Chương XI Bộ luật Hình sự 2026 quy định về những quy định về trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại, gồm 14 điều (Điều 77–90), thuộc phần thứ nhất (những quy định chung).
Bộ luật được Quốc hội thông qua ngày 20/11/2026, có hiệu lực từ ngày 01/3/2027. Điều nào đã có bài phân tích riêng sẽ có nút Phân tích cạnh tên điều. Mục lục đầy đủ 417 điều xem tại trang toàn văn Bộ luật Hình sự 2026.
Lưu ý về hiệu lực: Bộ luật Hình sự 2026 được Quốc hội thông qua ngày 20/11/2026 và có hiệu lực từ ngày 01/3/2027. Đến hết ngày 28/02/2027, hành vi phạm tội vẫn được xử lý theo Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017, 2025).
Các điều trong Chương XI
Điều 77. Áp dụng quy định của Bộ luật Hình sự đối với pháp nhân thương mại
Điều 78. Điều kiện chịu trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại
Điều 79. Phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại
Điều 80. Phạt tiền đối với pháp nhân thương mại
Điều 81. Đình chỉ hoạt động vĩnh viễn
Điều 82. Cấm kinh doanh, cấm hoạt động trong một số lĩnh vực nhất định
Điều 83. Các biện pháp tư pháp áp dụng đối với pháp nhân thương mại
Điều 84. Căn cứ quyết định hình phạt đối với pháp nhân thương mại và đối với cá nhân thực hiện hành vi phạm tội với danh nghĩa pháp nhân thương mại
Điều 85. Các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự áp dụng đối với pháp nhân thương mại
Điều 86. Các tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự áp dụng đối với pháp nhân thương mại
Điều 87. Quyết định hình phạt trong trường hợp pháp nhân thương mại bị truy cứu trách nhiệm hình sự về nhiều tội
Điều 88. Tổng hợp hình phạt của nhiều bản án đối với pháp nhân thương mại
Điều 89. Miễn hình phạt đối với pháp nhân thương mại
Điều 90. Xóa án tích đối với pháp nhân thương mại
Toàn văn Chương XI
Điều 77. Áp dụng quy định của Bộ luật Hình sự đối với pháp nhân thương mại
1. Pháp nhân thương mại phải chịu trách nhiệm hình sự theo những quy định của Chương này; theo quy định khác của Bộ luật này không trái với quy định của Chương này.
2. Thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự đối với pháp nhân thương mại được tính theo thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự đối với cá nhân thực hiện hành vi phạm tội với danh nghĩa pháp nhân thương mại đó.
Điều 78. Điều kiện chịu trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại
Pháp nhân thương mại phải chịu trách nhiệm hình sự khi cá nhân với danh nghĩa pháp nhân thương mại thực hiện hành vi phạm tội có đủ các điều kiện sau đây:
1. Hành vi phạm tội được thực hiện nhân danh pháp nhân thương mại;
2. Hành vi phạm tội được thực hiện vì lợi ích của pháp nhân thương mại;
3. Hành vi phạm tội được thực hiện có sự chỉ đạo, điều hành hoặc chấp thuận của pháp nhân thương mại.
Điều 79. Phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại
Pháp nhân thương mại phải chịu trách nhiệm hình sự về tội phạm quy định tại một trong các điều 132, 133, 145, 157, 170, 171, 172, 173, 174, 175, 176, 177, 178, 179, 180, 181, 183, 186, 187, 190, 193, 194, 195, 197, 198, 200, 201, 202, 210, 211, 212, 217, 219, 220, 221, 222, 223, 224, 229, 230, 231, 232, 234, 236, 237, 239, 280, 281, 284, 285, 288, 289, 290, 291, 308, 316, 346, 354 và 355 của Bộ luật này.
Điều 80. Phạt tiền đối với pháp nhân thương mại
1. Phạt tiền được áp dụng là hình phạt chính hoặc hình phạt bổ sung đối với pháp nhân thương mại.
2. Mức tiền phạt được quyết định căn cứ vào tính chất, mức độ nguy hiểm của tội phạm và có xét đến tình hình tài chính của pháp nhân thương mại, sự biến động của giá cả nhưng không được thấp hơn 100.000.000 đồng.
Điều 81. Đình chỉ hoạt động vĩnh viễn
1. Đình chỉ hoạt động vĩnh viễn là chấm dứt toàn bộ hoạt động hoặc chấm dứt hoạt động một, một số lĩnh vực, ngành, nghề của pháp nhân thương mại mà hành vi phạm tội với danh nghĩa pháp nhân thương mại gây thiệt hại hoặc có khả năng thực tế gây thiệt hại đến tính mạng của nhiều người, gây sự cố môi trường hoặc gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội và không có khả năng khắc phục hậu quả gây ra.
2. Pháp nhân thương mại được thành lập chỉ để phục vụ mục đích phạm tội thì bị đình chỉ vĩnh viễn toàn bộ hoạt động.
Điều 82. Cấm kinh doanh, cấm hoạt động trong một số lĩnh vực nhất định
1. Cấm kinh doanh, cấm hoạt động trong một số lĩnh vực nhất định được áp dụng khi xét thấy nếu để pháp nhân thương mại bị kết án tiếp tục kinh doanh hoặc hoạt động trong lĩnh vực đó, thì có thể gây nguy hại cho tính mạng, sức khỏe của con người hoặc cho xã hội.
2. Tòa án quyết định lĩnh vực cụ thể bị cấm kinh doanh hoặc cấm hoạt động.
3. Thời hạn cấm kinh doanh, cấm hoạt động trong một số lĩnh vực nhất định là từ 01 năm đến 03 năm kể từ ngày bản án có hiệu lực pháp luật.
Điều 83. Các biện pháp tư pháp áp dụng đối với pháp nhân thương mại
1. Tòa án có thể quyết định áp dụng các biện pháp tư pháp sau đây đối với pháp nhân thương mại:
a) Các biện pháp tư pháp quy định tại Điều 50 và khoản 1, khoản 2 Điều 51 của Bộ luật này;
b) Khôi phục lại tình trạng ban đầu;
c) Buộc thực hiện một số biện pháp nhằm khắc phục, ngăn chặn hậu quả tiếp tục xảy ra.
2. Tòa án có thể buộc pháp nhân thương mại phải khôi phục lại tình trạng ban đầu đã bị thay đổi do hành vi phạm tội của cá nhân với danh nghĩa pháp nhân thương mại gây ra.
3. Căn cứ vào từng trường hợp cụ thể, Tòa án có thể quyết định buộc pháp nhân thương mại phải thực hiện một hoặc một số biện pháp sau đây nhằm khắc phục, ngăn chặn hậu quả của tội phạm:
a) Tháo dỡ công trình, phần công trình xây dựng trong khu vực cấm xây dựng theo quy định của pháp luật, xây dựng không có giấy phép xây dựng mà theo quy định phải có giấy phép xây dựng, xây dựng không đúng giấy phép xây dựng;
b) Khắc phục tình trạng ô nhiễm môi trường, lây lan dịch bệnh;
c) Đưa ra khỏi lãnh thổ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam hoặc tái xuất hàng hóa, vật phẩm, phương tiện được đưa vào lãnh thổ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, nhập khẩu trái với quy định của pháp luật hoặc được tạm nhập, tái xuất nhưng không tái xuất theo đúng quy định của pháp luật; hàng hóa nhập khẩu, quá cảnh xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, hàng hóa giả mạo quyền sở hữu trí tuệ, phương tiện, nguyên liệu, vật liệu nhập khẩu được sử dụng chủ yếu để sản xuất, kinh doanh hàng hóa giả mạo về sở hữu trí tuệ sau khi đã loại bỏ yếu tố vi phạm;
d) Tiêu hủy hàng hóa, vật phẩm gây hại cho sức khỏe con người, vật nuôi, cây trồng và môi trường, văn hóa phẩm có nội dung độc hại hoặc tang vật khác thuộc đối tượng bị tiêu hủy theo quy định của pháp luật;
đ) Loại bỏ yếu tố vi phạm trên hàng hóa, bao bì hàng hóa, phương tiện kinh doanh, vật phẩm;
e) Thu hồi sản phẩm, hàng hóa vi phạm đang lưu thông trên thị trường.
Điều 84. Căn cứ quyết định hình phạt đối với pháp nhân thương mại và đối với cá nhân thực hiện hành vi phạm tội với danh nghĩa pháp nhân thương mại
1. Khi quyết định hình phạt đối với pháp nhân thương mại, Tòa án căn cứ vào quy định của Bộ luật này, cân nhắc tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội mà pháp nhân thương mại phải chịu trách nhiệm hình sự, việc chấp hành pháp luật của pháp nhân thương mại và các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự, tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự áp dụng đối với pháp nhân thương mại.
2. Khi quyết định hình phạt đối với cá nhân phạm tội với danh nghĩa pháp nhân thương mại, Tòa án căn cứ vào quy định tại Chương VIII của Bộ luật này, đồng thời căn cứ vào vai trò, mức độ lỗi, động cơ, mục đích, lợi ích mà cá nhân thu được và mức độ hậu quả kinh tế mà cá nhân phải chịu từ việc áp dụng hình phạt đối với pháp nhân thương mại. Tòa án có thể quyết định hình phạt dưới mức thấp nhất của khung hình phạt được áp dụng nhưng phải trong khung hình phạt liền kề nhẹ hơn của điều luật theo quy định của Bộ luật này trong trường hợp cá nhân không thu lợi riêng, không giữ vai trò chủ mưu, cầm đầu hoặc quyết định việc thực hiện tội phạm.
Trong trường hợp có đủ các điều kiện quy định tại khoản này nhưng điều luật chỉ có một khung hình phạt hoặc khung hình phạt đó là khung hình phạt nhẹ nhất, thì Tòa án có thể quyết định hình phạt dưới mức thấp nhất của khung hình phạt hoặc chuyển sang một hình phạt khác thuộc loại nhẹ hơn. Lý do của việc giảm nhẹ phải được ghi rõ trong bản án.
3. Quy định tại khoản 2 Điều này không áp dụng đối với cá nhân với danh nghĩa pháp nhân thương mại thực hiện một trong các tội quy định tại các điều 132, 133, 145, 172, 173, 175, 176, 220, 221, 222, 223, 224, 230, 234, 236, 237, 239, 288, 289, 290, 291, 308 và 316 hoặc thuộc trường hợp quy định tại khoản 2 Điều 81 của Bộ luật này.
Điều 85. Các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự áp dụng đối với pháp nhân thương mại
1. Các tình tiết sau đây là tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự:
a) Đã ngăn chặn hoặc làm giảm bớt tác hại của tội phạm;
b) Tự nguyện sửa chữa, bồi thường thiệt hại hoặc khắc phục hậu quả;
c) Chưa gây thiệt hại hoặc gây thiệt hại không lớn;
d) Tích cực hợp tác với cơ quan có trách nhiệm trong việc phát hiện tội phạm hoặc trong quá trình giải quyết vụ án;
đ) Có nhiều đóng góp trong việc thực hiện chính sách xã hội.
2. Khi quyết định hình phạt, Tòa án có thể coi các tình tiết khác là tình tiết giảm nhẹ, nhưng phải ghi rõ lý do giảm nhẹ trong bản án.
3. Các tình tiết giảm nhẹ đã được Bộ luật này quy định là dấu hiệu định tội hoặc định khung thì không được coi là tình tiết giảm nhẹ trong khi quyết định hình phạt.
Điều 86. Các tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự áp dụng đối với pháp nhân thương mại
1. Chỉ các tình tiết sau đây mới là tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự:
a) Câu kết với tổ chức, cá nhân khác để tổ chức thực hiện tội phạm;
b) Chỉ đạo, điều hành hoặc chấp thuận để cá nhân phạm tội 02 lần trở lên;
c) Lợi dụng quyền sở hữu, quyền chi phối đối với doanh nghiệp, sử dụng hệ thống chi nhánh, đơn vị phụ thuộc, công ty con, doanh nghiệp liên kết, đại lý, tổ chức hoặc cá nhân trung gian để thực hiện hoặc che giấu tội phạm;
d) Lợi dụng hoàn cảnh chiến tranh, tình trạng khẩn cấp, thiên tai, dịch bệnh hoặc những khó khăn đặc biệt khác của xã hội;
đ) Thành lập, sử dụng hoặc tổ chức lại pháp nhân; thực hiện giao dịch, chuyển dịch tài sản hoặc thiết lập cơ cấu sở hữu, kiểm soát nhằm che giấu tội phạm, tài sản do phạm tội mà có hoặc trốn tránh trách nhiệm;
e) Lợi dụng vị trí thống lĩnh, vị trí độc quyền, giấy phép, điều kiện kinh doanh, vị trí được tin cậy hoặc lợi dụng sự phụ thuộc về kinh tế, việc làm, cung ứng hàng hóa, dịch vụ của tổ chức, cá nhân khác để phạm tội.
2. Các tình tiết đã được Bộ luật này quy định là dấu hiệu định tội hoặc định khung hình phạt thì không được coi là tình tiết tăng nặng.
Điều 87. Quyết định hình phạt trong trường hợp pháp nhân thương mại bị truy cứu trách nhiệm hình sự về nhiều tội
Khi xét xử cùng 01 lần pháp nhân thương mại bị truy cứu trách nhiệm hình sự về nhiều tội, Tòa án quyết định hình phạt đối với từng tội và tổng hợp hình phạt theo quy định sau đây:
1. Đối với hình phạt chính:
a) Nếu các hình phạt đã tuyên cùng là phạt tiền thì các khoản tiền phạt được cộng lại thành hình phạt chung. Hình phạt tiền không tổng hợp với các hình phạt khác;
b) Nếu các hình phạt đã tuyên là đình chỉ hoạt động vĩnh viễn trong cùng lĩnh vực thì hình phạt chung là đình chỉ hoạt động vĩnh viễn trong lĩnh vực đó;
c) Nếu trong số các hình phạt đã tuyên có hình phạt đình chỉ hoạt động vĩnh viễn thuộc trường hợp quy định tại khoản 2 Điều 81 của Bộ luật này, thì hình phạt chung là đình chỉ hoạt động vĩnh viễn đối với toàn bộ hoạt động;
d) Nếu các hình phạt đã tuyên là đình chỉ hoạt động vĩnh viễn trong các lĩnh vực khác nhau thì không tổng hợp.
2. Đối với hình phạt bổ sung:
a) Nếu các hình phạt đã tuyên là cùng loại thì hình phạt chung được quyết định trong giới hạn do Bộ luật này quy định đối với hình phạt đó; riêng đối với hình phạt tiền thì các khoản tiền được cộng lại thành hình phạt chung;
b) Nếu các hình phạt đã tuyên là khác loại thì pháp nhân thương mại bị kết án phải chấp hành tất cả các hình phạt đã tuyên.
Điều 88. Tổng hợp hình phạt của nhiều bản án đối với pháp nhân thương mại
1. Trường hợp pháp nhân thương mại đã bị kết án, bản án đã có hiệu lực pháp luật nhưng chưa thi hành án hoặc đang chấp hành một bản án mà lại bị xét xử về tội phạm xảy ra trước khi có bản án này, thì Tòa án quyết định hình phạt đối với tội đang bị xét xử, sau đó quyết định hình phạt chung theo quy định tại Điều 87 của Bộ luật này.
Thời gian đã chấp hành hình phạt của bản án trước về cấm kinh doanh, cấm hoạt động trong một số lĩnh vực nhất định được trừ vào thời hạn chấp hành hình phạt chung.
2. Trường hợp pháp nhân thương mại đã bị kết án, bản án đã có hiệu lực pháp luật nhưng chưa thi hành án hoặc đang phải chấp hành một bản án mà lại bị xét xử về tội phạm mới, Tòa án quyết định hình phạt đối với tội mới, sau đó tổng hợp với phần hình phạt chưa chấp hành của bản án trước rồi quyết định hình phạt chung theo quy định tại Điều 87 của Bộ luật này.
3. Trong trường hợp một pháp nhân thương mại phải chấp hành nhiều bản án đã có hiệu lực pháp luật mà các hình phạt của các bản án chưa được tổng hợp, thì Chánh án Tòa án có thẩm quyền ra quyết định tổng hợp hình phạt của các bản án theo quy định tại khoản 1 và khoản 2 Điều này.
Điều 89. Miễn hình phạt đối với pháp nhân thương mại
Pháp nhân thương mại có thể được miễn hình phạt khi đã khắc phục toàn bộ hậu quả và đã bồi thường toàn bộ thiệt hại do hành vi phạm tội gây ra.
Pháp nhân thương mại được miễn hình phạt không bị coi là có án tích.
Điều 90. Xóa án tích đối với pháp nhân thương mại
Pháp nhân thương mại bị kết án đương nhiên được xóa án tích nếu trong thời hạn 02 năm kể từ khi chấp hành xong hình phạt chính, hình phạt bổ sung, các quyết định khác của bản án hoặc từ khi hết thời hiệu thi hành bản án mà pháp nhân thương mại không bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội phạm mới.
← Chương X · Mục lục 417 điều · Chương XII →
Nguồn: văn bản Bộ luật Hình sự được Quốc hội khóa XVI thông qua ngày 20/11/2026. Nội dung sẽ được đối chiếu lại khi văn bản đăng Công báo.
Luật sư hỗ trợ trong vụ án hình sự
Văn bản luật cho biết khung hình phạt; còn mức án cụ thể phụ thuộc vào chứng cứ, tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ và cách các bên trình bày trong từng giai đoạn tố tụng. Nếu bạn hoặc người thân đang liên quan đến một vụ án hình sự, nên trao đổi với luật sư càng sớm càng tốt.
Luật sư Trần Duy Huy
Thành viên Liên đoàn Luật sư Việt Nam · Công ty Luật TNHH Luật sư Tối Thượng (VN-LAW.VN)
Nhận bào chữa và bảo vệ quyền lợi bị hại trong các vụ án hình sự tại TP.HCM, Đồng Nai và Tây Ninh. Mỗi vụ việc được đánh giá trên hồ sơ cụ thể, không hứa hẹn trước kết quả.
Văn phòng: 286 Nguyễn Oanh, Gò Vấp, TP.HCM · Xem dịch vụ luật sư hình sự →