Nếu bạn đang đọc bài này vì chính mình hoặc người thân đang bị đe dọa, điều đầu tiên cần nói là: bạn không có lỗi. Dù hình ảnh được ghi lại bằng cách nào, dù bạn từng tin tưởng người đó, thì người đe dọa mới là người vi phạm pháp luật. Cảm giác sợ hãi, xấu hổ hay bị dồn vào đường cùng là điều đối tượng tống tiền muốn tạo ra. Pháp luật Việt Nam có các quy định để xử lý hành vi này, và việc tố giác sớm thường là hướng đi hiệu quả nhất.
1. NHỮNG HÀNH VI THƯỜNG GẶP
Bài viết đề cập các tình huống sau:
- Quay lén, chụp lén người khác ở nơi riêng tư (phòng trọ, nhà vệ sinh, phòng thay đồ, khách sạn…).
- Lưu giữ hình ảnh, video nhạy cảm ban đầu được chia sẻ trong mối quan hệ riêng tư, sau đó bị dùng để uy hiếp.
- Đe dọa tung hình ảnh, video lên mạng hoặc gửi cho người thân, đồng nghiệp nếu không chuyển tiền hoặc không làm theo yêu cầu khác.
- Ghép, chỉnh sửa hình ảnh để làm giả nội dung nhạy cảm rồi dùng để đe dọa.
- Đã phát tán hình ảnh, video lên mạng xã hội, nhóm chat, trang web.
Mỗi hành vi có thể cấu thành vi phạm khác nhau. Một vụ việc thường kết hợp nhiều hành vi cùng lúc.
2. QUYỀN CỦA CÁ NHÂN ĐỐI VỚI HÌNH ẢNH VÀ ĐỜI TƯ
Pháp luật dân sự công nhận cá nhân có quyền đối với hình ảnh và quyền bí mật đời tư. Việc sử dụng hình ảnh của người khác, nhất là hình ảnh nhạy cảm, phải được người đó đồng ý. Việc ghi hình ở nơi riêng tư mà người bị ghi không biết, không đồng ý thường là hành vi xâm phạm các quyền này.
Điều này có nghĩa: dù ban đầu bạn đồng ý cho ghi hình, điều đó không có nghĩa bạn đồng ý để người kia dùng, lưu giữ để uy hiếp hay phát tán. Sự đồng ý chỉ có giá trị trong phạm vi bạn đã đồng ý.
3. HÀNH VI NÀY BỊ XỬ LÝ NHƯ THẾ NÀO?
3.1. TỘI CƯỠNG ĐOẠT TÀI SẢN (ĐIỀU 170 BLHS 2015)
Hành vi đe dọa sẽ tung hình ảnh, video nhạy cảm nhằm buộc người khác đưa tiền hoặc tài sản có thể bị xem xét theo Điều 170 Bộ luật Hình sự năm 2015, tội cưỡng đoạt tài sản.
Một số điểm quan trọng:
- Đối tượng dùng thủ đoạn đe dọa (đe dọa tung ảnh, hạ uy tín, xâm phạm danh dự) để ép nạn nhân giao tài sản.
- Theo phân tích của luật sư trên báo chí, tội này có thể được xác lập ngay khi có hành vi đe dọa nhằm chiếm đoạt tài sản, không nhất thiết phải chờ đối tượng đã nhận được tiền.
- Khung hình phạt cơ bản được nêu là phạt tù từ 01 năm đến 05 năm. Trường hợp có tổ chức, phạm tội nhiều lần, số tiền lớn hoặc có tình tiết tăng nặng khác thì mức phạt cao hơn, có thể lên đến 20 năm tù. Ngoài ra có thể bị phạt tiền hoặc tịch thu tài sản.
3.2. TỘI LÀM NHỤC NGƯỜI KHÁC (ĐIỀU 155 BLHS 2015)
Nếu hành vi xúc phạm nghiêm trọng nhân phẩm, danh dự của người khác, ví dụ quay lén, chụp lén rồi để nhiều người biết, hoặc đã phát tán hình ảnh lên mạng, đối tượng có thể bị xem xét theo Điều 155 (đã được sửa đổi, bổ sung năm 2017).
Theo nội dung được tổng hợp:
- Khoản 1: cảnh cáo, phạt tiền hoặc cải tạo không giam giữ đến 03 năm.
- Khoản 2: phạt tù (từ 03 tháng đến 02 năm) với các tình tiết như phạm tội từ 02 lần trở lên, với 02 người trở lên, sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử để phạm tội, hoặc gây hậu quả nghiêm trọng về sức khỏe, tâm thần.
- Khoản 3: phạt tù (từ 02 đến 05 năm) trong những trường hợp hậu quả đặc biệt nghiêm trọng như tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 61% trở lên, hoặc nạn nhân tự sát.
- Có thể bị cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề từ 01 đến 05 năm.
Với các vụ việc có yếu tố công nghệ, việc đăng tải lên mạng thường là tình tiết làm tăng mức độ nguy hiểm. Việc áp dụng khoản nào phụ thuộc hồ sơ cụ thể.
3.3. CÁC TỘI DANH, VI PHẠM LIÊN QUAN
Tùy hành vi và hồ sơ, cơ quan tiến hành tố tụng có thể xem xét thêm:
- Tội sử dụng trái phép thông tin mạng (Điều 288 BLHS), nếu đối tượng chiếm đoạt, đưa hoặc sử dụng trái phép thông tin trên mạng.
- Tội xâm phạm bí mật hoặc an toàn thư tín, điện thoại, hình thức trao đổi thông tin riêng tư khác (Điều 159 BLHS), nếu đối tượng truy cập trái phép tài khoản, thiết bị để lấy dữ liệu riêng tư.
- Các tội liên quan đến văn hóa phẩm đồi trụy hoặc xâm hại trẻ em, nếu nạn nhân là người dưới 18 tuổi hoặc nội dung thuộc nhóm bị cấm. Đây là nhóm có chế tài rất nghiêm khắc.
Mức phạt cụ thể của từng điều bạn nên đối chiếu nguyên văn khi cần trích dẫn.
3.4. XỬ PHẠT HÀNH CHÍNH
Khi hành vi chưa đến mức truy cứu hình sự, có thể bị xử phạt vi phạm hành chính, ví dụ đối với hành vi thu thập, sử dụng thông tin cá nhân của người khác không có sự đồng ý, hoặc đăng tải nội dung trái thuần phong mỹ tục. Theo một số bài báo pháp luật, mức phạt cho các hành vi này nằm trong khoảng 10 đến 20 triệu đồng, kèm buộc gỡ bỏ nội dung.
Lưu ý: các bài báo tôi đọc dẫn Nghị định 15/2020/NĐ-CP (sửa đổi bởi Nghị định 14/2022/NĐ-CP). Văn bản xử phạt trong các lĩnh vực này đã nhiều lần được thay thế, nên khi trích dẫn mức phạt chính thức, hãy kiểm tra nghị định đang có hiệu lực.
3.5. TRÁCH NHIỆM DÂN SỰ
Ngoài xử lý hình sự, hành chính, nạn nhân có quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại về tinh thần, danh dự, nhân phẩm, uy tín, và các chi phí hợp lý như tư vấn tâm lý, điều trị, thu nhập bị mất nếu có.
3.6. HÌNH ẢNH ĐƯỢC GHÉP, CHỈNH SỬA CÓ KHÁC GÌ?
Nhiều đối tượng đe dọa bằng hình ảnh ghép, giả. Nạn nhân thường nghĩ “ảnh giả thì không sao”. Thực tế:
- Việc đe dọa nhằm ép đưa tiền vẫn có thể bị xem xét như trường hợp đe dọa thông thường, dù hình ảnh là thật hay giả.
- Việc phát tán hình ảnh giả xúc phạm danh dự, nhân phẩm vẫn có thể bị xử lý.
- Nạn nhân nên lưu chứng cứ và nhờ cơ quan có thẩm quyền xác minh tính thật giả khi cần.
4. NẾU BẠN ĐANG BỊ ĐE DỌA: NHỮNG VIỆC CẦN LÀM NGAY
BƯỚC 1: GIỮ BÌNH TĨNH, KHÔNG HÀNH ĐỘNG VỘI
- Không nên vội chuyển tiền hay làm theo yêu cầu của đối tượng. Đối tượng tống tiền thường tiếp tục đòi thêm sau khi nạn nhân đã trả.
- Không đối đầu, chửi bới hay đe dọa lại, vì điều này có thể khiến đối tượng phát tán nhanh hơn.
- Hãy tìm một người đáng tin (người thân, bạn bè, luật sư) để chia sẻ. Cô lập là điều đối tượng mong muốn.
- Nếu bạn đang có ý nghĩ làm hại bản thân, hãy liên hệ ngay người thân hoặc dịch vụ hỗ trợ khẩn cấp tại địa phương. Sức khỏe và sự an toàn của bạn là điều quan trọng nhất, quan trọng hơn bất kỳ hình ảnh nào.
BƯỚC 2: LƯU GIỮ CHỨNG CỨ MỘT CÁCH HỢP PHÁP
- Chụp màn hình toàn bộ tin nhắn đe dọa, yêu cầu chuyển tiền: có thể hiện thời gian, tên tài khoản, số điện thoại, đường dẫn trang cá nhân.
- Lưu lại nhật ký cuộc gọi, email, tài khoản nhận tiền (nếu đối tượng đưa ra).
- Ghi chú diễn biến theo thời gian: sự việc bắt đầu thế nào, đối tượng đòi gì, hạn chót ra sao.
- Không xóa các cuộc trò chuyện, không chặn trước khi lưu lại bằng chứng.
- Không tự ý xâm nhập thiết bị hay tài khoản của đối tượng để tìm bằng chứng, vì điều này có thể làm bạn vi phạm pháp luật.
BƯỚC 3: TỐ GIÁC VỚI CƠ QUAN CÔNG AN
Bạn có quyền tố giác ngay với cơ quan công an nơi xảy ra sự việc hoặc nơi cư trú, kèm chứng cứ đã thu thập. Có thể:
- Đến công an xã, phường hoặc cơ quan điều tra có thẩm quyền để trình báo.
- Trình bày trực tiếp (được lập biên bản) hoặc gửi đơn tố giác.
- Yêu cầu cơ quan tiếp nhận bảo mật thông tin, đặc biệt là hình ảnh, video nhạy cảm của bạn. Theo luật sư trên báo chí, cơ quan công an có trách nhiệm bảo mật thông tin của nạn nhân.
Nếu nạn nhân là người dưới 18 tuổi, người thân nên đi cùng và có thể liên hệ Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111để được hỗ trợ. Các quy định về người chưa thành niên được áp dụng trong quá trình tiếp nhận, xử lý.
BƯỚC 4: YÊU CẦU GỠ NỘI DUNG
Nếu hình ảnh đã bị đăng tải:
- Báo cáo vi phạm trực tiếp trên nền tảng (Facebook, TikTok, YouTube, Zalo, Telegram, trang web…) bằng chức năng báo cáo nội dung nhạy cảm, xâm phạm quyền riêng tư.
- Phối hợp với cơ quan công an để yêu cầu gỡ và ngăn chặn phát tán tiếp.
- Nhờ người thân cùng báo cáo, vì nhiều báo cáo từ nhiều tài khoản thường được xử lý nhanh hơn.
- Lưu lại bằng chứng việc đăng tải trước khi nội dung bị gỡ (chụp màn hình, lưu đường dẫn, ngày giờ).
BƯỚC 5: LIÊN HỆ LUẬT SƯ
Luật sư có thể giúp:
- Soạn đơn tố giác đầy đủ, đúng trọng tâm.
- Hướng dẫn thu thập, bảo quản chứng cứ để có giá trị pháp lý.
- Đại diện, bảo vệ quyền lợi của bạn trong quá trình điều tra, truy tố, xét xử, đồng thời yêu cầu bảo mật thông tin.
- Yêu cầu bồi thường thiệt hại dân sự.
5. NẾU BẠN LÀ NGƯỜI ĐANG GIỮ HÌNH ẢNH, VIDEO CỦA NGƯỜI KHÁC
Bài này cũng dành cho những người đang cân nhắc hành vi nguy hiểm:
- Việc đe dọa tung hình ảnh để đòi tiền hoặc ép buộc là hành vi có thể bị truy cứu hình sự, với mức phạt tù đáng kể.
- Phát tán, dù chỉ gửi cho một vài người, cũng có thể bị xử lý hình sự hoặc hành chính, và phải bồi thường thiệt hại.
- Chia sẻ lại, đăng lại nội dung nhạy cảm của người khác cũng là hành vi vi phạm, không chỉ người ban đầu đăng.
- Nếu hình ảnh đang nằm trong thiết bị của bạn mà không có sự đồng ý của người trong ảnh, hãy không tiếp tục sử dụng hoặc phát tán. Nếu bạn đã lỡ làm điều gì sai và lo ngại hậu quả, hãy tham vấn luật sư để hiểu rõ quyền và nghĩa vụ của mình.
Việc tự nguyện chấm dứt hành vi, khắc phục hậu quả và hợp tác với cơ quan chức năng có thể là yếu tố được xem xét theo quy định pháp luật, nhưng không đảm bảo miễn trách nhiệm.
6. NHỮNG HIỂU LẦM THƯỜNG GẶP
- “Mình từng gửi ảnh cho họ, nên mình không có quyền khiếu nại.” Không đúng. Việc chia sẻ trong mối quan hệ riêng tư không đồng nghĩa với đồng ý để người khác lưu giữ, sử dụng hoặc phát tán.
- “Họ chưa đăng thật, chỉ mới dọa thì chưa phạm tội.” Không đúng. Hành vi đe dọa nhằm chiếm đoạt tài sản có thể đã đủ cấu thành tội phạm, dù chưa phát tán.
- “Ảnh ghép thì không ai tin, không cần lo.” Không nên chủ quan. Ảnh ghép vẫn có thể gây thiệt hại nặng nề về danh dự và tinh thần, và hành vi liên quan vẫn có thể bị xử lý.
- “Trả tiền một lần cho yên chuyện.” Thực tế, đối tượng thường tiếp tục đòi thêm và nạn nhân càng bị phụ thuộc. Hãy trao đổi với cơ quan công an trước khi thực hiện bất kỳ giao dịch nào.
- “Báo công an thì chuyện bị lộ.” Cơ quan có thẩm quyền có trách nhiệm bảo mật thông tin của nạn nhân. Bạn có thể yêu cầu rõ ràng điều này khi trình báo, và nhờ luật sư đi cùng.
- “Mình là người xấu hổ nên không dám nói.” Không phải lỗi của bạn. Nhiều nạn nhân đã vượt qua vì chủ động chia sẻ và tố giác sớm.
7. CÂU HỎI THƯỜNG GẶP
Đối tượng ở nước ngoài hoặc dùng tài khoản ảo thì có xử lý được không?
Có thể khó hơn, nhưng cơ quan chức năng có thể xác minh qua dấu vết giao dịch, tài khoản nhận tiền, nền tảng và hợp tác quốc tế. Bạn vẫn nên trình báo để hỗ trợ điều tra.
Tôi đã lỡ chuyển tiền, giờ làm gì?
Hãy lưu lại chứng từ chuyển tiền và báo ngay cho ngân hàng và cơ quan công an. Càng báo sớm, khả năng truy vết càng cao. Đừng tiếp tục chuyển thêm.
Tôi sợ người thân biết, có cách nào hạn chế không?
Bạn có thể yêu cầu bảo mật thông tin khi trình báo và nhờ luật sư làm việc thay. Tuy vậy, việc có một người thân đáng tin biết thường giúp bạn có chỗ dựa tinh thần và xử lý nhanh hơn.
Hình ảnh đã bị đăng, bị chia sẻ nhiều, có xóa hết được không?
Rất khó đảm bảo xóa hoàn toàn, nhưng bạn vẫn có thể yêu cầu gỡ trên từng nền tảng và đề nghị cơ quan chức năng hỗ trợ. Việc hành động sớm giúp hạn chế lan rộng.
8. KHI NÀO NÊN THAM VẤN LUẬT SƯ?
Bạn nên trao đổi với luật sư càng sớm càng tốt khi:
- Bạn đang bị đe dọa hoặc bị tống tiền bằng hình ảnh, video nhạy cảm.
- Hình ảnh đã bị phát tán và bạn cần yêu cầu gỡ, tố giác, đòi bồi thường.
- Bạn cần soạn đơn tố giác, chuẩn bị chứng cứ đúng cách.
- Bạn lo ngại bị lộ thông tin khi trình báo và muốn có người đại diện làm việc.
- Bạn bị cáo buộc là người quay lén, phát tán hoặc đe dọa, và cần tư vấn quyền và nghĩa vụ.
- Nạn nhân là người dưới 18 tuổi và gia đình cần hướng dẫn thủ tục.
Mọi thông tin trong bài viết đều được tham vấn chuyên môn bởi Luật sư Trần Duy Huy. Nếu bạn đang gặp vướng mắc về đất đai, di chúc – thừa kế, ly hôn – quyền nuôi con hoặc các vụ án hình sự, hãy liên hệ ngay để được hỗ trợ kịp thời:
LUẬT SƯ TRẦN DUY HUY
Hotline: 0369151515
Địa chỉ: 286 Nguyễn Oanh, Gò Vấp, Hồ Chí Minh
