Tài sản chung là phần tài sản quan trọng nhất khi vợ chồng ly hôn hoặc chia thừa kế. Nhiều người không biết chính xác tài sản nào được tính là chung, tài sản nào là riêng. Bài viết dưới đây giải thích rõ tài sản chung của vợ chồng gồm những gì, kèm căn cứ pháp lý cụ thể và cách xử lý khi có tranh chấp.
1. Tài sản chung của vợ chồng là gì?
Tài sản chung là tài sản thuộc sở hữu chung của cả vợ và chồng. Cả hai đều có quyền ngang nhau trong việc sử dụng, quản lý và định đoạt.
Khi ly hôn, tài sản chung sẽ được đem ra chia. Nguyên tắc chia là chia đôi, nhưng có tính đến nhiều yếu tố khác. Đây là điểm khác biệt lớn nhất so với tài sản riêng.
2. Căn cứ pháp lý: Điều 33 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014
Đây là điều luật gốc, quan trọng nhất bạn cần nắm.
Điều 33 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 quy định tài sản chung của vợ chồng gồm:
- Tài sản do vợ, chồng tạo ra trong thời kỳ hôn nhân.
- Thu nhập do lao động, hoạt động sản xuất, kinh doanh.
- Hoa lợi, lợi tức phát sinh từ tài sản riêng.
- Thu nhập hợp pháp khác trong thời kỳ hôn nhân.
- Tài sản mà vợ chồng được thừa kế chung hoặc tặng cho chung.
- Tài sản khác mà vợ chồng thỏa thuận là tài sản chung.
Ngoài ra, quyền sử dụng đất có được sau khi kết hôn cũng là tài sản chung. Trừ trường hợp một bên được thừa kế riêng, tặng cho riêng, hoặc có được qua giao dịch bằng tài sản riêng.
3. Các loại tài sản chung cụ thể
Dưới đây là phân tích từng loại, kèm ví dụ dễ hiểu.
3.1. Thu nhập từ lao động, sản xuất, kinh doanh
Đây là loại phổ biến nhất. Lương, thưởng, lợi nhuận kinh doanh mà vợ hoặc chồng kiếm được trong thời kỳ hôn nhân đều là tài sản chung. Không quan trọng ai đứng tên tài khoản nhận tiền.
3.2. Hoa lợi, lợi tức từ tài sản riêng — điểm dễ nhầm lẫn nhất
Đây là điểm nhiều người hiểu sai. Nếu bạn có căn nhà riêng trước khi kết hôn, sau đó cho thuê trong thời kỳ hôn nhân, tiền thuê nhà thu được là tài sản chung, không phải tài sản riêng của bạn.
Ngoại lệ: nếu vợ chồng đã thỏa thuận chia riêng tài sản theo Điều 40 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, hoa lợi, lợi tức phát sinh sau thời điểm chia mới là tài sản riêng.
3.3. Thu nhập hợp pháp khác
Điều 9 Nghị định 126/2014/NĐ-CP (quy định về chế độ tài sản vợ chồng tại nghị định này vẫn còn hiệu lực) làm rõ thêm nhóm này, gồm:
- Tiền thưởng, tiền trúng thưởng xổ số, tiền trợ cấp (trừ khoản trợ cấp ưu đãi người có công với cách mạng — khoản này là tài sản riêng).
- Tài sản xác lập quyền sở hữu đối với vật vô chủ, vật bị chôn giấu, bị đánh rơi, gia súc gia cầm thất lạc theo quy định Bộ luật Dân sự.
- Thu nhập hợp pháp khác theo quy định pháp luật.
3.4. Tài sản thừa kế chung, tặng cho chung
Nếu cha mẹ tặng cho cả hai vợ chồng một căn nhà, hoặc cả hai cùng được thừa kế chung một mảnh đất, đây là tài sản chung. Điều kiện: văn bản tặng cho hoặc di chúc phải ghi rõ cho cả hai người, không chỉ định riêng cho một người.
3.5. Tài sản do vợ chồng thỏa thuận là tài sản chung
Vợ chồng có quyền thỏa thuận đưa một tài sản vốn thuộc sở hữu riêng vào khối tài sản chung. Đây gọi là “nhập tài sản riêng vào tài sản chung”, theo Điều 46 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014. Sau khi nhập, tài sản đó không còn là tài sản riêng nữa.
3.6. Quyền sử dụng đất có được sau khi kết hôn
Đây là loại tài sản dễ phát sinh tranh chấp nhất trong thực tế. Về nguyên tắc, đất đai mua trong thời kỳ hôn nhân là tài sản chung, dù chỉ một người đứng tên sổ đỏ. Chỉ khi chứng minh được đất có từ thừa kế riêng, tặng cho riêng, hoặc mua bằng tiền riêng, mới được coi là tài sản riêng.
4. Khi nào tài sản bị coi là tài sản chung dù chỉ một người đứng tên?
Đây là nội dung quan trọng nhất khi xảy ra tranh chấp.
Nguyên tắc suy đoán: theo khoản 3 Điều 33 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, nếu không có căn cứ chứng minh tài sản đang tranh chấp là tài sản riêng, tài sản đó mặc nhiên được coi là tài sản chung.
Điều này áp dụng cả khi sổ đỏ, giấy chứng nhận chỉ ghi tên một người. Ví dụ: nhà đất mua trong thời kỳ hôn nhân, dù chỉ chồng đứng tên, vẫn là tài sản chung nếu vợ không đồng ý hoặc không chứng minh được đó là tài sản riêng của chồng.
Nghĩa vụ chứng minh thuộc về người khẳng định đó là tài sản riêng, không phải người còn lại.
5. Quyền chiếm hữu, sử dụng, định đoạt tài sản chung
Điều 35 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 quy định việc chiếm hữu, sử dụng, định đoạt tài sản chung do vợ chồng thỏa thuận.
Riêng với ba loại giao dịch sau, pháp luật yêu cầu phải có thỏa thuận bằng văn bản của cả hai vợ chồng:
- Giao dịch liên quan đến bất động sản.
- Giao dịch với động sản phải đăng ký quyền sở hữu (ô tô, tàu thuyền…).
- Giao dịch với tài sản đang là nguồn tạo thu nhập chủ yếu của gia đình.
Nếu một bên tự ý bán nhà đất là tài sản chung mà không có sự đồng ý của bên kia, giao dịch đó có thể bị tuyên vô hiệu.
6. Đăng ký quyền sở hữu tài sản chung
Điều 34 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 quy định: tài sản chung phải đăng ký quyền sở hữu, quyền sử dụng (như quyền sử dụng đất) thì giấy chứng nhận phải ghi tên cả hai vợ chồng, trừ khi có thỏa thuận khác.
Trong thực tế, nhiều tài sản chung chỉ đứng tên một người do quên đăng ký đủ tên, hoặc do thói quen cũ. Vợ chồng có quyền yêu cầu cơ quan có thẩm quyền cấp đổi giấy chứng nhận, bổ sung tên người còn lại.
7. Các dạng tranh chấp thường gặp
Trong thực tế, tranh chấp về tài sản chung thường xoay quanh các tình huống sau:
- Nhà đất mua trong hôn nhân nhưng chỉ đứng tên một người, gây tranh cãi khi ly hôn.
- Hoa lợi, lợi tức từ tài sản riêng bị nhầm là tài sản riêng, trong khi pháp luật coi là tài sản chung.
- Một bên tự ý bán, thế chấp tài sản chung mà không có sự đồng ý của bên kia.
- Tài sản riêng đã nhập vào tài sản chung nhưng không có văn bản thỏa thuận rõ ràng, gây tranh cãi.
- Tài sản hình thành từ cả tài sản chung và tài sản riêng (ví dụ nhà xây trên đất riêng bằng tiền chung), khó xác định tỷ lệ sở hữu.
- Nợ chung, nợ riêng lẫn lộn, khi một bên vay tiền phục vụ gia đình nhưng chỉ đứng tên cá nhân.
8. Quy trình xử lý khi có tranh chấp tài sản chung
Khi phát sinh tranh chấp, bạn nên thực hiện theo các bước sau:
- Rà soát toàn bộ tài sản hình thành trong thời kỳ hôn nhân, xác định loại nào là chung, loại nào là riêng.
- Thu thập giấy tờ chứng minh nguồn gốc từng tài sản (hợp đồng mua bán, sao kê ngân hàng, giấy tờ thừa kế, tặng cho).
- Thương lượng, thỏa thuận phân chia trước khi khởi kiện, lập thành văn bản có công chứng nếu có thể.
- Nộp đơn khởi kiện tại Tòa án nhân dân khu vực nơi có tài sản hoặc nơi bị đơn cư trú, nếu không thỏa thuận được.
- Cung cấp chứng cứ theo yêu cầu của tòa án trong quá trình thu thập chứng cứ.
- Tham gia hòa giải tại tòa, sau đó chờ xét xử nếu không hòa giải thành.
- Nhận bản án hoặc quyết định phân chia tài sản chung theo phán quyết của tòa, dựa trên nguyên tắc chia đôi có tính đến công sức đóng góp và hoàn cảnh mỗi bên.
9. Hồ sơ, chứng cứ cần chuẩn bị
Để bảo vệ quyền lợi đối với tài sản chung, bạn nên chuẩn bị:
- Giấy chứng nhận kết hôn, để xác định thời điểm bắt đầu thời kỳ hôn nhân.
- Giấy tờ mua bán, hợp đồng công chứng thể hiện thời điểm xác lập tài sản trong thời kỳ hôn nhân.
- Sổ đỏ, giấy chứng nhận quyền sở hữu của tài sản đang tranh chấp.
- Sao kê ngân hàng, chứng từ chuyển tiền thể hiện nguồn gốc tiền dùng để mua tài sản.
- Văn bản thỏa thuận tài sản giữa vợ chồng (nếu có lập trước đó).
- Giấy tờ chứng minh thu nhập, công sức đóng góp của mỗi bên trong thời kỳ hôn nhân, nếu có tranh chấp về tỷ lệ chia.
10. Lưu ý thực tế quan trọng
- Nếu không chứng minh được là tài sản riêng, tài sản mặc nhiên được coi là tài sản chung. Đây là nguyên tắc quan trọng nhất khi có tranh chấp.
- Hoa lợi, lợi tức từ tài sản riêng phát sinh trong hôn nhân là tài sản chung, trừ khi đã thỏa thuận chia riêng từ trước. Rất nhiều người hiểu nhầm điểm này.
- Đứng tên một mình trên sổ đỏ không đồng nghĩa là tài sản riêng. Nếu tài sản hình thành trong thời kỳ hôn nhân, vẫn có thể bị coi là tài sản chung.
- Giao dịch với bất động sản, động sản phải đăng ký, hoặc tài sản là nguồn thu nhập chính của gia đình đều cần có văn bản thỏa thuận của cả hai vợ chồng. Vi phạm có thể khiến giao dịch bị vô hiệu.
- Nên cập nhật giấy tờ sở hữu ngay khi mua tài sản chung, ghi đủ tên cả hai vợ chồng, để tránh tranh chấp sau này.
- Vợ chồng có quyền lập thỏa thuận về chế độ tài sản trước hoặc trong hôn nhân, giúp xác định rõ ràng ngay từ đầu tài sản nào là chung, tài sản nào là riêng.
11. Tóm tắt và lời khuyên
Tài sản chung của vợ chồng gồm thu nhập từ lao động, kinh doanh trong hôn nhân, hoa lợi lợi tức từ tài sản riêng, tài sản thừa kế/tặng cho chung, và tài sản do vợ chồng thỏa thuận là chung. Đây là khối tài sản sẽ bị chia khi ly hôn.
Điểm mấu chốt cần nhớ: nếu không chứng minh được tài sản là riêng, pháp luật sẽ coi đó là tài sản chung. Việc đứng tên một mình trên giấy tờ không đủ để loại trừ tài sản khỏi khối tài sản chung.
Mỗi gia đình có tài sản và hoàn cảnh khác nhau. Việc xác định đúng loại tài sản, chuẩn bị chứng cứ từ sớm sẽ giúp bạn tránh tranh chấp phức tạp khi ly hôn hoặc chia thừa kế. Bạn nên liên hệ luật sư càng sớm càng tốt, đặc biệt khi có tài sản lớn hình thành trong hôn nhân, để được tư vấn và lập hồ sơ pháp lý chặt chẽ ngay từ đầu.
Mọi thông tin trong bài viết đều được tham vấn chuyên môn bởi Luật sư Trần Duy Huy. Nếu bạn đang gặp vướng mắc về đất đai, di chúc – thừa kế, ly hôn – quyền nuôi con hoặc các vụ án hình sự, hãy liên hệ ngay để được hỗ trợ kịp thời:
LUẬT SƯ TRẦN DUY HUY
Hotline: 0369151515
Địa chỉ: 286 Nguyễn Oanh, Gò Vấp, Hồ Chí Minh