Khi hôn nhân không thể tiếp tục, câu hỏi đầu tiên thường là: nên chọn thuận tình ly hôn hay đơn phương ly hôn?Hai hình thức này khác nhau ở điều kiện, thủ tục, thời gian giải quyết và cả mức độ căng thẳng giữa hai bên. Nếu chọn sai hướng, bạn có thể mất nhiều thời gian hơn cần thiết hoặc không bảo vệ được quyền lợi của mình.
1. KHÁI NIỆM VÀ CĂN CỨ PHÁP LÝ
1.1. THUẬN TÌNH LY HÔN
Theo Điều 55 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014, Tòa án công nhận thuận tình ly hôn khi hai bên:
- Thật sự tự nguyện ly hôn.
- Đã thỏa thuận về việc chia tài sản, việc trông nom, nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục con.
- Thỏa thuận đó bảo đảm quyền lợi chính đáng của vợ và con.
Nếu hai bên không thỏa thuận được, hoặc có thỏa thuận nhưng không bảo đảm quyền lợi của vợ và con, Tòa án sẽ giải quyết theo thủ tục chung.
1.2. ĐƠN PHƯƠNG LY HÔN (LY HÔN THEO YÊU CẦU CỦA MỘT BÊN)
Trong luật, hình thức này được gọi là ly hôn theo yêu cầu của một bên (Điều 56). Một bên yêu cầu ly hôn, bên kia không đồng ý ly hôn, hoặc hai bên đồng ý ly hôn nhưng không thống nhất được các vấn đề về con, tài sản.
Tòa án giải quyết cho ly hôn nếu có căn cứ cho thấy:
- Vợ hoặc chồng có hành vi bạo lực gia đình; hoặc
- Vợ hoặc chồng vi phạm nghiêm trọng quyền, nghĩa vụ của vợ chồng,
làm cho hôn nhân lâm vào tình trạng trầm trọng, đời sống chung không thể kéo dài, mục đích của hôn nhân không đạt được.
Ngoài ra, nếu vợ hoặc chồng của người bị Tòa án tuyên bố mất tích yêu cầu ly hôn thì Tòa án giải quyết cho ly hôn.
2. BẢNG SO SÁNH NHANH
| Tiêu chí | Thuận tình ly hôn | Đơn phương ly hôn |
|---|---|---|
| Ý chí của hai bên | Cả hai cùng đồng ý ly hôn | Chỉ một bên muốn ly hôn, hoặc hai bên bất đồng về con, tài sản |
| Điều kiện | Tự nguyện, đã thỏa thuận về con và tài sản | Phải có căn cứ theo Điều 56 (bạo lực gia đình, vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ vợ chồng, hôn nhân trầm trọng…) |
| Tính chất giải quyết tại Tòa | Việc dân sự (yêu cầu công nhận) | Vụ án dân sự (có nguyên đơn, bị đơn) |
| Chứng cứ | Chủ yếu là thỏa thuận và giấy tờ cơ bản | Cần chứng minh căn cứ ly hôn và các yêu cầu về con, tài sản |
| Hòa giải | Tòa án vẫn tiến hành hòa giải, nhưng nếu hai bên kiên quyết thì công nhận | Hòa giải là bước bắt buộc, có thể kéo dài nếu Tòa thấy còn khả năng đoàn tụ |
| Thời gian | Thường nhanh hơn | Thường lâu hơn, có thể qua nhiều giai đoạn |
| Hiệu lực | Quyết định công nhận có hiệu lực pháp luật ngay | Bản án sơ thẩm có thể bị kháng cáo, kháng nghị |
| Mức độ căng thẳng | Thấp, dễ giữ quan hệ sau ly hôn | Cao, có thể kéo dài tranh chấp |
3. KHÁC NHAU VỀ THỦ TỤC
3.1. THUẬN TÌNH LY HÔN
- Chuẩn bị hồ sơ và thỏa thuận. Hai bên thống nhất việc ly hôn, người nuôi con, mức cấp dưỡng, quyền thăm nom, cách chia tài sản và nợ chung.
- Nộp đơn yêu cầu công nhận thuận tình ly hôn tại Tòa án nhân dân có thẩm quyền, thông thường là Tòa án khu vực nơi một trong hai bên cư trú.
- Tòa án thụ lý, hòa giải. Nếu hai bên vẫn giữ nguyên ý kiến, Tòa án ra quyết định công nhận thuận tình ly hôn và sự thỏa thuận về con, tài sản.
- Quyết định có hiệu lực ngay. Hai bên thực hiện theo quyết định.
3.2. ĐƠN PHƯƠNG LY HÔN
- Nộp đơn khởi kiện tại Tòa án có thẩm quyền, thông thường là Tòa án nơi bị đơn cư trú hoặc làm việc, kèm các chứng cứ.
- Tòa án thụ lý, hòa giải. Hòa giải là bước quan trọng và có thể diễn ra nhiều lần.
- Chuẩn bị xét xử. Tòa án thu thập chứng cứ, xác minh về tài sản, nợ, con cái, nơi cư trú của các bên.
- Mở phiên tòa sơ thẩm. Tòa tuyên án về việc ly hôn, quyền nuôi con, cấp dưỡng, chia tài sản.
- Kháng cáo (nếu có). Bên không đồng ý có thể kháng cáo trong thời hạn luật định để xét xử phúc thẩm. Bản án sau khi hết thời hạn kháng cáo, kháng nghị hoặc sau phúc thẩm mới có hiệu lực pháp luật.
4. HAI BÊN ĐỒNG Ý LY HÔN NHƯNG KHÔNG THỐNG NHẤT ĐƯỢC VỀ CON, TÀI SẢN THÌ SAO?
Đây là tình huống rất phổ biến. Hai bên đều muốn ly hôn nhưng bất đồng về:
- Ai trực tiếp nuôi con, mức cấp dưỡng.
- Chia nhà đất, tài sản chung, khoản nợ.
Khi đó không thể áp dụng thủ tục công nhận thuận tình, vì thỏa thuận về con và tài sản là điều kiện của thuận tình ly hôn. Tòa án sẽ giải quyết như một vụ án ly hôn có tranh chấp và quyết định các vấn đề còn lại.
Nên lưu ý: ngay cả khi ban đầu hai bên đã thống nhất, nếu một bên thay đổi ý kiến trước khi Tòa công nhận (không còn tự nguyện ly hôn hoặc không còn đồng ý về thỏa thuận), thủ tục thuận tình sẽ không thể tiếp tục.
5. NHỮNG ĐIỂM CHUNG DÙ CHỌN HÌNH THỨC NÀO
5.1. VẤN ĐỀ CON CHUNG
- Con dưới 36 tháng tuổi thường được giao cho mẹ trực tiếp nuôi, trừ khi người mẹ không đủ điều kiện hoặc cha mẹ có thỏa thuận khác phù hợp với lợi ích của con.
- Con từ đủ 07 tuổi trở lên thì Tòa án xem xét nguyện vọng của con khi quyết định người trực tiếp nuôi.
- Người không trực tiếp nuôi con vẫn có nghĩa vụ cấp dưỡng và có quyền thăm nom, chăm sóc con.
5.2. VẤN ĐỀ TÀI SẢN
- Tài sản chung của vợ chồng về nguyên tắc được chia đôi, nhưng có xem xét hoàn cảnh gia đình, công sức đóng góp, bảo vệ quyền lợi chính đáng của vợ, con chưa thành niên và các yếu tố khác theo luật.
- Tài sản riêng của mỗi bên về nguyên tắc thuộc về người đó.
- Khoản nợ chung được xử lý cùng với tài sản chung. Cần có chứng cứ để xác định khoản nợ là chung hay riêng.
5.3. GIỚI HẠN QUYỀN YÊU CẦU LY HÔN
Theo Điều 51, chồng không có quyền yêu cầu ly hôn trong thời gian vợ đang mang thai, sinh con hoặc nuôi con dưới 12 tháng tuổi. Quy định này áp dụng cho quyền yêu cầu của người chồng, không áp dụng khi chính người vợ yêu cầu ly hôn.
5.4. ÁN PHÍ, LỆ PHÍ
- Với thuận tình ly hôn, bạn nộp lệ phí giải quyết việc dân sự. Theo quy định hiện hành, mỗi bên thường chịu một nửa, trừ khi thỏa thuận khác.
- Với đơn phương ly hôn, người khởi kiện nộp tạm ứng án phí và án phí chung được Tòa án xác định khi giải quyết vụ án. Nếu có chia tài sản có giá trị lớn, án phí tính theo giá trị tài sản được chia, nên có thể cao hơn nhiều.
Mức phí cụ thể được quy định bởi văn bản của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về án phí, lệ phí Tòa án. Bạn nên kiểm tra mức áp dụng tại thời điểm nộp đơn.
6. NÊN CHỌN HÌNH THỨC NÀO?
NÊN ƯU TIÊN THUẬN TÌNH LY HÔN KHI
- Hai bên đều đã quyết định chia tay và còn giữ được sự tôn trọng nhau.
- Đã có thỏa thuận rõ ràng về con và tài sản, hoặc có thể đạt được khi ngồi lại.
- Muốn tiết kiệm thời gian, chi phí, giảm tổn thương cho con.
CÂN NHẮC ĐƠN PHƯƠNG LY HÔN KHI
- Bên kia không đồng ý ly hôn, trốn tránh hoặc không hợp tác.
- Có bạo lực gia đình hoặc vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ vợ chồng.
- Hai bên bất đồng lớn về nuôi con hoặc chia tài sản.
- Cần Tòa án xác minh, thu thập chứng cứ về tài sản, nợ chung.
Trên thực tế, nhiều vụ việc bắt đầu bằng ý định thuận tình rồi chuyển thành tranh chấp. Vì vậy, dù chọn hướng nào, bạn nên lưu giữ chứng cứ (giấy tờ tài sản, sao kê, tin nhắn, giấy khai sinh của con…) ngay từ đầu.
7. NHỮNG SAI LẦM THƯỜNG GẶP
- Nghĩ rằng “đơn phương” là bên đề nghị phải chịu thiệt. Không đúng, quyền lợi về con và tài sản vẫn được xem xét theo luật.
- Ký thỏa thuận thuận tình khi chưa hiểu hết nội dung, nhất là điều khoản chia nhà đất, nợ chung, cấp dưỡng.
- Không kiểm tra giấy tờ tài sản (đứng tên ai, đã thế chấp chưa, có phải tài sản chung không) trước khi thỏa thuận.
- Tự ý giấu tài sản hoặc chuyển nhượng tài sản trước khi ly hôn, có thể làm phát sinh tranh chấp lớn hơn.
- Hứa miệng về nuôi con, cấp dưỡng mà không ghi thành văn bản hoặc không đưa vào quyết định của Tòa án.
8. CÂU HỎI THƯỜNG GẶP
Một bên không chịu ra Tòa hòa giải thì sao?
Tòa án có thể triệu tập nhiều lần. Trong ly hôn đơn phương, nếu vắng mặt không có lý do chính đáng, Tòa án vẫn có thể giải quyết theo quy định của pháp luật tố tụng.
Đã nộp đơn thuận tình, bên kia đổi ý thì sao?
Thủ tục thuận tình không thể tiếp tục. Nếu bạn vẫn muốn ly hôn, bạn có thể làm đơn khởi kiện ly hôn theo hướng đơn phương.
Ly hôn thuận tình có cần luật sư không?
Không bắt buộc. Tuy nhiên, nếu có tài sản lớn, nhà đất hoặc con nhỏ, việc tham vấn luật sư giúp soạn thỏa thuận chặt chẽ, tránh tranh chấp sau này.
Sau khi ly hôn, có thay đổi được việc nuôi con, mức cấp dưỡng không?
Có thể, khi có căn cứ theo quy định của pháp luật hôn nhân và gia đình. Việc này được giải quyết bằng yêu cầu riêng.
9. KHI NÀO NÊN THAM VẤN LUẬT SƯ?
Bạn nên trao đổi với luật sư khi:
- Chưa chắc hôn nhân của mình đã đủ căn cứ để ly hôn đơn phương hay chưa.
- Cần soạn thỏa thuận về nuôi con, cấp dưỡng, chia tài sản trước khi nộp đơn thuận tình.
- Có nhà đất, tài sản lớn, hoặc tài sản đứng tên một bên, tài sản hình thành từ kinh doanh.
- Bên còn lại trốn tránh, không hợp tác hoặc không rõ nơi cư trú.
- Có yếu tố nước ngoài, như một bên đang sinh sống ở nước ngoài.
Mọi thông tin trong bài viết đều được tham vấn chuyên môn bởi Luật sư Trần Duy Huy. Nếu bạn đang gặp vướng mắc về đất đai, di chúc – thừa kế, ly hôn – quyền nuôi con hoặc các vụ án hình sự, hãy liên hệ ngay để được hỗ trợ kịp thời:
LUẬT SƯ TRẦN DUY HUY
Hotline: 0369151515
Địa chỉ: 286 Nguyễn Oanh, Gò Vấp, Hồ Chí Minh
