Kêu gọi từ thiện trên mạng xã hội: Làm sao để lòng tốt không vướng vòng lao lý?

17/08/2026

// Tác giả

Cao Kỳ

1. Vì sao chủ đề này đang được quan tâm trở lại?

Các vụ việc liên quan đến người có sức ảnh hưởng trên mạng xã hội bị điều tra về hoạt động tài chính trong đó có những trường hợp từng đứng ra vận động quyên góp khiến nhiều cá nhân, tổ chức đang hoặc dự định kêu gọi từ thiện online lo ngại về rủi ro pháp lý của chính mình. Trên thực tế, pháp luật Việt Nam đã có khung pháp lý khá cụ thể cho hoạt động này kể từ Nghị định 93/2021/NĐ-CP, vấn đề chủ yếu nằm ở việc tuân thủ quy trình và minh bạch, không phải ở việc “có được kêu gọi từ thiện hay không”.

2. Khung pháp lý về vận động, tiếp nhận, phân phối nguồn đóng góp tự nguyện

Nghị định 93/2021/NĐ-CP về vận động, tiếp nhận, phân phối và sử dụng các nguồn đóng góp tự nguyện quy định rõ:

Chủ thể được vận động gồm: Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp, các quỹ từ thiện hợp pháp, cơ quan thông tin đại chúng, và cá nhân có đủ năng lực hành vi dân sự.

Đối với cá nhân vận động từ thiện, nghĩa vụ pháp lý cốt lõi gồm:

  • Phải thông báo trên phương tiện truyền thông về mục đích, phạm vi, phương thức, thời gian vận động
  • Mở tài khoản riêng tại ngân hàng để tiếp nhận, quản lý toàn bộ tiền đóng góp, hạch toán riêng, không lẫn với tài chính cá nhân
  • Có biên nhận các khoản đóng góp bằng tiền mặt/hiện vật khi tổ chức tiếp nhận
  • Công khai thông tin trên phương tiện truyền thông về kết quả tiếp nhận, phân phối nguồn đóng góp
  • Sau khi kết thúc vận động, phải công khai báo cáo, gửi tài liệu liên quan đến Ủy ban nhân dân cấp xã nơi cư trú để niêm yết công khai

3. Ranh giới giữa “chậm trễ minh bạch” và dấu hiệu hình sự

Không phải mọi thiếu sót trong công khai tài chính từ thiện đều bị hình sự hóa. Rủi ro hình sự (thường theo tội “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản” – Điều 174, hoặc “Lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản” – Điều 175 BLHS) chỉ đặt ra khi có đủ căn cứ chứng minh:

  • Ý định gian dối ngay từ đầu: kêu gọi cho mục đích không có thật, hoặc phóng đại quy mô thiệt hại để kêu gọi số tiền lớn hơn nhu cầu thực tế
  • Sử dụng sai mục đích đã công bố: tiền quyên góp cho một trường hợp cụ thể nhưng bị chi dùng cho mục đích cá nhân
  • Cố ý không công khai, né tránh minh bạch khi có yêu cầu, kèm dấu hiệu tẩu tán tài sản

Ngược lại, việc chậm trễ báo cáo do thiếu kinh nghiệm quản lý tài chính, sai sót trong ghi chép (không cố ý), hoặc chi phí phát sinh hợp lý (phí chuyển khoản, chi phí vận chuyển hàng cứu trợ) thường không đủ yếu tố cấu thành tội phạm, nhưng vẫn có thể bị xử phạt hành chính nếu vi phạm quy định về công khai minh bạch.

4. Hướng dẫn thực hành: 6 bước để kêu gọi từ thiện đúng luật

  1. Xác định rõ mục đích, đối tượng thụ hưởng, số tiền dự kiến cần vận động trước khi đăng tải công khai
  2. Mở tài khoản ngân hàng riêng đứng tên cá nhân/tổ chức vận động, chỉ dùng cho hoạt động từ thiện này
  3. Lưu trữ đầy đủ chứng từ: sao kê chuyển khoản đến, biên nhận tiền mặt, hóa đơn/chứng từ khi chi tiêu, hình ảnh/video quá trình trao tặng
  4. Công khai định kỳ tiến độ vận động và sử dụng tiền trên chính kênh đã dùng để kêu gọi
  5. Không tự ý sử dụng số dư còn lại cho mục đích khác mà không thông báo, xin ý kiến người đóng góp hoặc chuyển cho quỹ từ thiện hợp pháp
  6. Gửi báo cáo kết thúc đợt vận động đến UBND cấp xã nơi cư trú theo quy định

5. Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Cá nhân có được đứng ra kêu gọi từ thiện mà không cần thành lập quỹ không? 

Có. Nghị định 93/2021/NĐ-CP cho phép cá nhân có đủ năng lực hành vi dân sự trực tiếp vận động, tiếp nhận, phân phối nguồn đóng góp tự nguyện, không bắt buộc phải thành lập quỹ hoặc tổ chức, miễn tuân thủ các nghĩa vụ về minh bạch, công khai như trên.

Nếu quyên góp không hết, tiền dư có bắt buộc trả lại cho người đóng góp không? 

Pháp luật không bắt buộc trả lại từng người, nhưng người vận động phải thống nhất phương án xử lý số tiền dư (chuyển cho quỹ từ thiện hợp pháp khác, hoặc sử dụng cho mục đích tương tự đã công bố) và công khai phương án này, tránh tự quyết định đơn phương.

Bị tố cáo “ăn chặn” tiền từ thiện nhưng thực chất chỉ chậm công khai, phải làm gì? 

Nên chủ động công khai đầy đủ chứng từ, sao kê ngay khi có phản ánh, đồng thời có thể tham vấn luật sư để phản hồi chính thức, tránh im lặng kéo dài khiến nghi ngờ gia tăng và có thể dẫn đến đơn tố giác hình sự.

6. Dịch vụ hỗ trợ pháp lý

Văn phòng VN-LAW, Luật sư Trần Duy Huy hỗ trợ:

  • Tư vấn quy trình vận động từ thiện đúng Nghị định 93/2021/NĐ-CP cho cá nhân, tổ chức, người có ảnh hưởng trên mạng xã hội
  • Xây dựng quy trình quản lý tài chính, chứng từ minh bạch cho hoạt động thiện nguyện
  • Tư vấn, đại diện xử lý khi phát sinh khiếu nại, tố cáo liên quan đến hoạt động từ thiện

LUẬT SƯ TRẦN DUY HUY

Số điện thoại/Zalo: 0369 151515

Email: luatsutranduyhuy.com

Địa chỉ: 286 Nguyễn Oanh, phường Gò Vấp, thành phố Hồ Chí Minh

Kiểm duyệt nội dung: Luật sư Trần Duy Huy – thành viên Liên đoàn Luật sư Việt Nam, Giám đốc Công ty Luật TNHH Luật sư Tối Thượng (VN-LAW.VN).
Bài viết mang tính tham khảo theo quy định pháp luật tại thời điểm đăng. Để được tư vấn cho trường hợp cụ thể, vui lòng liên hệ 0369 15 15 15.

Viết một bình luận

GỌI GẤP GỌI GẤP Zalo Zalo