1. Vì sao nhóm KOL/KOC cần đặc biệt lưu tâm sau vụ việc gần đây?
Vụ khởi tố Bùi Xuân Huấn (Huấn Hoa Hồng) một cá nhân có sức ảnh hưởng lớn trên mạng xã hội chuyển sang kinh doanh về hai tội danh liên quan đến gian dối trong bán hàng và sai phạm kế toán, là lời nhắc rõ ràng: sức ảnh hưởng trên mạng xã hội không đồng nghĩa với việc được miễn trừ các nghĩa vụ pháp lý như bất kỳ chủ thể kinh doanh nào khác. Ngược lại, quy mô người theo dõi lớn thường kéo theo dòng tiền lớn, khiến rủi ro pháp lý nếu có cũng nghiêm trọng hơn tương ứng.
2. Bốn nhóm nghĩa vụ pháp lý cơ bản khi KOL/KOC chuyển sang bán hàng
a) Đăng ký kinh doanh
Khi hoạt động bán hàng mang tính thường xuyên, có doanh thu, cá nhân phải đăng ký hộ kinh doanh hoặc thành lập doanh nghiệp theo quy định của Luật Doanh nghiệp và Nghị định về đăng ký hộ kinh doanh. Việc chỉ livestream bán hàng qua tài khoản cá nhân, không đăng ký, không đồng nghĩa với việc được miễn nghĩa vụ thuế, cơ quan thuế vẫn có quyền truy thu và xử phạt.
b) Nghĩa vụ kê khai và nộp thuế
- Thuế thu nhập cá nhân đối với thu nhập từ hoạt động quảng cáo, affiliate, hoa hồng bán hàng
- Thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập cá nhân theo phương pháp khoán hoặc kê khai đối với hộ kinh doanh có doanh thu bán hàng
- Từ các quy định về quản lý thuế thương mại điện tử, các sàn TMĐT và nền tảng mạng xã hội có nghĩa vụ cung cấp thông tin người bán cho cơ quan thuế, cá nhân kinh doanh qua livestream, TikTok Shop, Facebook không còn nằm ngoài diện giám sát như trước.
c) Nghĩa vụ về nội dung quảng cáo
Theo Luật Quảng cáo và Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023, người quảng cáo (bao gồm KOL/KOC) phải chịu trách nhiệm về tính chính xác của thông tin quảng cáo, đặc biệt với:
- Thực phẩm chức năng, mỹ phẩm: không được quảng cáo như thuốc chữa bệnh, không phóng đại công dụng
- Sản phẩm có yêu cầu công bố/kiểm nghiệm: phải quảng cáo đúng nội dung đã công bố với cơ quan có thẩm quyền
- Nghị định về quản lý hoạt động quảng cáo trên mạng đã bổ sung quy định về trách nhiệm của người chuyển tải sản phẩm quảng cáo (bao gồm nghĩa vụ cung cấp bằng chứng đã sử dụng sản phẩm khi quảng cáo mỹ phẩm, thực phẩm chức năng)
d) Minh bạch tài chính, sổ sách kế toán
Ngay khi đã đăng ký hộ kinh doanh/doanh nghiệp, cá nhân bắt buộc phải lập sổ sách kế toán, xuất hóa đơn theo quy định của Luật Kế toán và Luật Quản lý thuế. Đây chính là điểm mấu chốt trong vụ việc nêu trên không phải hành vi bán hàng mà là cách quản lý dòng tiền, sổ sách mới là nơi phát sinh rủi ro hình sự nghiêm trọng nhất.
3. Những sai lầm phổ biến của KOL/KOC khi mở rộng kinh doanh
- Sử dụng tài khoản ngân hàng cá nhân để nhận tiền hàng số lượng lớn, không tách bạch với tài khoản kinh doanh
- Ủy quyền toàn bộ vận hành tài chính cho người thân (vợ/chồng, người quản lý) mà không có cơ chế kiểm soát, dẫn đến rủi ro liên đới khi phát sinh sai phạm
- Cam kết chất lượng, nguồn gốc sản phẩm dựa trên thông tin do nhà cung cấp/xưởng gia công cung cấp mà không tự kiểm chứng khi sản phẩm có vấn đề, KOL vẫn có thể bị coi là chủ thể chịu trách nhiệm chính trước người tiêu dùng
- Tăng trưởng doanh thu nhanh nhưng không đầu tư tương xứng vào bộ phận kế toán – pháp chế nội bộ
4. Khung kiểm soát rủi ro cho KOL/KOC đang hoặc sắp kinh doanh
- Đăng ký đúng loại hình kinh doanh phù hợp quy mô (hộ kinh doanh → doanh nghiệp khi doanh thu tăng)
- Tách bạch tài khoản nhận tiền kinh doanh và tài khoản cá nhân
- Thuê kế toán có chứng chỉ hành nghề, xuất hóa đơn đầy đủ theo từng giao dịch
- Lưu trữ hồ sơ kiểm nghiệm, công bố sản phẩm trước khi quảng cáo, đặc biệt với mỹ phẩm/thực phẩm chức năng
- Ký hợp đồng rõ ràng với nhà cung cấp về trách nhiệm chất lượng sản phẩm, có điều khoản bồi hoàn để tránh KOL một mình gánh trách nhiệm
- Thiết lập cơ chế rà soát pháp lý định kỳ (quý/năm) thay vì chỉ xử lý khi có sự cố
5. Câu hỏi thường gặp (FAQ)
KOL chỉ nhận quảng cáo, không trực tiếp bán hàng có phải chịu trách nhiệm về chất lượng sản phẩm không?
Có thể, ở mức độ trách nhiệm về nội dung quảng cáo nếu đưa thông tin sai sự thật hoặc không có căn cứ, dù không trực tiếp là người bán. Mức độ trách nhiệm cụ thể phụ thuộc vào vai trò thực tế (người bán, người chuyển tải quảng cáo, hay cả hai).
Doanh thu bao nhiêu thì bắt buộc phải đăng ký kinh doanh?
Theo quy định hiện hành, cá nhân có hoạt động sản xuất, kinh doanh thường xuyên đều thuộc diện phải đăng ký hộ kinh doanh, không phụ thuộc hoàn toàn vào mức doanh thu; tuy nhiên nghĩa vụ nộp thuế GTGT, TNCN sẽ phát sinh theo ngưỡng doanh thu chịu thuế do pháp luật thuế quy định. Nên tham vấn cụ thể theo từng thời kỳ áp dụng.
Nếu phát hiện mình đã kê khai thuế chưa đầy đủ trong quá khứ, nên xử lý thế nào?
Nên chủ động rà soát và thực hiện kê khai bổ sung với cơ quan thuế càng sớm càng tốt, đồng thời tham vấn luật sư để đánh giá mức độ rủi ro và xây dựng phương án khắc phục phù hợp trước khi bị thanh tra, kiểm tra.
6. Dịch vụ tư vấn pháp lý thường xuyên cho KOL/KOC
Văn phòng Luật sư Trần Duy Huy cung cấp gói tư vấn pháp lý thường xuyên dành riêng cho người kinh doanh online, KOL/KOC, gồm:
- Tư vấn lựa chọn mô hình kinh doanh và đăng ký đúng quy định
- Soạn thảo hợp đồng hợp tác quảng cáo, hợp đồng với nhà cung cấp/xưởng sản xuất
- Rà soát nội dung quảng cáo trước khi đăng tải để giảm thiểu rủi ro vi phạm
- Tư vấn nghĩa vụ thuế và phối hợp với kế toán để đảm bảo minh bạch sổ sách
LUẬT SƯ TRẦN DUY HUY
Số điện thoại/Zalo: 0369 151515
Email: luatsutranduyhuy.com
Địa chỉ: 286 Nguyễn Oanh, phường Gò Vấp, thành phố Hồ Chí Minh
