tổ chức công chứng sẽ đóng dấu theo thủ tục của họ.
Luật sư Trần Duy Huy hỗ trợ lập và rà soát di chúc
Di chúc đánh máy hoàn toàn có thể hợp pháp, miễn là đi kèm đúng hình thức: hai người làm chứng đủ điều kiện, hoặc công chứng, chứng thực. Một lỗi nhỏ về chữ ký hay người làm chứng có thể khiến ý nguyện của người mất không được thực hiện.
Luật sư Trần Duy Huy, thành viên Đoàn Luật sư TP Đồng Nai, nhận soạn thảo, rà soát và tham gia chứng kiến việc lập di chúc tại TP.HCM, Đồng Nai và Tây Ninh. Liên hệ hotline/Zalo 0369 15 15 15 hoặc đến văn phòng tại 286 Nguyễn Oanh, Gò Vấp, TP.HCM.