Có đơn bãi nại có phải đi tù không? Tùy tội danh. Nếu người bị buộc tội phạm một trong 10 tội chỉ khởi tố theo yêu cầu của bị hại (như cố ý gây thương tích thuộc khoản 1 Điều 134 BLHS) và bị hại tự nguyện rút yêu cầu khởi tố, vụ án phải được đình chỉ, người đó không bị xử lý hình sự. Với các tội còn lại, đơn bãi nại không chấm dứt vụ án mà chỉ được Tòa án xem xét như một tình tiết giảm nhẹ.
Nhiều gia đình nghĩ rằng chỉ cần “lo xong” với bên bị hại là người thân được thả. Thực tế, giá trị của đơn bãi nại phụ thuộc vào tội danh, khoản áp dụng và thời điểm nộp đơn. Dưới đây, Luật sư Trần Duy Huy phân tích từng trường hợp để bạn biết khi nào đơn có tác dụng chấm dứt vụ án hình sự và khi nào không.
Đơn bãi nại là gì theo quy định pháp luật?
“Bãi nại” là cách gọi quen thuộc của người dân, pháp luật không dùng từ này. Tùy nội dung, đơn bãi nại thường thuộc một trong hai loại:
- Đơn rút yêu cầu khởi tố: bị hại rút lại yêu cầu đã đưa ra theo Điều 155 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 (BLTTHS). Loại đơn này chỉ có hiệu lực chấm dứt vụ án với nhóm tội khởi tố theo yêu cầu của bị hại.
- Đơn xin giảm nhẹ trách nhiệm hình sự: bị hại cho biết đã được bồi thường, không còn yêu cầu gì và đề nghị cơ quan tố tụng xem xét giảm nhẹ cho người phạm tội. Loại đơn này dùng cho mọi tội danh nhưng không làm vụ án dừng lại.
Vì vậy, trước khi viết đơn, cần xác định đúng vụ án thuộc nhóm nào. Viết nhầm loại đơn, hoặc nộp đơn rút yêu cầu cho một tội không thuộc Điều 155, thì kết quả sẽ khác hẳn với kỳ vọng của gia đình.
10 tội có đơn bãi nại thì vụ án phải đình chỉ
Khoản 1 Điều 155 BLTTHS quy định chỉ được khởi tố vụ án về tội phạm thuộc khoản 1 các điều sau của Bộ luật Hình sự (BLHS) khi có yêu cầu của bị hại hoặc người đại diện của bị hại (trường hợp bị hại dưới 18 tuổi, có nhược điểm về tâm thần, thể chất hoặc đã chết):
| Điều BLHS | Tội danh (khoản 1) |
|---|---|
| Điều 134 | Cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác |
| Điều 135 | Cố ý gây thương tích… trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh |
| Điều 136 | Cố ý gây thương tích… do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng hoặc vượt quá mức cần thiết khi bắt giữ người phạm tội |
| Điều 138 | Vô ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác |
| Điều 139 | Vô ý gây thương tích… do vi phạm quy tắc nghề nghiệp hoặc quy tắc hành chính |
| Điều 141 | Hiếp dâm |
| Điều 143 | Cưỡng dâm |
| Điều 155 | Làm nhục người khác |
| Điều 156 | Vu khống |
| Điều 226 | Xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp |
Theo khoản 2 Điều 155 BLTTHS, khi người đã yêu cầu khởi tố rút yêu cầu thì vụ án phải được đình chỉ, trừ trường hợp có căn cứ xác định việc rút yêu cầu là trái ý muốn của họ do bị ép buộc, cưỡng bức. Nghĩa là trong nhóm tội này, nếu đơn rút yêu cầu là tự nguyện, người bị buộc tội không bị đưa ra xét xử và không phải đi tù.
Điểm hay bị hiểu sai là cụm “khoản 1”. Chẳng hạn, với tội cố ý gây thương tích, khoản 1 Điều 134 áp dụng cho trường hợp tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 11% đến 30%, hoặc dưới 11% nhưng có tình tiết như dùng hung khí nguy hiểm. Nếu tỷ lệ 11%–30% mà lại kèm một trong các tình tiết đó, hoặc thương tích từ 31% trở lên, hành vi chuyển sang khoản 2 trở lên. Khi ấy vụ án không còn phụ thuộc vào yêu cầu của bị hại, có đơn bãi nại vẫn phải xét xử.
Nếu bạn đang băn khoăn hành vi của người thân có phải là tự vệ hay không, có thể đọc thêm bài phòng vệ chính đáng khác gì cố ý gây thương tích.
Rút đơn bãi nại ở giai đoạn nào thì còn có tác dụng?
BLTTHS 2015 đã bỏ mốc “trước ngày mở phiên tòa sơ thẩm” của luật cũ. Bị hại có thể rút yêu cầu khởi tố ở bất kỳ giai đoạn nào, và cơ quan đang thụ lý vụ án sẽ ra quyết định đình chỉ theo thẩm quyền:
- Giai đoạn điều tra: Cơ quan điều tra ra quyết định đình chỉ điều tra.
- Giai đoạn truy tố: Viện kiểm sát ra quyết định đình chỉ vụ án.
- Giai đoạn chuẩn bị xét xử hoặc tại phiên tòa sơ thẩm: Tòa án ra quyết định đình chỉ vụ án.
- Giai đoạn phúc thẩm: theo hướng dẫn tại Công văn 254/TANDTC-PC năm 2018 của Tòa án nhân dân tối cao, Hội đồng xét xử phúc thẩm hủy bản án sơ thẩm và đình chỉ vụ án.
Đi kèm quyền này là một giới hạn quan trọng tại khoản 3 Điều 155 BLTTHS: bị hại đã rút yêu cầu thì không được yêu cầu lại, trừ trường hợp việc rút trước đó là do bị ép buộc, cưỡng bức. Vì vậy, bị hại chỉ nên rút đơn khi các thỏa thuận về bồi thường đã rõ ràng.
Tội không thuộc Điều 155: đơn bãi nại có tác dụng gì?
Với các tội như trộm cắp tài sản, lừa đảo chiếm đoạt tài sản, cướp giật, hay cố ý gây thương tích thuộc khoản 2 trở lên, vụ án do Nhà nước khởi tố và theo đuổi đến cùng. Bị hại không có quyền “rút” vụ án, nên đơn bãi nại không giúp người phạm tội thoát khỏi việc bị xét xử.
Tuy vậy, đơn vẫn có giá trị đáng kể khi lượng hình:
- Việc người phạm tội tự nguyện bồi thường, khắc phục hậu quả là tình tiết giảm nhẹ tại điểm b khoản 1 Điều 51 BLHS.
- Việc bị hại có đơn xin giảm nhẹ thường được Tòa án xem xét như một tình tiết giảm nhẹ khác theo khoản 2 Điều 51 BLHS.
- Có từ hai tình tiết giảm nhẹ trở lên, người phạm tội có cơ sở đề nghị mức án thấp hơn, cho hưởng án treo hoặc áp dụng hình phạt nhẹ hơn, tùy điều kiện luật định và đánh giá của Tòa án.
Bạn có thể tìm hiểu kỹ hơn trong bài các tình tiết giảm nhẹ theo Điều 51 Bộ luật Hình sự và bài phân tích vì sao Tòa án thường từ chối cho hưởng án treo tội cố ý gây thương tích.
Viết và nộp đơn bãi nại thế nào để được chấp nhận?
Pháp luật không bắt buộc mẫu đơn cố định, nhưng đơn cần thể hiện rõ ý chí của bị hại để cơ quan tố tụng có căn cứ giải quyết. Một đơn rút yêu cầu khởi tố nên có:
- Họ tên, năm sinh, số định danh cá nhân, nơi cư trú của bị hại (hoặc người đại diện hợp pháp).
- Thông tin vụ án: tên người bị buộc tội, tội danh, số quyết định khởi tố hoặc số thụ lý nếu có.
- Nội dung “rút toàn bộ yêu cầu khởi tố vụ án hình sự” đối với người bị buộc tội.
- Cam kết việc rút yêu cầu là hoàn toàn tự nguyện, không bị ai ép buộc, cưỡng bức.
- Chữ ký của bị hại, ngày tháng làm đơn.
Đơn nộp trực tiếp cho cơ quan đang thụ lý vụ án: Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát hoặc Tòa án. Cơ quan tố tụng thường mời bị hại lên làm việc để xác nhận tính tự nguyện. Thỏa thuận bồi thường nên lập thành văn bản riêng, có chữ ký hai bên và chứng từ giao nhận tiền.
Một lưu ý quan trọng: phía người bị buộc tội tuyệt đối không được đe dọa, gây sức ép để bị hại rút đơn. Ngoài việc vụ án không được đình chỉ, hành vi đó còn có thể bị xử lý riêng theo quy định pháp luật.
Câu hỏi thường gặp
Đã rút đơn bãi nại rồi có làm đơn yêu cầu lại được không?
Không. Theo khoản 3 Điều 155 BLTTHS, bị hại đã rút yêu cầu khởi tố thì không có quyền yêu cầu lại. Ngoại lệ duy nhất là khi chứng minh được việc rút đơn trước đó do bị ép buộc, cưỡng bức.
Bãi nại rồi thì bên gây thương tích còn phải bồi thường không?
Tùy thỏa thuận. Rút yêu cầu khởi tố chấm dứt phần trách nhiệm hình sự, còn nghĩa vụ bồi thường dân sự là quan hệ riêng giữa hai bên. Nếu chưa được bồi thường đủ, bị hại vẫn có thể yêu cầu bồi thường theo thủ tục dân sự, vì vậy nên ghi rõ trong văn bản thỏa thuận là đã nhận đủ hay còn thiếu.
Đánh người thương tích 15% có đơn bãi nại có phải đi tù không?
Tùy trường hợp. Nếu hành vi chỉ thuộc khoản 1 Điều 134 BLHS và bị hại tự nguyện rút yêu cầu, vụ án phải đình chỉ. Nếu có dùng hung khí nguy hiểm hoặc tình tiết khác khiến hành vi thuộc khoản 2, đơn bãi nại chỉ là căn cứ xin giảm nhẹ.
Bị hại rút đơn sau khi đã xử sơ thẩm thì sao?
Vẫn có thể có tác dụng nếu vụ án đang ở giai đoạn phúc thẩm. Theo hướng dẫn của Tòa án nhân dân tối cao tại Công văn 254/TANDTC-PC, Hội đồng xét xử phúc thẩm hủy bản án sơ thẩm và đình chỉ vụ án. Khi bản án đã có hiệu lực pháp luật, việc rút đơn không còn làm thay đổi bản án.
Luật sư hỗ trợ khi người thân bị khởi tố và muốn thỏa thuận với bị hại
Đơn bãi nại có thể chấm dứt vụ án với 10 tội khởi tố theo yêu cầu của bị hại, nhưng với các tội còn lại chỉ là căn cứ giảm nhẹ. Xác định đúng tội danh, khoản áp dụng và thời điểm nộp đơn là việc nên làm sớm, trước khi gia đình bỏ tiền ra thỏa thuận.
Luật sư Trần Duy Huy, thành viên Đoàn Luật sư TP Đồng Nai, tư vấn và tham gia bào chữa, bảo vệ quyền lợi trong các vụ án hình sự tại TP.HCM, TP Đồng Nai và tỉnh Tây Ninh, kể cả việc hướng dẫn hai bên lập văn bản thỏa thuận bồi thường và đơn rút yêu cầu khởi tố đúng quy định. Liên hệ hotline/Zalo 0369 15 15 15 hoặc đến văn phòng Công ty Luật TNHH Luật sư Tối Thượng (VN-LAW.VN), 286 Nguyễn Oanh, Gò Vấp, TP.HCM.